Đó là một đánh giá thú vị. Có thể nhiều người sẽ nói rằng, ồ không, có nhiều cuộc bầu cử còn thú vị hơn, nhưng đúng là cuộc bầu cử này hấp dẫn.

Nhìn lại, cuộc bầu cử lần này có điểm giống với cuộc bầu cử năm 1960, Obama giống Kenedy nhưng thú vị hơn ở điểm đây là lần đầu tiên một người Mỹ gốc Phi có cơ hội trở thành Tổng thống của nước Mỹ.

Khi còn trẻ, vào thời điểm tôi đang tìm hiểu về nước Mỹ sau khi di cư từ Anh, tôi vô cùng ấn tượng với quyền tự do ở đất nước này, khi người dân cố gắng đòi quyền bỏ phiếu cho những người da màu. Thậm chí nhiều người đã đổ máu vì quyền đó. Trong cuộc đời mình, tôi đã được chứng kiến từ việc người Mỹ gốc Phi đòi quyền được bỏ phiếu đến khi có cơ hội trở thành Tổng thống. Điều đó rất ấn tượng.

- Trong cuộc trò chuyện với Vietnamnet, Tổng biên tập Global Post nói rằng, điều đặc biệt của cuộc bầu cử lần này là người Mỹ có cả hai lựa chọn tốt, trong khi cuộc bầu cử 4 năm trước họ có hai ứng viên tồi. Còn ông thấy sao?

Đó là một đánh giá rất thú vị. Cả hai ứng viên có những điều được đánh giá tốt, gây thiện cảm. TNS Obama sẽ mang điều mới mẻ đến cho hệ thống chính trị trong khi TNS McCain có bảng thành tích dài phục vụ đất nước.

Khi bước vào giai đoạn cuối cuộc đua vào Nhà Trắng, tôi đã nói chuyện với một cụ già trên tàu điện, và bà cụ cũng nói điều tương tự, rằng bà rất vui khi nước Mỹ sẽ có một Tổng thống tốt, dựa vào hai ứng viên tiềm năng này.

 

Xem vận động tranh cử cũng hứng khởi như xem một trận đấu bóng, nơi mà hai bên cố gắng tìm ra sơ hở của đối phương để ghi bàn, và có những phút, đó là bàn thắng quyết định có thể loại đối thủ ra khỏi cuộc chơi. (AFP)

Đôi khi, chiến dịch vận động tranh cử giúp đưa ra người xứng đáng, nhưng đôi khi nó chỉ là một cuộc vận động tốt.

Đôi khi, xem vận động tranh cử cũng hứng khởi như xem một trận đấu bóng, nơi mà hai bên cố gắng tìm ra sơ hở của đối phương để ghi bàn, và có những phút, đó là bàn thắng quyết định có thể loại đối thủ ra khỏi cuộc chơi.

Di sản của ông Bush

- Dù ai là Tổng thống tiếp theo của nước Mỹ cũng phải đối mặt với di sản của Bush. Theo ông, đâu là những di sản mà Bush để lại, cả mặt tốt và xấu?

Về di sản tồi, trước hết đó là nền kinh tế đang trong khủng hoảng và giải quyết nó. Cuộc chiến Iraq cũng là một ý tưởng tồi, một cuộc chiến không thông minh. Không chỉ tốn kém phí tổn và hi sinh tính mạng người Mỹ, cuộc chiến đã làm tổn hại uy tín của nước Mỹ với thế giới, nhất là khi có bằng chứng cho thấy cái cớ để tiến hành cuộc chiến này là không chuẩn xác.

Một di sản tồi khác chính là mối quan hệ đồng minh của Mỹ với một số nước đã bị lỏng lẻo, như quan hệ với Đức, Pháp, khi mà có nhiều trường hợp các nước này không hành động như nước Mỹ mong muốn.

Về mặt tích cực, Bush cũng để lại một số di sản tốt: nền giáo dục Mỹ đã được cải thiện với hệ thống trường tư phát triển mạnh và hệ thống trường công có chất lượng. Đã có giai đoạn người ta chỉ muốn đưa con vào học trường công trong khi một số khác lại không muốn cho con học trường công vì chất lượng đào tạo quá tệ.

Điều thứ hai chính là sự phát triển ngạc nhiên của các chương trình phúc lợi xã hội, nhất là chăm sóc y tế cho người già. Chăm sóc sức khỏe cho người già được xem là bước tiến quan trọng nhất trong các chương trình phúc lợi xã hội của Mỹ trong thập niên và cũng là bước tiến lớn nhất từ 1960 tới nay. Điều ngạc nhiên là một Tổng thống đảng Cộng hòa lại làm điều này.

Di sản cuối cùng tôi không biết nên phân vào dạng nào, bởi thiếu thông tin, đó là khả năng đảm bảo an toàn cho người Mỹ và nước Mỹ tránh được một cuộc tấn công khủng bố khác. Tổng thống Bush đã phải đối mặt với thách thức này nhưng dù sao từ năm 2001 đến nay cũng không có thêm một vụ khủng bố thứ hai nhằm vào nước Mỹ. Và không có gì đảm bảo sẽ không có một cuộc tấn công khủng bố khác. Và chính quyền Bush sẽ chuyển giao tất cả các thông tin họ có về những đối tượng có thể khủng bố cho vị tổng thống kế tiếp.

- Như ông nói, khủng hoảng kinh tế là di sản tồi mà Tổng thống Bush để lại. Và nhiều người cũng đổ lỗi cho chính quyền Bush vì cuộc khủng hoảng này, nhưng liệu điều đó có công bằng không khi nguyên nhân của cuộc khủng hoảng lại bắt đầu từ quyết định dưới thời Clinton, bằng việc nới lỏng giám sát với các ngân hàng?

Thể chế tài chính cũng giống như máy tính vậy, bạn thu lợi bằng các sáng tạo, bằng những ý tưởng mới, sản phẩm mới. Từ bài học sau đại khủng hoảng 1929-1933, người ta thấy cần phải tăng cường hệ thống quản lý, giảm sát cũng như bảo hiểm. Nhiều người yêu cầu tăng cường hệ thống giảm sát hoạt động ngân hàng.

Những sản phẩm mới cho hệ thống ngân hàng đồng thời với các hệ thống cảnh báo sớm, xem xét các mối nguy hiểm.

Đúng là khủng hoảng lần này có yếu tố từ thời Bill Clinton nhưng bản thân người đứng đầu Cục dự trữ liên bang dưới thời Bill Clinton tin vào thị trường và khả năng tự điều chỉnh cho thị trường, do đó, nới lỏng các quy định giám sát. Tôi không cho là nên đổ lỗi cho một chính quyền.

Vấn đề của chính quyền Bush là họ đã sai lầm khi cố gắng cắt giảm thuế, để thâm hụt ngân sách quá lớn. Nhiều người đã cảnh báo về nguy cơ với thâm hụt ngân sách lớn nhưng chính quyền Bush đã không làm gì để cải thiện. Nước Mỹ buộc phải vay tiền từ các nước khác, như Trung Quốc để bù vào khoản thâm hụt khổng lồ đó. Và các khoản vay khi sử dụng bao giờ cũng phải trả một cái giá nào đó. Họ buộc vào sử dụng các thể chế tài chính cho việc huy động đủ tiền chi tiêu.

Trong khi đó, chính quyền Clinton đã đạt được thành tựu lớn là tạo được thặng dư ngân sách sau khi đã trả khoản nợ khổng lồ do chính quyền Reagan để lại.

Sự sụp đổ của cục diện đơn cực

- Dù sao, cuộc khủng hoảng kinh tế lần này cũng làm xấu đi hình ảnh nước Mỹ trong mắt cộng đồng quốc tế. Nước Mỹ yếu đi tương đối, trong khi con rồng Trung Quốc đang trỗi dậy và chú gấu Nga tỉnh giấc... Theo ông, Tổng thống mới của nước Mỹ cần định vị nước Mỹ ở vị trí nào trong trường quốc tế, tiếp tục lãnh đạo?

Đây là một kỷ nguyên thú vị, với rất nhiều phải làm. Tôi cho rằng cả TNS Obama và TNS McCain đều thống nhất rằng cần phải tái thiết hình ảnh nước Mỹ trên thế giới. Nước Mỹ đã đánh mất rất nhiều sự ngưỡng mộ từ thế giới đối với mình, và bây giờ, dù là người của đảng Dân chủ hay Cộng hòa cũng phải khôi phục lại hình ảnh nước Mỹ.

Hai là, quan hệ đồng minh của Mỹ với các nước cần được làm sống lại. Trước đây, tại Liên hợp quốc, các nước đều nhìn vào nước Mỹ đang nói gì, làm gì và nhiều nước cho rằng nếu nước Mỹ nói như vậy thì điều đó là đúng. Ngay cả với nước Anh là đồng minh thân cận của Mỹ, ngày nay, người Anh đã đặt câu hỏi, tại sao chính quyền Anh có thể luôn đồng ý với nước Mỹ như vậy, cần phải phê phán nước Mỹ và đôi khi nói "Không" với Mỹ. Hiện nay, các đồng minh của Mỹ đôi khi nói đồng ý và đôi khi đã nói không với nước Mỹ.

Điều quan tâm lớn khác là sức mạnh của nền kinh tế Mỹ ra sao trong dài hạn, không chỉ là cuộc khủng hoảng. TNS Obama có kế hoạch tham vọng hơn cho sức mạnh lâu dài của nước Mỹ, với việc tập trung cho giáo dục, chăm sóc y tế... và sẽ đầu tư số tiền lớn hơn. Trong khi đó TNS McCain có xu hướng thúc đẩy thương mại, phát triển kinh tế nhiều hơn.

- Ông có nghĩ rằng với tình hình hiện nay, cục diện thế giới đơn cực đang sụp đổ?

Tôi cho là như vậy. Trước đây, nước Mỹ là siêu cường tuyệt đối, nhưng điều này đang bị ảnh hưởng với khủng hoảng, sức mạnh đang giảm tương đối. Nước Nga đang phục hồi, sự trỗi dậy của Trung Quốc khi nước này đang chia thị phần với Mỹ trên thị trường thế giới. Trung Quốc chính là mối quan tâm lớn nhất của Mỹ vào thời điểm này.

Hai là sức mạnh quân sự của Mỹ cũng bị thử thách với cuộc chiến Iraq, khi mà những người bảo thủ như Donald Rumfeld nói rằng Mỹ có thể tiến vào Iraq, tấn công chớp nhoáng và giành chiến thắng nhanh chóng, rồi tới Libăng, Afghanistan... nhưng thực tế không phải như vậy. Cuộc chiến Iraq chứng minh một điều rằng ngay cả khi bạn có sức mạnh tuyệt đối thì cũng có những hạn chế không thể vượt qua, không thể sử dụng lực lượng của mình.

AP

Chiến tranh thế giới thứ 2 đã chứng minh rằng,  cách sử dụng sức mạnh Mỹ tốt nhất là thông qua các định chế quốc tế. Sau chiến tranh thế giới thứ 2, nước Mỹ đã đề xướng thành lập nhiều tổ chức quốc tế như Ngân hàng thế giới, Liên hợp Quốc... tại đó nước Mỹ đóng vai trò chủ đạo, thể hiện là quốc gia mạnh, lãnh đạo thế giới. Trong nhiệm kỳ của Bush, nước Mỹ đã thất bại khi bỏ qua các định chế quốc tế rất hữu ích này.

- Theo ông, Tổng thống mới nên làm gì để đảm bảo vị trí lãnh đạo của nước Mỹ trên thế giới?

Một là, Tổng thống nên tiếp tục tự do hóa kinh tế thế giới, tăng cường trao đổi thương mại với các nước càng nhiều càng tốt.

Hai là, để đối phó với nguy cơ khủng bố chung, Tổng thống mới cần nhấn mạnh việc hợp tác giữa các quốc gia.

Ba là, trong vấn đề phổ biến vũ khí hạt nhân, sẽ cần tiếp tục hợp tác, bởi nước Mỹ đã thấy một mình không thể làm được. Mô hình giải quyết vấn đề hạt nhân với CHDCND Triều Tiên có thể được xem là hình mẫu trong việc giải quyết vấn đề phổ biến vũ khí hạt nhân.

Bốn là, Tổng thống mới cần linh hoạt trong việc xử lý các vấn đề môi trường toàn cầu, tìm một sự đồng thuận quốc tế. Không thể nghĩ rằng thế giới có thể giải quyết tốt vấn đề môi trường mà không giải quyết vấn đề môi trường của Trung Quốc. Tổng thống Bush đã sai lầm khi xem Hiệp định Kyoto là một Hiệp định bỏ đi và nói không với Hiệp định này. Đáng ra, Bush nên chấp nhận nhưng cũng chỉ ra đây là Hiệp định tồi, và thúc đẩy cho việc ra đời một Hiệp định mới, một thỏa thuận mới tốt hơn. Tổng thống mới cần đặt nghiêm túc ý tưởng này và làm việc, thay vì cô lập ý tưởng đó và không làm gì.

- Xin cảm ơn ông!

• Phương Loan (thực hiện)