Lạm phát và làn sóng chi phí tăng cao đang làm thay đổi các tập đoàn công nghiệp hùng mạnh ở Châu Á, vốn được coi là những công xưởng sản xuất chi phí thấp của thế giới.
 |
| Một xưởng sản xuất đồ hộp xuất khẩu ở Trung Quốc (Ảnh nguồn: dailymail.co.uk) |
Trật tự kinh tế thế giới mới đang diễn ra
Chưa bao giờ Adidas - công ty sản xuất đồ thể thao lớn thứ hai thế giới lại phải đối mặt với những vấn đề gay go như hiện nay: Tiền công lao động, giá nguyên vật liệu tăng cao và hiện tượng quản lý quan liêu xuất hiện ở ngay trung tâm sản xuất lớn của hãng ở miền Nam Trung Quốc.
Đã có thời, ai có tiền thì người đó nắm trong tay luật chơi trên thị trường. Trước đây, các công ty đa quốc gia như Adidas luôn giành được lợi thế khi ký thỏa thuận với các nước sản xuất bởi họ sẵn sàng đe dọa rút vốn đầu tư. Tính tới thời điểm này thì Adidas đang có hơn 250 nhà máy sản xuất tại đây. Trung bình mỗi nhà máy sản xuất thuê 3000 công nhân, nếu là nhà máy sản xuất giày thì cần đến 21.000 nhân công.
Nhưng giờ đây, Trung Quốc không còn quan tâm tới chuyện đó nữa. Chính phủ đã chấm dứt ưu đãi về xuất khẩu, đưa vào áp dụng luật lao động và môi trường khắt khe hơn và tăng mức lương tối thiểu – quy định chặt hơn biên độ sản xuất.
“Thông điệp đưa ra từ chính quyền địa phương và thậm chí là từ chính phủ là rất rõ ràng”, ông William Anderson, người phụ trách các vấn đề môi trường và xã hội của Adidas nói, “Họ nói rằng nếu muốn chuyển đi thì xin mời, đừng có kêu ca nữa”
Nhiều ngàn cơ sở sản xuất nhỏ và nhà máy sản xuất của các công ty đa quốc gia đều gặp phải vấn đề này. Đối với họ, trật tự kinh tế thế giới mới đang diễn ra ngay trên đầu họ.
Trung Quốc bừng tỉnh, không để "lòng tốt" bị lợi dụng
 |
Trung tâm xử lý cuộc gọi ở Trung Quốc
(Nguồn: eurointelligence.com) |
Các nhà máy khổng lồ nằm trải dài từ biên giới phía Bắc Hồng Kông lên tới vùng đồng bằng sông cửu long (Pearl River) thuộc tỉnh Quảng Đông và xuyên qua các tỉnh duyên hải đang gặp khó khăn để duy trì thành công của mình.
Họ đã mất đi hoàn toàn lợi thế về lao động rẻ mà nhiều người cho rằng không bao giờ hết. Họ đã phải dựng những xưởng sản xuất trên những mảnh đất dùng để trồng trọt rẻ tiền của nông dân còn sót lại. Họ đã ngốn không biết bao nhiêu là dầu lửa, bông, cao xu, than đá, sắt thép đến mức mà giá hàng hóa vẫn giữ ở cạnh tranh trong một thời gian dài trên toàn thế giới.
Và họ cũng đang nhanh chóng tận dụng tối đa lòng vị tha chính trị của Trung Quốc bằng cách lấp đầy trái đất, bầu trời, sông ngòi bằng các chất phế thải độc hại.
Chẳng còn chỗ nào khả dĩ có thể cắt giảm nữa và hầu như không còn bao nhiêu hiệu xuất để khai thác nữa. Các nhà máy sản xuất ra các sản phẩm chất lượng thấp đang đóng cửa và chuyển đi. Hiệp hội Doanh nghiệp Hồng Kông cho biết có 3000 nhà máy đã đóng cửa ở vùng đồng bằng Pearl River trong năm nay. Báo chí ở Quảng Đông tràn ngập các phóng sự và hình ảnh của những nhà máy mới đóng cửa.
Thế nhưng cũng có một số nhà máy đang cố gắng trụ lại, tìm cách đẩy phần bất lợi do giá cả tăng cao sang cho người tiêu dùng.
Năm ngoái, khoảng 100 triệu đôi giày và 125 triệu sản phẩm may mặc được sản xuất tại Trung Quốc. Con số này cho thấy Adidas đang thu gọn lại sản xuất của mình ở các vùng lớn ở Trung Quốc và chuyển chúng sang các tỉnh nội địa có chi phí lương thấp nhưng buộc phải chấp nhận dịch vụ kho vận khó khăn hơn. Công ty này nhất quyết không tiết lộ kế hoạch nâng giá của mình.
“Trước mắt chúng tôi chưa có kế hoạch thay đổi chính sách về giá đối với sản phẩm của chúng tôi”, bà Anne Putz, phụ trách quan hệ công có trụ sở chính ở Đức cho biết.
Thế nhưng các nhà máy sản xuất các sản phẩm chất lượng thấp hơn khác đang dần công khai ý định của họ. Họ đang chuyển đi nơi khác, giảm sản lượng và cố gắng co kéo bắt buộc người tiêu dùng phải chia sẻ một phần nỗi đau về chi phí với họ.
“Người tiêu dùng, các khách hàng của chúng tôi, trong nhiều năm qua đã gây áp lực buộc chúng tôi phải bán sản phẩm ở mức giá rẻ nhất có thể và họ luôn cho rằng vì sản phẩm sản xuất ở Trung Quốc nên nó phải rẻ,” ông Michael Morosin, giám đốc điều hành công ty đóng gói hàng điện tử, có tên viết tắt là PRT ở Thẩm Quyến. Chi phí chính của công ty là nhựa, chiết xuất từ dầu lửa.
“Giá dầu lửa đã giết chết chúng tôi,” ông nói “Thế nhưng chúng tôi không bao giờ có thể nâng giá lên quá 50% bởi ở đầu dây điện thoại bên kia, khách hàng của chúng tôi đang gào thét.
Trung Quốc: Chỉ số giá tiêu dùng tăng 8.7% (tháng 2/2008)
 |
Những xưởng sản xuất giày của nước ngoài như thế này đang nao núng trước tình
hình lạm phát và giá cả tăng cao ở Trung Quốc (Nguồn: /web.uncg.edu) |
Công ty WESSCO International cung cấp một thị phần lớn túi dùng trên máy bay trên toàn thế giới và thuốc đánh răng và tất cho các công ty như là Quatas. Năm ngoái, giám đốc điều hành của công ty, ông Petros Sakkis đã phải đóng cửa dây chuyền sản xuất ở Trung Quốc do không thể giải quyết được bài toán giảm số lượng sản phẩm ở mức giá quá thấp. Thay vào đó, ông đã sang Việt Nam, Thái Lan và Ấn Độ tìm cơ hội mở nhà máy.
“Những áp lực do chi phí tăng cao đang buộc chúng tôi phải quyết tâm hơn trong việc chuyển sản xuất ra khỏi Trung Quốc,” ông Sakkis nói “Nhưng chuyển đi đâu? Đó là vấn đề lớn. Bạn phải bắt đầu mọi việc từ đầu bởi chẳng có nơi nào là thiên đường cả.”
Sakkis không đề cập gì tới giá cả, viện lý do rằng mỗi hợp đồng lại được thương lượng riêng. Thế nhưng Jo Austin, biên tập viên một tờ tạp chí thương mại có tên là OnBoard Hospitality lại nói về vấn đề này thẳng thắn.
“Chi phí tăng sẽ được chuyển sang cho các hãng hàng không và các hãng hàng không lại chuyển sang nơi khác,” Bà nói. “Thế nhưng do không muốn trả thêm, các hãng hàng không sẽ giảm các sản phẩm, chủ yếu ở cuối máy bay”
Hoặc là khách hàng trả vé cao hơn hoặc là nhận được dịch vụ thấp hơn, dù sao thì họ cũng phải trả giá. Trong nhiều thập kỷ qua, người tiêu dùng được hưởng lợi từ các nhà sản xuất của thế giới. Thế nhưng chiều hướng giờ đây bắt đầu thay đổi. Cuộc chiến giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng sẽ ảnh hưởng tới vận mệnh chính trị của các nhà lãnh đạo như Thủ tướng Trung Quốc, Ôn Gia Bảo chẳng hạn. Cuối tuần trước, Thủ tướng Ôn nói rằng lạm phát là mối lo lớn nhất của người dân Trung Quốc và Thủ tướng Úc Kevin Rudd cũng tuyên bố rằng chỉ số giá tiêu dùng là thách thức kinh tế lớn nhất của nước này.
Vừa qua, Tổng cục Thống kê của Trung Quốc làm thế giới kinh ngạc khi công bố chỉ số giá tiêu dùng tăng ở mức 8.7% vào tháng 2. Nguyên nhân chính là do giá thực phẩm tăng thế nhưng áp lực lạm phát cũng đang tăng nhanh như vậy.
Chỉ số giá sản xuất, hầu như không dao động vào khoảng giữa năm ngoái, đã tăng 6.6% trong tháng 2 năm nay.
Cục thống kê lao động của Mỹ thông báo giá nhập khẩu từ TQ giảm đều khoảng 1.5% hàng năm từ năm 2004 tới giữa năm ngoái Thế nhưng con số mới nhất cho thấy giá nhập khẩu từ TQ tăng 2.5%. Số liệu thống kê của TQ cho thấy giá xuất khẩu tăng 6.5% bằng đồng đô-la, là ngoại tệ của hầu hết các hợp đồng xuất khẩu của Trung Quốc.
Úc không có số liệu giá nhập khẩu từ các nước thế nhưng một nhà kinh tế phụ trách Trung Quốc làm cho công ty UBS, Jonathan Anderson, nói rằng giá xuất khẩu đang tăng lên ở Mỹ, Châu Âu và Nhật do đó có thể dự đoán rằng chúng cũng đang tăng lên ở Úc.
“Giá nhập khẩu đang tăng lên” ông Anderson nói “Và lý do chúng tôi dự đoán nó sẽ tiếp tục tăng là do áp lực về lao động không hề suy giảm”
Cho tới nay Thống đốc ngân hàng dự trữ Úc, Glenn Stevens, chưa phải đối mặt với vấn đề lạm phát do giá nhập khẩu của Trung Quốc tăng nhờ vào tính linh hoạt của đồng đô-la Úc. Đồng đô-la tăng giá đồng nghĩa với việc sức mua của Úc tăng nhanh hơn giá xuất khẩu được định giá bởi đồng đô-la Mỹ. Thế nhưng khoảng lặng nặng này sẽ được duy trì chỉ khi đồng đô-la Úc có lợi hơn đồng nhân dân tệ của Trung Quốc.
Nhà kinh tế về Trung Quốc của Ngân hàng Macquarie, Paul Cavey cho rằng vấn đề chỉ còn là thời gian. “Dù bạn nhìn nhận từ khía cạnh nào thì giá xuất khẩu của Trung Quốc đang tăng nhanh,”, ông nói “Tới một mức nào đó, nó sẽ bắt đầu có tác động tới lạm phát của Úc.”
"Nhưng áp lực về chi phí còn lâu mới làm Trung Quốc gục ngã"
Áp lực chi phí của Trung Quốc đang lan rộng và lan xa một cách hệ thống. Một nửa số tăng chỉ số giá sản xuất của Trung Quốc là do thép và than đá và các cú sốc này được tăng mạnh sau chu kỳ thứ hai của việc chi phí tăng khi mà những nhà sản xuất thép và năng lượng chuyển chi phí này vào dây chuyền sản xuất.
Doanh nghiệp và người tiêu dùng của Úc giữ được mức tăng ổn định không giống các nơi khác về sức mua bởi vì giá của hàng hóa mà Úc xuất khẩu sang Trung Quốc được áp giá trần và ít nhất là cho tới thời điểm này thì giá cả xuống thấp đối với hàng hóa Trung Quốc được nhập tới theo con đường khác. Thế nhưng giá hàng hóa tăng mạnh bắt đầu xuất hiện ở nhiều hàng sản xuất mà Úc nhập từ Trung Quốc.
Các nhà sản xuất thép của Trung Quốc do phải bù cho việc phôi thép và chi phí than tăng nhanh đẩy chi phí đó xuống cho người mua. Những ngành tiêu thụ thép đến lượt họ đẩy những chi phí đó xuống cho những nhà sản xuất ở cấp độ thấp hơn.
Một nhân viên của hãng Morimatsu, một công ty Nhật sản xuất ở Thượng Hải, nói rằng thép chiếm một nửa chi phí của bình chứa bằng thép khổng lồ mà công ty này sản xuất cho ngành chế biến khoáng sản và hóa chất. Ông nói thêm rằng công ty năm nay sẽ cộng thêm 20% giá thép tăng vào giá thành sản phẩm và áp khoản tăng này cho các nhà tiêu dùng kể cả công ty BHP Billiton ở Úc.
Công ty sản xuất lốp Goodyear, có khách hàng là các công ty khai thác than của Úc, nói rằng công ty đang tăng năng xuất để chống lại tăng giá cao xu, năng lượng và chi phí vận chuyển. Tuy thế, công ty cũng yêu cầu khách hàng trả khoản tiền chi phí đó.
“Thế nhưng đúng là người tiêu dùng cuối cùng cũng gánh chịu mọi hậu quả, giống như họ trả cho mức tăng của các sản phẩm khác từ nguyên liệu thô hay tài nguyên thiên nhiên,” giám đốc truyền thông khu vực Ron Castro của Goodyear nói.
Nó giúp cho những nhà khai thác nhiều tài nguyên ở chỗ là họ có thể chỉ cần chỉ ra chỉ số giá hàng hóa tăng để giải thích các vấn đề chi phí của họ đối với những người tiêu dùng. Nó cũng giúp nếu họ có ý định bán cho các nhà sản xuất khác như các công ty xây dựng của châu á và các công ty khai thác than mà các công ty này đang sẵn tiền mặt.
Philip Kirchlechner, giám đốc tiếp thị của công ty Aurox của Úc nó giá giá phôi thép để sản xuất các thiết bị như máy nghiền và máy xay đã tăng 30% trong ba năm qua và thời gian giao hàng kéo dài gấp đôi.
"Giá cả và giao hàng sẽ còn tệ hơn vào cuối năm nay," ông nói.
Tom Ren, một doanh nhân Thượng Hải điều hành một nhà máy hóa chất có tên là FineKing, nói rằng nguyên liệu đầu vào cho nhà máy là chất chiết xuất từ dầu và do đó ngày càng trở nên đắt đỏ. Ông bán khắp thế giới 45 triệu đô-la sản phẩm keo dán năm ngoái, loại keo mà những người xây dựng dùng để gắn những vết nứt giá cửa sổ và tường.
Ren viết những con số kinh doanh của công ty vào sau cuốn sổ tay chỉ ra mức tăng chi phí chóng mặt. Những chi phí đó tăng không bằng mức tăng năng xuất.
"Chi phí của chúng tôi cứ tăng không ngừng thế nhưng năng xuất của chúng tôi cũng vậy,” ông Ren nói. And sau đó ông đưa ra một chi tiết quan trọng: giá của sản phẩm bán ra sẽ tăng 20% trong năm nay.
Những nhà sản xuất thiết bị và máy móc hạng nặng có xu hướng bắt đầu từ một nền tảng ít năng xuất hơn là những nhà sản xuất sử dụng nhiều lao động, cũng đồng nghĩa với việc họ có thể linh hoạt hơn trong việc tăng năng xuất và giữ biên độ. Quan trọng hơn họ có sức mạnh về giá.
Một nhà quan sát có vốn cổ phần 4 triệu đô-la ở Châu Á, kể cả ở Trung Quốc và Úc nói rằng, chi phí tăng sẽ phân những nhà xuất khẩu của Trung Quốc ra ba nhóm.
“Nhóm bán sản phẩm là những siêu hàng hóa đang đẩy chi phí của họ cho người khác bởi vì khách hàng của họ hiểu rằng chuyện gì đang xảy ra trên thị trường thế giới,” Ông nói. Còn những nhà sản xuất những sản phẩm chất lượng kém hơn như phần cứng, dệt may, phụ kiện ô-tô, quạt điện thì đang phải chịu thiệt. Thế nhưng những người có thể phân loại sản phẩm của họ và sử dụng nhiều công nghệ thì không bị ảnh hưởng nhiều. Bất cứ nhóm nào có sử dụng công nghệ có thể đẩy chi phí của họ cho người khác. "
Hóa ra là những áp lực về chi phí còn lâu mới làm Trung Quốc gục ngã.
Thời của "Made in China = Giá rẻ" đã qua
Meguri Aoyama, người phụ trách các vấn đề về Trung Quốc ở Keidanren, hiệp hội doanh nghiệp hàng đầu của Nhật, nói rằng các nhà sản xuất sử dụng nhiều lao động của Trung Quốc sẽ gặp khó khăn. Thế nhưng giá của sản phẩm sử dụng nhiều nguyên liệu như xi măng, giấy, thép sẽ tăng nhiều. Nhưng xét về tổng thể ngành công nghiệp của Trung Quốc, theo ông, là chi phí tăng sẽ gây sức ép lên các nhà sản xuất cạnh tranh nhất thế giới phải chuyển sang sử dụng nhiều công nghệ hơn.
Đối với Toyota, ông nói, công nghệ được nâng cấp nhanh sẽ dễ dàng giải quyết được vấn đề tăng chi phí thép. Nhà sản xuất ô-tô này, nhiều khả năng sẽ vượt lên General Motors để trở thành nhà sản xuất xe lớn nhất thế giới, đang hỗ trợ biến các thành phố như Quảng Châu từ các trung tâm sản xuất trả lương thấp thành các thành phố công nghệ cao, trả lương cao.
"Guangzhou đang trở thành Detroit của Châu Á. Chỉ trong vòng năm năm, mọi thứ đã hoàn toàn khác,” ông Atsuo Kuroda, người phụ trách về thương mại và đầu tư Bộ kinh tế, thương mại và Công nghiệp của Nhật cho biết.
Những hãng hàng đầu khác như Canon và Panasonic đang đối phó với vấn đề tăng giá bằng cách sử dụng công nghệ mới nhất để sản xuất ra các máy móc công nghiệp, TV màn hình phẳng và các máy chụp ảnh số công nghệ ngày càng cao.
Chỉ hơn một thập kỷ kể từ khi Trung Quốc củng cố thương hiệu của mình là “công xưởng của thế giới” bởi là xuất xứ của ngành công nghiệp sản xuất đơn giản và trả lương thấp. Thế nhưng đất nước này đang tiến lên phía trước.
Chi phí tăng cao đang khởi động một chu kỳ hủy diệt sáng tạo khác. Chúng cũng buộc một số công ty phải phá sản, một số khác chuyển sâu hơn vào nội địa Trung Quốc hoặc sang phía Nam hoặc sang các nước Đông Nam Á trong khi đem lại cho các doanh nghiệp khác động lực để leo lên nấc thang công nghệ mới.
Chính phủ Trung Quốc đang khích lệ quá trình chuyển đối này. Họ đang nói rằng “Chúng tôi muốn bước sang một thị trường mới, một quy mô mới, chúng tôi muốn ô-tô thay vì đồ gia dụng,” Ông Anderson của hãng Adidas nói. Và do vậy công ty của ông đang phải chuyển cơ sở sản xuất tại Trung Quốc vào sâu trong vùng nội địa nơi mà nó có thể cung cấp việc làm cho các công nhân Trung Quốc chấp nhận mức lương thấp và hướng sản phẩm của họ vào thị trường nội địa đang tăng nhanh
Trung Quốc đang đi trên con đường giống như Nhật, Hàn Quốc và Đài Loan cho dù ở quy mô lớn hơn rất nhiều. Với những kinh nghiệm của các nước đi trước trên đây, những nhà kinh tế hy vọng rằng những người tiêu dùng có thể sẽ bị tổn thương đôi chút trong quá trình chuyển đổi này nhưng kết cục thì sẽ tốt đẹp.
“Áp lực chi phí đang tăng nhanh do đó mọi người đang bàn tán liệu Trung Quốc có tăng giá sản phẩm của họ lên không và nếu vậy thì lạm phát sẽ bùng phát khắp nơi,” ông Huang Yiping, kinh tế gia trưởng ở Châu Á của Citigroup nói. "Thế nhưng tôi không cho rằng điều này sẽ xảy ra. Nếu Trung Quốc thành công bằng việc xuất khẩu ô-tô thì khi đó Trung Quốc sẽ vẫn là một lực lượng kiềm chế lạm phát trong thời gian dài tới đây"
Thời kỳ của “Giá Trung Quốc” luôn giảm đi đối với những hàng hóa sản xuất dùng nhiều nguyên liệu và lao động rất có thể đã qua đi. Thế nhưng kỷ nguyên của một mức giá Trung Quốc đối với xe hơi, các sản phẩm điện tử tinh vi và thậm chí là máy bay có lẽ đã ở rất gần.
