Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam đã chính thức công bố thông tin trên các phương tiện truyền thông trong nước.

Theo ông Chu Chí Thành, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam (VAPA), đây là một vinh dự và là niềm tự hào của VAPA - thành viên thứ 65/100 của FIAP từ năm 1991. Bởi vì, kể từ lần Đại hội đầu tiên của FIAP vào năm 1950, thì Việt Nam là nước châu Á thứ hai (sau Trung Quốc) được đăng cai tổ chức Đại hội.

Không nên vui quá

Có một thực tế là, nếu so sánh số lượng các tước vị của VAPA được FIAP phong tặng là 150 nhiếp ảnh gia, trong tương quan với 1 triệu nhiếp ảnh gia thuộc 100 hiệp hội được FIAP đại diện quyền lợi, thì con số này không phải là nhiều so với các quốc gia khác.

"Tế thần" - tác phẩm của nghệ sĩ Đào Thọ (nghệ sĩ Tây Nguyên đầu tiên nhận tước hiệu E.FIAP). (Ảnh nguồn: Đất Mũi)

Nếu so sánh lịch sử VAPA với các quốc gia khác thì Việt Nam chỉ là một quốc gia “trẻ”. Nhiếp ảnh ở ta hình thành mới gần 140 năm, tính từ lúc xuất hiện tiệm chụp ảnh đầu tiên Cảm Hiếu Đường của Đặng Huy Trứ, và thật sự phát triển trong vòng hơn 55 năm nay kể từ Sắc lệnh về ngành Nhiếp ảnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ngày 16/3/1953.

Và nếu tính số nghệ sĩ được phong tặng của VAPA - gần 700 người - cùng với những thành tích đạt được trên tầm quốc tế, thì Việt Nam chưa phải là một “cường quốc” nhiếp ảnh… Bởi lẽ nhìn vào cuộc thi sẽ thấy danh sách tác giả Việt Nam tham dự dài dằng dặc, nhiều khi áp đảo cả nước chủ nhà.

Đó là chưa kể, có một số nghệ sĩ luôn lấy những ảnh đã đoạt giải ở những cuộc thi ảnh quốc tế do FIAP bảo trợ, luân phiên mang thi hết cuộc này đến cuộc khác. Một bức ảnh có thể đoạt tới hàng chục giải, và có khi mấy năm liền nghệ sĩ không có ảnh nào khác. Giải thưởng vì thế không thể “đo” được chính xác sức sáng tạo của nghệ sĩ.

Trên báo Văn nghệ Trẻ số gần đây, bài viết “Việt Nam có phải là cường quốc nhiếp ảnh?” đưa ra thông tin có nghệ sĩ trong ba năm đoạt tới 225 giải thưởng ảnh quốc tế. Tiếc thay, phần lớn trong số đó trùng lặp, thậm chí có ảnh chụp cách đây gần 10 năm nhưng năm 2008 vẫn mang đi thi và tiếp tục giành giải.

Lực lượng nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam hàng năm gần như chỉ “quẩn quanh” trong các cuộc thi do FIAP bảo trợ. Còn các cuộc thi đẳng cấp khác mang tầm chuyên nghiệp của thế giới như Giải Ảnh Báo chí Thế giới (World Press Photo, Pulitzer…) thì chúng ta vắng bóng suốt từ năm 1975 tới nay.

Càng thấy rõ hơn căn bệnh AQ đã lây lan, khi một phóng viên Việt Nam đoạt giải vàng ảnh báo chí khu vực châu Á năm 2007 trong cuộc thi được tổ chức lần đầu tiên tại Thượng Hải, và lập tức giải này được vống lên thành "tầm cỡ đối trọng với World Press Photo"!

FIAP - sân chơi quốc tế của các nhà nhiếp ảnh nghiệp dư

Với tôn chỉ, mục đích ban đầu là tập hợp những người chụp ảnh thuộc Hiệp hội nhiếp ảnh các nước, tạo lập quan hệ quốc tế hữu nghị, ngay từ đầu, những người sáng lập ra FIAP cũng đã xác định đây chỉ là sân chơi của những người yêu thích nghệ thuật ánh sáng trên thế giới. Trang web của FIAP có dòng chữ: La Photographie Amateur à Travers le Monde, nghĩa là “Nhiếp ảnh nghiệp dư xuyên thế giới”.

Có lẽ vì thế mà những tiêu chuẩn để được phong tước hiệu của FIAP không quá cao, chỉ cần đạt được một số giải thưởng nhất định, thậm chí chỉ cần ảnh được treo ở một số cuộc thi là có thể được tính điểm để cộng và đủ điểm là được phong, theo từng cấp từ A.FIAP đến E.FIAP và cao nhất là M.FIAP.

Nhưng quan trọng hơn là khi làm hồ sơ xin phong tước, ngoài những tiêu chuẩn đã đạt được, hội viên còn phải đóng một số tiền theo quy định, thì sau đó mới có được bằng chứng nhận.

Ở một khía cạnh nào đó thì FIAP, ngoài một sân chơi ảnh nghiệp dư còn là nơi để các hãng sản xuất thiết bị ngành nhiếp ảnh và cả bản thân FIAP kinh doanh kiếm lợi nhuận. Tiêu chí lúc mới thành lập - phi lợi nhuận - đã không còn. Cũng vì lẽ đó mà UNESCO đã rút tên FIAP ra khỏi danh sách cơ quan văn hóa thuộc Liên Hiệp Quốc.

Có phải là một cuộc chơi xa xỉ với Việt Nam?

VAPA là thành viên của FIAP, nên phải đóng lệ phí theo tỷ lệ người được FIAP đại diện và theo quy định mức đóng cho những hoạt động của FIAP trong năm. Nếu không đóng lệ phí trong hai năm liên tiếp thì VAPA phải rút tên, không còn được là thành viên của FIAP.

Gần như không cuộc thi ảnh nào là không có lệ phí. Có những nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam một năm thi không biết bao nhiêu cuộc, số tiền Việt Nam phải bỏ vào cho thi ảnh rất nhiều, nhưng kết quả thì không phải ai cũng có thể đạt được để có khoản tiền thưởng tương xứng bù lại.

Nhìn vào danh sách các nhà nhiếp ảnh trên thế giới tham gia các cuộc thi ảnh do FIAP bảo trợ, hình như chỉ có Việt Nam là “tung” vào sân chơi này lực lượng hùng hậu nhất - toàn là các nghệ sĩ nhiếp ảnh chuyên nghiệp. Trong khi “thí sinh” dự thi của thế giới đều là dân “amateur”. Thế nên thi đấu, “chuyên nghiệp” Việt Nam thắng “amateur” thế giới cũng đâu có gì quá tự hào?

Còn các tay chơi “amateur” Việt Nam thì hầu như không ai dám chơi hay không hứng thú tham gia, có thể vì thấy không thích hợp, hay không muốn lãng phí vào trò chơi không chắc phần thắng.

Đại hội FIAP 2010

Và vấn đề thời sự nhất là việc Việt Nam đăng cai Đại hội lần thứ 30 của FIAP vào năm 2010 tại Hà Nội.

Xét về địa điểm, gần như các nước đăng cai thường đưa Đại hội FIAP về các địa phương, chẳng hạn Trung Quốc tổ chức ở Thành Đô, Tứ Xuyên, mới đây nhất là Slovakia ở Zilina, thế mà ta lại làm ở Thủ đô Hà Nội, ắt phải tốn kém hơn.

Về ngân sách tổ chức, FIAP chỉ tài trợ một phần nhỏ - từ tiền lệ phí của các thành viên; còn nước chủ nhà đăng cai sẽ chi phần thiếu hụt, một khoản không hề nhỏ. Chưa kể 2010 là năm Việt Nam có nhiều lễ kỷ niệm lớn, cũng cần được tài trợ từ ngân sách Nhà nước.

Từ tất cả những điều đã nêu trên, nên chăng, chúng ta xem lại “niềm vinh dự và tự hào” trong việc tổ chức Đại hội lần tứ 30 của FIAP tại Hà Nội. Căn bệnh AQ đang có nguy cơ đẩy chúng ta vào một sự xa xỉ, lãng phí không cần thiết.