Trong tiền lệ, Berlusconi thường là người thoát nạn trong gang tấc trong các vụ kiện cáo. Kể từ năm lên nắm quyền lần thứ 2 (năm 2001), ông Berlusconi bị xét xử tới 7 lần vì các cáo buộc tham nhũng. Trong số đó, 4 lần ông bị toà phán quyết là có tội nhưng đều được xử trắng án trong các phiên phúc thẩm.

Nhưng lần này lại khác. Sau khi ăn mừng lần quay lại thứ 3 với chiếc ghế thủ tướng, Berlusconi phải nhận một thông tin không mấy tốt đẹp. Vụ kiện mà ông là nguyên cáo đã có kết quả và người thua cuộc chính là ông.

Theo kết luận của tòa án Milan, ông còn phải bồi thường cho tạp chí The Economist số tiền 25.000 Euro (tương đương 35.760 USD) về chi phí của tạp chí này liên quan đến vụ kiện.

Kết luận của tòa có ghi rõ: "Những lập luận của tạp chí hoàn toàn nằm trong phạm vi quyền được chỉ trích, căn cứ theo điều 21 của Hiến pháp".


3 ngày sau khi nhận được kết quả này, ngày 05/09 The Economist chỉ làm việc duy nhất là đăng một mẩu tin ngắn và tuyên bố "không bình luận gì thêm". Tuy nhiên, cũng trong ngày này, tạp chí này đã đăng tải 41 ý kiến của bạn đọc về kết quả này. Nhiều người đã chúc mừng tờ báo  và khen ngợi toà án Milan. Những cũng có ý kiến cho rằng toà án Milan đã thiên vị The Economist. Báo chí Ý vẫn chưa có bình luận gì về vụ việc này.

Trong khi luật sư của Berlusconi, Fabio Lepri tuyên bố sẽ kháng án: “Toà án Milan đã nhầm lẫn khi đánh giá bài báo đó. Với những lời lẽ hiếu chiến, lăng mạ ông Berlusconi và những bằng chứng vô căn cứ, The Economist đáng nhẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Không phải vô tình mà người Ý vẫn bầu cho Berlusconi mặc cho bài báo được phát hành rộng rãi. Điều đó chứng tỏ người Ý không tin những gi tờ báo đó viết, hay nói một cách khác bài báo đó đã viết sai sự thật”.

Vụ việc cụ thể như sau:

Từ một bài báo gây chấn động

Ngày 26/4/2001, tạp chí The Economist đã đăng trên trang nhất một bài điều tra có tựa đề “Tại sao Silvio Berlusconi không thích hợp để lãnh đạo nước Ý”. Nó nêu ra những mâu thuẫn về quyền lợi của nhà tỷ phú, phân tích đế chế kinh doanh của ông và đưa ra chi tiết về những vụ kiện chống lại ông. Bài báo ra đời trong bối cảnh Berlusconi đang vận động tranh cử để trở lại với chiếc ghế thủ tướng của quốc gia hình chiếc ủng.

Bài báo khiến nhà tỉ phú "cáu tiết" từ 7 năm trước	Nhưng khi đăng những bài tiếp theo kiểu "Đủ rồi, Berlusconi" này,  Economist không tỏ vẻ gì là nhân nhượng cả

Bài báo chỉ rõ khi ông thành lập đảng của riêng mình, Đảng Forza Italia vào năm 1993, rất ít người biết được về các “thủ thuật” kinh doanh của ông. Họ chỉ biết rằng ông là một ông trùm truyền thông thành đạt.

Sự nghiệp kinh doanh của ông Berlusconi bắt đầu từ những năm 1960 trong ngành xây dựng. Đến năm 1973 ông chuyển sang ngành truyền thông và lần lượt sáng lập hoặc chiếm cổ phần chi phối của những tập đoàn truyền thông và tài chính khổng lồ như Fininvest (hiện chiếm gần một nửa thị phần truyền hình nước Ý), Mediolanum SpA (một trong những tập đoàn ngân hàng và bảo hiểm lớn nhất nước Ý) và các công ty truyền thông khác như Mediaset, Epsilon Media Group…

Ông cũng là chủ của nhiều cơ sở thể thao, trong đó nổi tiếng nhất là đội bóng đá AC Milan. Ông cũng là người sáng tác bài hát truyền thống của đội AC Milan, cùng với việc sáng tác hai album nhạc khác.

Ông đã xây dựng một đế chế truyền hình mà ngay cả kênh truyền hình quốc gia RAI cũng phải khiếp sợ. Khi tranh cử, ông đã tuyên bố sẽ làm trong sạch bộ máy nhà nước và sẽ “nặng tay” với nạn tham nhũng đang hoành hành ở đất nước này.

Những ngày tới, vị thủ tướng này cũng có thể tìm được lý do để nụ cười kém tươi đi một chút

Tuy nhiên bài báo khẳng định rằng từ năm 1994, liên tục những lời buộc tội ông Berlusconi ập đến. Đó là lời cáo buộc ông có liên quan đến các tổ chức mafia, liên quan đến các việc làm phạm pháp như rửa tiền, thanh toán theo kiểu xã hội đen, đút lót hối lộ… Tất nhiên Berlusconi phủ nhận hoàn toàn những cáo buộc trên và theo như The Economist thì ông đã “dùng tay che cả bầu trời”.

The Economist nhấn mạnh rằng trước khi Berlusconi trở thành thủ tướng Ý lần thứ nhất vào tháng 3/1994, tập đoàn truyền thông Fininvest hùng mạnh của ông là đối tượng của cuộc điều tra về nạn hối lộ mang tên “Bàn tay sạch”.

Kết quả vụ điều tra này đã phơi bày nhiều sự mục nát, thối rữa từ lâu của nền chính trị, tài chính của Italia lúc bấy giờ. Đó cũng là một trong những lý do khiến ông phải từ chức sau 9 tháng. Ngoài lý do đó ra, đảng của ông gặp bê bối khi bị buộc tội gian lận trong bầu cử.

Bài báo liên tục nhấn mạnh rằng nếu Berlusconi lên nắm quyền lại thì nền chính trị và kinh tế của Ý sẽ ngày càng mục nát. Đối với những quốc gia phát triển, chuyện một vị tỉ phú, hơn thế nữa, một nhà tài phiệt thông tin lại là người đứng đầu chính phủ là một điều cực kỳ tối kỵ.

Điều này sẽ làm mất đi sự cạnh tranh công bằng giữa các công ty, tập đoàn, từ đó gây tổn thất cho nền kinh tế. Về phía báo chí truyền thông, nếu thủ tướng là một ông trùm tuyền thông sẽ dẫn đến tình trạng độc quyền thông tin và thiếu khách quan.

Đến một vụ kiện kéo dài 7 năm

Đến thời điểm bài báo ra đời, Berlusconi đang trong giai đoạn nước rút cho sự trở lại với cương vị thủ tướng. Việc bài báo chỉ rõ ông không thích hợp lãnh đạo đất nước là một chuyện động trời, đặc biệt với con đường công danh của bản thân vị tỷ phú này.

Silvio Berlusconi đã khởi kiện tạp chí chuyên đề kinh tế rất có tiếng này. Ông cho rằng họ đã bôi nhọ và làm giảm uy tín của ông trong chiến dịch tranh cử chức thủ tướng. Fininvest đã đại diện cho ông Berlusconi tiến hành các thủ tục pháp lý đối với The Economist. Công ty đại diện cho ông Berlusconi này tuyên bố: “Những hành động làm tổn hại đến thanh danh của người khác cần phải được các cơ quan luật pháp giải quyết”.

Tuy nhiên, tờ The Economist nói rằng họ vẫn giữ quan điểm của mình. Thậm chí ngày 31/6/2003 tạp chí The Economist cho đăng tải một bức thư ngỏ dài 20 ngàn chữ của biên tập viên Bill Emmott gửi ông Berlusconi, đưa ra toàn bộ những câu hỏi, phân tích, và bằng chứng trong sự nghiệp kinh doanh cũng như sự nghiệp chính trị của ông. Bức thư nổi tiếng đó đã không nhận được phản hồi từ phía Berlusconi.

Mặc dù sau khi bài báo được đăng một tháng, ông Berlusconi vẫn trúng cử làm thủ tướng (lần thứ 2) nhưng ông vẫn quyết định theo vụ kiện này. Cho đến nay vụ kiện này đã kéo dài hơn bảy năm và cuối cùng nó cũng ngã ngũ.

The Economist và Berlusconi: Cuộc chiến vẫn còn tiếp diễn?

Đến nay, tờ báo của Anh vẫn tiếp tục giữ thái độ không ủng hộ ông Berlusconi. Trước cuộc tổng tuyển cử được tổ chức lại năm 2006, The Economist đã cho chạy dòng tít: “Basta, Berlusconi” (Đủ rồi, Berlusconi). Còn trước cuộc bầu cử năm 2008, tờ báo này tiếp tục khẳng định: “Berlusconi không thích hợp để lãnh đạo nước Ý”.

Tháng 7 vừa qua, tờ báo này còn buộc tội Berlusconi đang lợi dụng sự quay lại chức vụ thủ tướng lần thứ 3 này để phục vụ những mưu đồ cá nhân. Báo vẫn tiếp tục cho rằng: “Một thủ tướng đồng thời là tỷ phú, nhà kinh doanh và trùm truyền thông không thể dẫn dắt đất nước được”. The Economist giật tít: “"Berlusconi fiddles, Italy burns" (Berlusconi lừa bịp, Italy thiêu rụi). Theo như đầu đề này, Berlusconi bị so sánh với Nero (*1), một trong những vị hoàng đế độc ác nhất của đế chế Roma.

Để theo đuổi hoài bão chính trị, Berlusconi sẵn sàng từ bỏ những thành công với AC Milan

Còn Berlusconi, ngoài việc tiếp tục kháng án, ông tiếp tục khẳng định mình bằng những quyết định rất hợp luật. Berlusconi đã quyết định rời bỏ chiếc ghế chủ tịch AC Miilan, chức vụ mà ông gắn bó suốt gần 30 năm qua. Tuy còn quyến luyến với vai trò điều hành AC Milan nhưng để đạt được hoài bão chính trị của mình, vị thủ tưởng 71 tuổi này sẵn sàng từ bỏ tất cả.

Bộ luật 215 của Italia ra ngày 20/07/2004 đã được thông qua và theo đó nghiêm cấm mọi quan chức của chính phủ có quyền hay trực tiếp lãnh đạo các công ty hay tổ chức mang tính chất thương mại. Do đó Chủ tịch Berlusconi sẽ phải rời bỏ chiếc ghế chủ tịch của Milan và chỉ còn là người sở hữu CLB.

Dường như vì “dị ứng” với các vụ kiện cáo và toà án nên một trong những việc làm mà Berlusconi thực hiện đầu tiên khi quay lại làm thủ tướng là “đánh” vào hệ thống pháp luật của nước này. Một vài sự thay đổi các điều luật đã được đề xuất và tất nhiên những điều luật nhằm góp phần bảo vệ ông với tư cách một thủ tướng trước toà án. Nếu được thông qua, điều luật sửa đổi này sẽ đình chỉ tất cả các phiên tòa xử các tội danh phạm phải trước tháng 6/2002, trong đó có hai phiên tòa chống Berlusconi ở Milan (*2).

Liệu những nỗ lực mới của Berlusconi có giúp ông lật lại thế cơ khi kháng án với quyết định của toà án Milan?

*** *** ***
(*1) Nero nổi tiếng về vụ cháy lớn năm 64 sau Công nguyên ở Roma. Dân chúng buộc tội Nero cho thực hiện đám cháy để lấy cớ bắt bớ và thiêu sống những người Thiên chúa giáo. Nero cũng cho hành quyết thánh Peter và thánh Paul. Sau khi giết mẹ, Nero bị dân chúng phản đối. Viên toàn quyền Tây Ban Nha, Galba, nổi loạn chống lại Nero và kéo quân về Rome. Khi biết mình sẽ thua, Nero tự sát. Nero là hoàng đế cuối cùng trong gia đình Julius Caesar và Augustus.

(*2) Berlusconi hiện nay đang phải đối mặt với hai phiên tòa ở Milan. Vụ thứ nhất liên quan đến những cáo buộc gian lận thuế tại hãng truyền hình Mediaset SpA do ông sở hữu. Vụ thứ hai, ông bị cáo buộc mua chuộc cựu luật sư người Anh, David Mills, để đổi lấy lời chứng thực "giả dối" trong hai phiên tòa hồi những năm 1990.

• Vĩnh Hồng (Tổng hợp)