TS.Nguyễn Quang A - một trong những người đầu tiên  ủng hộ đưa internet vào Việt Nam (Ảnh: Lê Chí Dũng)

Theo thống kê chính thức hiện nay nước ta có trên 5 triệu thuê bao Internet, con số người dùng có thể ước lượng 15 đến 16 triệu. Với số người dùng như vậy, quả thực Internet đã trở thành công cụ rất hữu hiệu, là tài nguyên vô giá đối với rất nhiều người, nhiều tổ chức kinh tế và xã hội.

Các doanh nghiệp đã dùng Internet để tìm kiếm thông tin về sản phẩm, về bạn hàng, về thị trường, để trao đổi thông tin, để quảng bá sản phẩm và hình ảnh công ty, tham gia thương mại điện tử, cộng tác với nhau,... Các họa sỹ bán tranh, các nghệ nhân bán gốm, nông dân tìm kiến thức để cải thiện việc nuôi trồng,… là những tin không còn xa lạ trên báo chí.

Tài nguyên vô giá để học tập, kinh doanh

Trong xu thế toàn cầu hóa, Internet có thể giúp các doanh nghiệp tìm ra những mắt xích của các chuỗi cung toàn cầu mà mình có thể len vào và tạo giá trị.

Đây là vấn đề cốt lõi của hội nhập. Không còn mấy doanh nghiệp chỉ hướng nội, “tự lực cánh sinh”, làm mọi thứ từ A đến Z, cả.

Không nền kinh tế nào muốn phát triển có thể còn tư duy đó nữa. Internet và toàn cầu hóa giúp (và buộc chúng ta) thay đổi tư duy kinh doanh, thay đổi mô hình kinh doanh.
 
Các doanh nghiệp không nhanh nhạy thích ứng và khôn khéo sử dụng tài nguyên vô giá này để cải thiện hoạt động của mình thì sẽ rất dễ bị đào thải. Kể cả các nền kinh tế cũng vậy.

Học sinh, sinh viên, và thanh niên nói chung, bên cạnh việc dùng Internet để giao lưu (chat), giải trí, cũng có thể khai thác kho tàng kiến thức mênh mông của nhân loại để phục vụ cho việc học hành, đào tạo và khởi nghiệp của mình.

Tuy nhiên, bỏ quá nhiều thời gian vào chat, vào đọc, xem những thông tin rác rưởi trên mạng cũng có thể gây hại. Đó là những mặt trái giống như của mọi sự vật, luôn tồn tại một cách không thể tránh khỏi.

Các nhà báo, các nhà khoa học và các nhà nghiên cứu chắc chắn không thể hoạt động hữu hiệu nếu không có Internet (năng suất lao động của họ có thể tăng nhiều lần với Internet). Không có Internet, sự phản hồi của bạn đọc hay người xem không thể nhanh, nhạy và nhiều như bây giờ. Nói cách khác, tư duy làm báo cũng thay đổi rất nhiều nhờ Internet.

Các chính khách có thêm một kênh để tiếp xúc, giao tiếp với, và thu thập ý kiến của dân chúng, mà những cuộc giao lưu trực tuyến của các nhà lãnh đạo là các điểm nhấn. Nếu biết dùng Internet một cách khôn ngoan, Nhà nước có thể hoạt động hữu hiệu hơn, có thể tăng cường dân chủ, nâng cao chất lượng dịch vụ công,…

Có thể nói không có giới nào trong xã hội không có khả năng khai thác, sử dụng những tài nguyên quý báu trên Internet để cải thiện hoạt động của mình, để nâng cao hiểu biết, để làm giàu cho chính mình và cho đất nước.

Tính hai mặt và sức ép đổi mới tư duy

Internet đã trở thành hạ tầng, thành tài sản chung vô cùng thiết yếu cho sự phát triển của mỗi con người, mỗi tổ chức, mỗi nền kinh tế. Nó cũng như hệ thống sông ngòi mang lại nước ngọt, phù sa màu mỡ cho cuộc sống, nhưng cũng cuốn theo rác rưởi và có thể gây lũ lụt.

Internet cũng như mạng lưới giao thông, giúp lưu thông hàng hóa và con người di chuyển một cách thuận lợi, nhưng cũng tạo cơ hội cho những kẻ buôn lậu, buôn ma túy di chuyển nhanh hơn. Đó là hai mặt của tấm huy chương. Có mặt này, không thể không có mặt kia. Muốn tránh cũng không được.

Internet, giống như hệ thống sông ngòi, hệ thống đường sá là cơ sở hạ tầng, là tài sản chung. Bản thân chúng không có tội tình gì, vấn đề là con người sử dụng chúng ra sao.

Nâng cao dân trí, khuyến khích tất cả mọi người đóng góp thêm giá trị cho nó, thí dụ đưa nhiều thông tin tiếng Việt, thông tin hữu ích cho các cộng đồng khác nhau, khuyến khích mọi người sử dụng Internet, khuyến khích các doanh nghiệp tham gia kinh doanh dịch vụ Internet hay kinh doanh trên Internet, để cho các cộng đồng mạng tự do phát triển, tự điều chỉnh và tự quản lý, thúc đẩy sự phát triển xã hội dân sự,..v.v, thì các mặt tốt của Internet ngày càng được phát huy, các mặt xấu của nó càng ít đi (song không bao giờ mất hẳn cả). Đấy là cách làm khôn ngoan.

Ngược lại, nếu do lo sợ những mặt xấu mà đi tăng cường quản lý, kiểm soát, dùng các biện pháp hành chính để “ngăn chặn”, “cấm đoán”,…, như những quy định mang tính chất đó trong nghị định quản lý Internet hiện hành hay trong dự thảo Nghị định Internet là cách đối phó gượng ép, không hề và không thể mang lại kết quả.

Khó có thể hình dung được sự phát triển của Internet trong tương lai xa. Nhưng chắc chắn chất lượng sẽ được nâng cao hơn rất nhiều, giá thành vẫn tiếp tục hạ, khả năng tiếp cận càng dễ dàng hơn và Internet càng trở thành nguồn lực sống còn, không thể thiếu của mỗi người, mỗi tổ chức, mỗi quốc gia.

Có chính sách khuyến khích để phổ cập Internet ở Việt Nam, tức là có thể tiếp cận ở mọi nơi, mọi lúc, cho tất cả mọi người, với chi phí có thể chấp nhận được kể cả đối với người dân ở vùng sâu vùng xa, nên là một mục tiêu phát triển đất nước, một mục tiêu có thể đạt được trong 5-10 năm tới, và là một chính sách phát triển xã hội khôn ngoan.

• Nguyễn Quang A

(Viện trưởng Viện IDS, nguyên Chủ tịch Hội Tin học Việt Nam)