Việt Nam hiện có khoảng 300.000 doanh nghiệp, thì đại đa số (95%) là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Và trong số 500 doanh nghiệp lớn nhất nước, chỉ một vài đơn vị được đánh giá là có văn hóa công ty đặc trưng. Những cái tên có thể nhắc tới: FPT, Taxi Mai Linh, Dược phẩm Trafaco, Gạch Đồng Tâm.
Trong đó, Công ty CP Phát triển Đầu tư Công nghệ (FPT) được xem là doanh nghiệp tư nhân lớn nhất Việt Nam hiện nay và đi tiên phong trong việc xây dựng văn hóa công ty.
Vì vậy, sự cố hai học viên trung tâm FPT Arena trực thuộc FPT thực hiện một màn múa gần như sex show trong dịp kỷ niệm 20 năm công ty (ngày 13/9) vừa qua giống như một cái tát vào mặt những người ủng hộ “phong cách FPT”.
Sự cố châm ngòi cho một cuộc tranh cãi lớn trên nhiều diễn đàn, khi cư dân mạng phê phán gay gắt văn hóa FPT và một số nhân viên FPT phản công. Nó cũng lật lại nhiều vấn đề về văn hóa doanh nghiệp - khái niệm được đề cập nhiều và ngày càng được nhấn mạnh ở Việt Nam trong đời sống kinh tế hiện đại.
Văn hóa công ty - những góc nhìn
Điều hơi trớ trêu là một trong những người bị xử lý nặng trong “sự cố sex show FPT” vừa qua - ông Mai Thanh Long, GĐ FPT Arena, bị cách chức - là người nghiên cứu rất sâu về văn hóa doanh nghiệp. Ông từng làm luận văn tốt nghiệp cao học quản trị kinh doanh về đề tài này.
 |
|
Google Company nổi tiếng với thứ văn hóa "coi công ty như nhà", cực kỳ thoải mái và tiện dụng với đầy đủ bể bơi, phòng tập cho nhân viên. |
Ông Long định nghĩa văn hóa doanh nghiệp “là sự tổng hòa những thói quen, tập quán, thủ tục trong phạm vi một doanh nghiệp, lặp đi lặp lại theo thời gian và trở nên hằn sâu trong suy nghĩ của mọi người trong doanh nghiệp”.
Định nghĩa mà ông Long đưa ra không khác bao nhiêu so với định nghĩa của các nhà quản trị học: “Văn hóa doanh nghiệp là sự tổng hòa của quan niệm giá trị, tiêu chuẩn đạo đức, triết lý kinh doanh, quy phạm hành vi, ý tưởng kinh doanh, phương thức quản lý và quy tắc chế độ được toàn thể thành viên trong doanh nghiệp chấp nhận, tuân theo”.
Với cách định nghĩa này, tổ chức nào, cộng đồng nào cũng có một thứ văn hóa riêng. Ngay cả các doanh nghiệp Nhà nước cũng có văn hóa của họ.
Tuy nhiên, văn hóa công ty được biết đến và thừa nhận vượt ra khỏi phạm vi công ty thì ở Việt Nam không nhiều doanh nghiệp có. FPT là một trường hợp rất hiếm. Họ nổi tiếng từ lâu với một “nền” văn hóa có tên riêng là S-ti-cô (STCo, viết tắt của “sáng tác công ty”). Ở khía cạnh này, người FPT có quyền tự hào. Rất nhiều ý tưởng, giai thoại, truyện kể… ở FPT được lưu truyền rộng rãi, chương trình Gặp nhau cuối tuần của VTV cũng vài lần dùng kịch bản của FPT.
Điểm nổi bật của văn hóa S-ti-cô là tinh thần tự do sáng tạo, tự do ngôn luận, miễn là hài hước, gây cười để thư giãn. Vì mục đích gây cười này, S-ti-cô cho ra nhiều kịch, thơ, ca khúc (xuyên tạc lời), với ngôn từ khá tục. Nó khuyến khích và đòi hỏi người tham gia phải có óc hài hước và đặc biệt là phải hết sức bạo dạn, bạo đến mức có thể bị người ngoài đánh giá là “không biết ngượng”, “điên”.
Khoảng sáng của văn hóa công ty
Mặt tích cực của thứ văn hóa công ty khuyến khích nhân viên bạo dạn là những người chấp nhận được nó sẽ trở nên mạnh mẽ, tự tin. Và khi cá tính được giải phóng, người ta có thể sáng tạo.
Chính những học viên của FPT Arena tuyên bố: "Sinh viên FPT Arena là những người điên rồ, bởi có điên rồ mới sáng tạo, mới làm ra được cái mới".
“Tôi đã chứng kiến” - ông Mai Thanh Long nói - “nhiều học viên thay đổi rất nhiều, từ chỗ ngơ ngác không biết gì và không dám làm gì đến chỗ rất tự tin, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám sống với những đam mê của mình. Họ học ở FPT Arena một năm là đã có thể đi làm, và làm được nhiều việc, ở rất nhiều nơi.
Tôi không biết là cái gì đóng góp vào thành công của họ nhiều hơn - chất lượng đào tạo hay văn hóa ở FPT Arena? Nhưng tôi tin rằng văn hóa công ty đóng vai trò rất quan trọng trong việc tạo ra sự tự tin và phong cách làm việc của nhân viên”.
Tuy nhiên, lợi ích quan trọng hơn của văn hóa công ty là ở chỗ đó là cái làm nên tinh thần của doanh nghiệp, là yếu tố gắn kết nhân viên và tạo ra sức mạnh trường tồn cho doanh nghiệp. Một công ty phát triển không thể là nơi nhân viên đến cãi cọ, “đâm xỉa” nhau lung tung, hoặc làm việc cho qua ngày rồi về.
“Thành lập cùng thời điểm với FPT có nhiều công ty tin học và máy tính khác như 3C, Hipt… Nhưng thật sự chỉ có FPT là nhiều người biết đến nhất, phát triển nhanh nhất và mạnh nhất. Đi theo FPT từ những ngày đầu, tôi tin rằng FPT thành công một phần rất lớn là nhờ có văn hóa công ty” - ông Mai Thanh Long nhận định.
Văn hóa công ty - những mặt trái
Tuy vậy, việc hai học viên nam của FPT Arena ăn mặc hở hang nhảy múa trước mấy nghìn khán giả (gồm cả trẻ em, người cao tuổi và quan chức) bị đông đảo ý kiến cho là phản cảm, thách thức dư luận.
 |
|
Màn múa của FPT Arena |
Nhiều người lật lại văn hóa S-ti-cô và mặt trái của nó: thô tục, bậy bạ. Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu giận dữ gọi việc FPT xuyên tạc bài “Đoàn Vệ quốc quân” của ông thành Công ty ca là hành vi "mất dạy".
Một người Việt Nam ở nước ngoài - nhà báo, dịch giả Trần Lê - nói: "Nếu coi đó là một phần của cái gọi là văn hóa công ty, thì những gì FPT làm giống như trò chơi trội của một đám trọc phú hãnh tiến. Họ chơi trội và hướng nhân viên đi theo họ, lại còn bày đặt nâng nó lên tầm văn hóa!".
Mặt trái của văn hóa công ty đã bộc lộ: Một khi văn hóa công ty không nhận được sự đồng cảm từ cộng đồng bên ngoài, thậm chí đi ngược lại với những chuẩn mực chung, thì lúc đó, công ty sẽ bị cô lập.
Các thành viên trong đó sẽ giống như một nhóm co cụm lại với nhau trong thứ văn hóa của riêng họ. Điều này không mang lại lợi ích gì cho xã hội, và bất lợi cho chính các cá nhân trong doanh nghiệp (chủ yếu là cho giới nhân viên).
Ngày Doanh nhân VN, nói chuyện văn hóa công ty
Bên cạnh những lời phê phán gay gắt, coi FPT là thiếu văn hóa, tục tĩu, thì có một số ý kiến ôn hòa hơn cho rằng nếu việc xuyên tạc bài hát, viết truyện, diễn kịch bậy... là hành động bột phát thì không sao, nhưng đừng coi đó là văn hóa công ty.
 |
|
Văn hóa công ty luôn cần thiết. (Ảnh lấy từ Internet) |
Và thế là đến đây, vấn đề quay trở lại câu hỏi: Văn hóa công ty đến mức nào thì không đi ngược lại những chuẩn mực chung của cộng đồng? Và cuối cùng thì văn hóa công ty có thật sự cần thiết không, khi mà ngay đến Bill Gates cũng chẳng đòi hỏi nhân viên Microsoft phải xây dựng một thứ văn hóa riêng?
Ông Đỗ Lộng Đẩu (tạp chí Nhà quản lý), một người nghiên cứu lâu năm về quản trị doanh nghiệp, cho rằng văn hóa công ty luôn cần thiết, nhất là khi Việt Nam đã mở cửa để hội nhập vào nền kinh tế thế giới, và khi chúng ta muốn chứng kiến những doanh nghiệp có thể kỷ niệm sinh nhật lần thứ 20 trở lên.
"Có thể Bill Gates không đòi hỏi nhân viên của ông ta phải xây dựng thứ văn hóa đặc trưng, nhưng chắc chắn trong sự trường tồn của Microsoft phải có đóng góp của một yếu tố gắn kết con người và tạo động lực cho mỗi cá nhân làm việc hết mình: văn hóa công ty" - ông Đẩu nói.
Và ai cũng biết đến một Google Company nổi tiếng với thứ văn hóa "coi công ty như nhà", nuông chiều nhân viên bằng cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại tối tân.
S-ti-cô và những thứ tương tự có được coi là văn hóa doanh nghiệp không là tùy cách đánh giá của mỗi người. Song, có thể nói việc giải phóng cá tính cũng như thỏa mãn nhu cầu tự thể hiện bằng mọi cách cũng là điều cần thiết, nhưng đó mới chỉ là bước mở đầu, cấp thấp trong việc tạo ra một thứ văn hóa công ty lành mạnh và có ảnh hưởng tốt tới xã hội.
