Kỳ I: Báo chí VN: Đường đến chuyên nghiệp còn xa!  
Kỳ II: Bỏ rơi hệ thống tri thức chuyên ngành
Kỳ III: Đạo lí nghề và trào lưu nhà báo salon

Học tập - đọc - tích luỹ - đi – viết đã trở thành công thức quen thuộc đối với sinh viên báo chí nếu muốn trở thành những người làm được báo trong tương lai. Một thế hệ nhà báo trẻ trung, năng động, vững về chính trị, có tầm hiểu biết sâu sắc, có tư duy hướng ngoại đã và đang hình thành từ những ngày tháng lăn lộn bên rìa rừng, góc phố đến trường quay, phòng thu âm.

Tốt nghiệp - nhiều, làm nghề - ít

Mỗi năm, các trường đại học ở ta cho “ra lò” trên 300 sinh viên báo chí nhưng không phải tất cả đều đi theo nghề báo. Nguyên nhân là đa phần sinh viên không đáp ứng được những yêu cầu của nhà tuyển trạch - cụ thể ở đây là các tòa soạn báo - do năng lực kém, chưa có kỹ năng nghề nghiệp…

Một số sinh viên rơi vào tình trạng “không theo được nghề” sau bốn năm học do họ cảm thấy không yêu nghề và màn kết thúc của màn kịch “học ép” là đi làm trái ngành.

Sinh viên báo chí thực tập ở tòa soạn (Nguồn: nghebao)

Bên cạnh đó, một lượng lớn sinh viên các ngành luật, kinh tế, ngoại ngữ… sau khi ra trường cũng làm báo khiến sinh viên báo chí bị hạ "knock out". Thực tế cũng cho thấy, họ có nhiều ưu điểm hơn các sinh viên được đào tạo chính quy trong trường báo.

Phan Kiền – sinh viên báo chí K51, ĐHKHXH&NV Hà Nội là một cộng tác viên ruột của báo Tiền Phong, vừa qua đã được bầu  làm phụ trách mảng chính trị - xã hội của Tienphongonline - chia sẻ: “Một số sinh viên học báo nhưng không có tâm thế ra trường làm báo nên họ không cần rèn nghề, chỉ chăm chăm lo cho cái bằng tốt nghiệp “đẹp” là xong”.

Đó là những mảng màu âm u của một bộ phận sinh viên báo đang gặp phải nhưng không nên đánh đồng tất cả. Vẫn có những sinh viên có chí và trái tim luôn đập cùng nhịp với thời thế để nắm bắt những tri thức phục vụ nghề báo trở thành những tấm gương sáng ngay khi còn mang trên mình hai chữ Sinh Viên.

“Lửa thử vàng, gian nan thử sức”, dẫu có trăm bề khó khăn, trắc trở thì nhiều sinh viên vẫn đang cố gắng nỗ lực học tập để đi và viết.

Chương trình Thời sự học đường ra đời đã được hơn 4 tháng, đem đến cho học sinh, sinh viên những kiến thức cần thiết về thế giới học đuờng. VTV đã không ngần ngại sử dụng đội ngũ cộng tác viên là sinh viên khoa phát thanh – truyền hình, HVBC&TT.

Bạn Bích Thuỷ cho biết: “Tôi đến với Thời sự học đường nhờ một hôm được bạn bè rủ đi thi tuyển MC cho chương trình. Tôi bạo dạn thử sức và trúng tuyển. Tôi học báo hình nên được cộng tác cho một chương trình như thế này sẽ giúp tôi tích luỹ thêm nhiều kinh nghiệm và tác phong làm việc chuyên nghiệp ngay từ đầu”.

Còn Thu Hoa, cộng tác viên cho VTV6 chia sẻ: “Tôi nghĩ kinh nghiệm chỉ đến với chúng ta nếu trước đó chúng ta dám chấp nhận thất bại cũng như dốc hết tâm huyết cho công việc. Khi ra trường, từ những kinh nghiệm thu nạp được, tôi có thể thích ứng nhanh với công việc mà không bị bỡ ngỡ. Chỉ cần cố gắng, ham học hỏi, dấn thân vào thực tế thì thành công sẽ mỉm cười thôi”.

Phải lao ra đường để học

Phan Kiền tâm sự rằng: “Theo tôi thì sinh viên báo chí thu nạp 20% kiến thức từ nhà trường, 30% đọc sách, còn lại 50% phải lao ra đường mà học. Sinh viên báo luôn phải có tư tưởng học hành và luôn phải tìm cách để được thực hành”.

Bích Thuỷ tâm sự: “Sách vở chỉ cung cấp cho sinh viên những kiến thức khái quát chung nhất, còn trên thực tế phải đòi hỏi nhiều biến tướng cho phù hợp. Khó có thể tìm thấy những điều chi tiết hay tỉ mỉ qua sách vở. Bên cạnh sách vở phải có những trải nghiệm thực tế. Như thế vừa có nền tảng kiến thức vững chắc vừa có những liên hệ tương quan bên ngoài”.

Với suy nghĩ ấy nên một số sinh viên đã trở thành những cây bút phóng sự có tầm, thường xuyên có bài đăng trên  các báo có uy tín.

Sinh viên báo chí tranh thủ tác nghiệp (Nguồn: thanhnien)

Giang Hải, sinh viên năm cuối, Học viện báo chí và Tuyên truyền, đã có trong tay hơn 200 tin bài, phóng sự, ghi chép, ký sự… Đó là kết quả của những năm tháng chăm đi, chăm viết, vươn ngòi bút của mình tới các miền đất Tây Bắc, Hoàng Liên Sơn hùng vĩ non xanh trùng trùng điệp điệp.

“Đối với tôi mỗi chuyến đi là mỗi lần đánh cuộc với sự sống khi biết rằng những vùng đất tôi đặt chân tới nguy hiểm đến mức nào. Những cũng chính từ những ngày tháng gian khổ đó mà tôi gỡ gạc ra nhiều bài học và bài học về cách nhìn, cách cảm nhận giúp cho mỗi bài viết của tôi toát lên cái hồn của sự vật, sự kiện” - Giang Hải nói về những lần đi thực tế của mình.

Mục tiêu cuối cùng của các sinh viên này không phải là những bài viết được lên trang, thước phim được lên hình mà là tập dượt để tích luỹ kinh nghiệm và trải đời. Họ đã chứng tỏ được năng lực và tâm huyết với nghề trong mớ bòng bong của những hỗn tạp đang cuốn riết lấy nhiều sinh viên còn mơ hồ về nghề và để thời gian chảy trôi một cách vô ích.

Báo chí Thuỵ Điển có câu: “Nhà báo là người gác cổng xã hội”. Chúng ta hãy trở thành những người gác cổng trung thành ngay từ khi còn phơi phới sức trẻ và khát vọng lập nghiệp!

Đức Chính