 |
|
Ông Vương Trí Nhàn. Ảnh: dantri.com.vn |
Tôi đã gửi thư phản đối cách làm của phóng viên Vietimes tới Tổng biên tập VietNamNet, ngày 4-11, ông Tổng Biên tập VietNamNet đã ngỏ lời xin lỗi tôi về cách làm việc của phóng viên.
Qua VietNamNet, một lần nữa tôi muốn trần tình trước dư luận và xin không phải chịu trách nhiệm về những gì nói lúc đang bối rối đó.
Còn về công việc đã làm – những ý kiến trò chuyện, các bài sưu tầm bài viết đã in ở đây đó, tôi muốn nói rõ mấy điều:
1/ Tôi cho rằng trước sau nhất định không thể không đặt vấn đề tự nhận thức dân tộc
Trong quá trình tự nhận thức đó, không thể thiếu việc tìm hiểu thói hư tật xấu.
Khoảng 1968-1972, cùng sống ở gác hai nhà số 4 Lý Nam Đế, tôi được Nguyễn Minh Châu chia sẻ nhiều suy nghĩ khi sáng tác. Tôi còn được ông cho đọc vài đoạn nhật ký nữa . Đây là một trong những đoạn Nguyễn Minh Châu ghi trong sổ tay hồi viết Dấu chân người lính : “Trong cuộc chiến đấu để giành lại đất nước với kẻ thù bên ngoài hai mươi năm nay, ta rèn cho dân tộc ta bao nhiêu đức tính tốt đẹp như lòng dũng cảm, sự xả thân vì sự nghiệp của Tổ quốc.
Nhưng bên cạnh đó, hai mươi năm nay không có thì giờ để nhìn ta một cách thật kỹ lưỡng. Phải chăng bên cạnh những đức tính tốt đẹp thì tính cơ hội, nịnh nọt, tham lam, ích kỷ, phản trắc ,vụ lợi còn được ẩn kín và đã có lúc ngấm ngầm phát triển đến mức gần như lộ liễu? Bây giờ ta phải chiến đấu cho quyền sống của cả dân tộc. Sau này, ta phải chiến đấu cho quyền sống của từng con người, làm sao cho con người ngày một tốt đẹp. Chính cuộc chiến đấu ấy mới lâu dài”.
Tôi đã trích dẫn đoạn nhật ký này trong một bài viết về Nguyễn Minh Châu mang tên Sự dũng cảm rất điềm đạm .( Bài này đã in trong tập Cánh bướm và đóa hướng dương bản in ở NXB Phụ Nữ 2006, tr. 326).
Từ thời điểm đó, tôi đã nung nấu để có dịp là viết về thói hư tật xấu của chúng ta, trong mỗi người chúng ta.
Vì đã có nhiều người nói về những mặt hay mặt tốt của cộng đồng, nên tôi đi sâu hơn kỹ hơn vào phần thói hư tật xấu. Tôi nghĩ rằng trong số hàng ngàn hàng vạn người đã viết về cộng đồng nói chung, có một vài người đi sâu vào chuyên đề “ thói hư tật xấu” là cần thiết. Những giả thiết chúng tôi nêu ra sẽ được các đồng nghiệp khác chia sẻ, đào sâu thêm, hay phản biện, bác bỏ trong các trao đổi thảo luận. Và tất cả các kết quả nghiên cứu – cả mặt tốt lẫn mặt xấu -- , sau khi được kiểm nghiệm và nhất trí, sẽ cùng tác động tới dư luận như một thực thể tổng hợp.
2/ Trong các bài viết vừa qua, tôi chỉ trình bày cái phương diện cụ thể mà tôi đã đi sâu tìm hiểu. Còn trong quá trình nghiên cứu, muốn được khoa học, tôi phải nhìn thói hư tật xấu trong toàn bộ tâm lý ứng xử của người mình nói chung. Trong “ phòng thí nghiệm cá nhân “ là sổ tay ghi chép riêng của tôi, tôi đã làm đúng như vậy.
Những phương diện tốt đẹp của người Việt, bao giờ cũng là tầng ngầm trong suy nghĩ của tôi. Khi trình bày các thói hư tật xấu, tôi đã nói rõ phần nào một sự thật : nhiều khi ở đây có sự chuyển hóa; một thói xấu nào đó ban đầu vốn là một phản ứng cần thiết trước thực tế, chỉ vì bị đẩy lên quá đà và không có điều kiện sửa đổi mà nó thành mặt xấu.
3/ Khi viết, nhất là khi nói, có thể có một số chữ một số cách diễn tả tôi dùng không thích hợp. Có những khi cách nói gây cảm tưởng vơ đũa cả nắm. Ai là người có kinh nghiệm hẳn sẽ tha thứ cho tôi: nhiều khi phải say phải bốc phải nói quá lên một chút, thì mới tìm thấy hào hứng đi tiếp.
Lúc này đây, tôi đã nghĩ lại.Tôi đang đề cập tới những vấn đề nhạy cảm nên không được phép tự nhiên dễ dãi như vậy. Trong khi vẫn đi tới cùng trong suy nghĩ riêng tư, tôi tự nhủ tới đây sẽ thận trọng hơn mỗi khi phát biểu trước công chúng.
4/ Nhìn toàn bộ, chỉ có thể nói là tôi viết về thói hư tật xấu của cộng đồng. Chụp cho tôi cũng như tất cả những ai chia sẻ suy nghĩ của tôi là nói xấu dân tộc là không đúng. Là con dân đất nước này, sao tôi lại có thể đứng ra làm cái việc bỉ ổi đó?
5/Tôi không bao giờ tin rằng mình đã đi tới được những kết quả đúng đắn. Tôi sẵn sàng nghe những ý kiến ngược. Chính vì lý do đó mà khi một nữ phóng viên Vietimes gọi điện cho tôi, nói là muốn phản bác tôi, tôi đã nhận lời. Tôi tưởng qua việc trò chuyện với các bạn trẻ, tôi sẽ được dịp kiểm nghiệm lại nhận thức của mình. Ai ngờ…
Tuy nhiên, cho tới lúc này, tôi vẫn tha thiết mong các đồng nghiệp và bạn đọc tiếp tục trao đổi về các giả thiết mà tôi đã nêu. Một mình tôi thì làm được việc gì ? Cần có sự đóng góp của những người có kinh nghiệm sống nhiều hơn, đọc nhiều sách vở hơn, và có tầm nhìn xa rộng hơn.
Trong cuộc trao đổi này, tôi chỉ đề nghị một điều là chúng ta giữ lấy sự lương thiện của người làm khoa học, vừa làm vừa lắng nghe, không quá tự tin, không chụp mũ cho nhau, không mang vào đó những ân oán cá nhân.
Trong cuộc đời làm nghiên cứu của tôi ( viết văn nói chung cũng là một cách nghiên cứu đời sống ), nhất định là có nhiều lầm lỗi. Nhưng riêng trong việc tìm hiểu thói hư tật xấu, tôi tự thấy mình chỉ có thiện chí. Cái tâm của tôi đã giúp tôi có thêm nghị lực mầy mò tìm kiếm trong một khu vực mới mẻ. Tôi mong những bạn bè và đồng nghiệp cũ, muốn “chiếu cố “ tới cả con người tôi nói chung, để cho một dịp khác.
Trước mắt chúng ta cần tập trung suy nghĩ về những vấn đề thiết thân tới sự nghiệp chung. Những gì mà các thế hệ trước chưa kịp làm, những người đang sống hôm nay phải bảo nhau làm bằng được.
