Chúng tôi đã gặp những tân sinh viên sinh năm 1990, mỗi người, mỗi ngành nghề khác nhau nhưng có chung "điểm hẹn" là khẳng định sức sống của một thế hệ mới tiếp sau thế hệ 8x đã để lại nhiều dấu ấn. 

Môi trường mới - kỳ vọng mới

Đại học cũng là một trường học nghề, khác chăng, đây là nơi có sự đa dạng về nghề, hướng tới những công việc sử dụng trí tuệ và rèn luyện tư duy cho mỗi người. Thế hệ 9x - một thế hệ sinh viên mới thì họ có quyền yêu cầu, mong đợi một môi trường để họ bộc lộ khả năng và kích thích sự phát triển. Đó sứt khoát không phải là "trường cấp 4". 

Nhiều SV 9x đỗ thủ khoa thi vào các trường đại học, học viện, cao đẳng vừa qua được trao giải thưởng "Hoa Trạng Nguyên 2008" (Giaoducvietnam.vn)

Điều ấy được bộc lộ rất rõ ở những sinh viên 9x trong ngày đầu bước vào giảng đường ĐH, gặp gỡ thầy cô, bè bạn mà đa phần đều là mới mẻ đối với mình. Đơn giản, vì 9X của ngày hôm nay hiện đại nhất, có khả năng cập nhật thông tin nhanh nhất, có đầy đủ phương tiện "thông minh" nhất cho học và sống. Vậy họ kỳ vọng gì vào môi trường mới hiện tại là giảng đường ĐH? 

Ngọc Anh, lớp báo Phát thanh K28, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, có cái nhìn rất thực tế về môi trường học:

"Nhiều bạn cùng lứa với mình, không đỗ đại học nhưng nhà có điều kiện, cho “bay” sang trời Âu luôn, chẳng cần biết hiện tại đã có những gì để nhập mình vào môi trường học tập mới ấy, miễn là nhà có tiền. Nhưng mình nghĩ khác, ý thức học phải đến trước rồi ý thức về môi trường học để có định hướng cho chuyện học tập, phát triển bản thân đến sau. 

Được học đúng ngành mình thích đó là khởi đầu quan trọng mới mỗi người. Chính sở thích về ngành học tạo cho sinh viên môi trường học tập tốt hơn, sinh viên có ý thức vun đắp cho môi trường ấy, bên cạnh việc nhà trường có sẵn một môi trường "không đến nỗi nào" cho mình. 

Một sinh viên đại học trui rèn 5 năm trong trường, ra trường hưởng lương 3 triệu. Một sinh viên cao đẳng trui rèn 3 năm trong trường, ra trường hưởng lương 5 triệu. Chỉ vì một lẽ rằng, sinh viên cao đẳng đã chọn đúng ngành học, còn sinh viên đại học chỉ học đại học theo xu hướng, cốt là đỗ. 

3 năm của sinh viên cao đẳng thực sự là 3 năm đầy ý nghĩa, lao mình vào học tập, làm thêm, thử việc ngay năm 1, 2 để tích luỹ kinh nghiệm. Phía kia mảng tối, sinh viên đại học, hoang phí 5 năm trời cơm áo bố mẹ chỉ vì chán nản, giuồng giẫy cái ngành mình đang theo học". 

Sinh viên 9x Ngọc Anh và Quỳnh Trang

Võ Thị Quỳnh Trang, cô gái nhỏ nhắn đất Hà Tĩnh đỗ hai trường đại học Y Hà Nội và Học viện Ngân hàng chia sẻ: "Tôi  đỗ hai trường với số điểm 26,5 (Y Hà Nội) và 26 (Ngân hàng) mà lòng rối bời. Trường Ngân hàng, tôi thi theo sự hướng dẫn của bố mẹ, trường Y thi theo sở thích. Giữa hai con đường đó, tôi chọn ngành nào? Cái Tôi của mình không đủ lớn để quyết định đi theo ngành tôi thích mà theo ngành được “vẽ sẵn”. 

Tôi đã nghe các anh chị trước kể về môi trường học tập đại học, hơi thất vọng một chút khi học đại học bởi vì hiện nay học đại học cũng không khác học... cấp 4 là mấy. 

Thầy vẫn đọc, trò vẫn cắm cúi ghi ghi chép chép. Tôi thích mô hình học tập mà người học và người dạy cùng nhau trao đổi, thảo luận. Theo tôi, thầy và trò phải có cùng một sự quan tâm, đó là kiến thức thuộc ngành học mà mình đang theo đuổi". 

9X - học hỏi hay vượt qua?

Theo thống kê trong 3 kỳ thi đại học gần đây, thế hệ sinh viên mới đang áp đảo các lứa sinh viên trước đó về thành tích với " kỳ tích" có 43 thủ khoa đạt 30/30. Hai năm trước, các đàn anh đàn chị chỉ đáp ngưỡng 15 (2007) và 37 (2006).

Tất nhiên, không thể cậy vin vào đó mà thấy rằng thế hệ sinh viên mới giỏi giang hơn các khoá trước, có chăng chỉ là có nhiều cá nhân xuất sắc hơn; nhưng liệu có thể hy vọng gì vào "những cá nhân xuất sắc hơn" ấy? 

Chủ tích Nước Nguyễn Minh Triết với những "Hoa Trạng Nguyên 2008" (Ảnh: TTXVN)

Dù hiện nay các bạn trẻ 9x còn đang là "thế hệ tiềm ẩn", nhưng chắc hẳn phần lớn đều có chung một mẫu hình lí tưởng: một người trẻ giỏi giang, sáng tạo, dám nghĩ mới và làm mới. 

Bạn Nguyễn Trung Hiếu, khoa Nhạc trường Sư phạm Hà Nội, phân tích: "Tôi thực sự ngưỡng mộ những cá nhân như anh Nguyễn Ngọc Sơn, bị bệnh hiểm nghèo mà nghị lực sống quá phi thường.

Anh Nguyễn Đăng Chuẩn - thủ khoa năm trước của ĐH Bách Khoa, nghèo đến độ phải dùng túi... cám con cò làm cặp sách, nhưng không phải để cất sách đẹp, sách qúy mà đựng những quyển vở chất chứa một nỗi niềm muốn vượt qua số phận.

Nếu muốn giáo dục một thế hệ người thì trước hết nên cải tổ luồng tư tưởng mà họ tiếp cận với xã hội, đương nhiên tố chất cá nhân là đều không thể phủ định để hình thành một nhân cách. Sẽ là quá rộng nếu nói ước mơ của tôi là phải khẳng định sự phát triển vượt bậc so với thế hệ 8X". 

Những SV 9x được trao giải thưởng "Hoa Trạng Nguyên" đầu tiên khi thăm Văn Miếu - Quốc Từ Giám (Ảnh: Dân Trí)

Bạn Ngọc Anh chia sẻ: “Chỉ ở cơ sở mình thôi, có nhiều anh chị làm mình ngưỡng mộ chẳng khác nào một ca sĩ hay diễn viên. Các anh chị trong Câu lạc bộ Phóng viên nhỏ Hà Nội thực sự là những “ngọn núi tảng”. Khi mình chưa làm những việc anh chị vẫn làm như tổ chức hội họp, giao lưu... mình cứ nghĩ sao mà mình làm được. 

Nhưng khi việc đó đến tay mình, mình cảm thấy có thể làm tốt hơn với nhiều sáng kiến hơn. Hãy hơn họ ở những việc nhỏ nhất, để tốt cho sự phát triển chung chứ không phải sự hơn kém mang tính ăn thua. 

Để trở thành những người làm nghệ thuật cho tương lai, khác với sinh viên khoa khác, do đặc thì nghề nghiệp mà cần phải đi biểu diễn ở bar, quán cafe, trà sữa để thực hành. Dư luận lại cho đó là sự "trác táng" của sinh viên. Các bạn sinh viên 9x cần chứng minh là không phải thế! Chắc chắn chúng ta phải khẳng định được cái mình học hay thực tập là cho hữu ích chính bản thân, biết đi từ cái nhỏ để vươn tới những điều lớn lao hơn.

9X với những “phi vụ” đưa nhau vào nhà nghỉ, khoe ảnh nóng trên mạng hay ăn chơi quá đà... nhốn nháo cả lên chỉ là một góc nhỏ của đời sống. Nhưng tất nhiên, bên cạnh niềm hy vọng vào một tương lai mới cho đất nước thì những dự cảm không tốt về 9X đã khiến chúng ta phải âu lo. Bắt đầu một thế hệ sinh viên mới, tức là 10 năm sau vẫn còn khái niệm sinh viên 9X". 

*** 

Sinh viên 8X có thể nói là thế hệ mang những nét giao thoa giữa cái cũ thời trước Đổi mới và cái mới thời số hoá. Họ vừa trực tiếp kế thừa được những giá trị truyền thống, vừa tiếp thu được những nét hiện đại của thời đại mới ngày nay, thời đại của khoa học công nghệ tiên tiến. Lối sống và suy nghĩ của họ đang chịu sự ảnh hưởng của thời kỳ chuyển tiếp cái mới và cái cũ. 

Còn sinh viên 9X, khi tiếp xúc với các bạn, có thể thấy rằng họ trẻ và năng động hơn; họ được thừa hưởng cơ sở và “đất” để phát triển tốt hơn (dù chưa phải "tối ưu") và do đó họ tự tin và dám thể hiện mình hơn. Nếu như 9X vẫn kế thừa được những nét đẹp của các thế hệ trước thì có thể họ sẽ xứng đáng là thế hệ của tương lai. 

Nhưng vẫn còn đó những thủ thách không phải là nhỏ cho một thế hệ mới. Bởi lẽ, sinh viên 9X sinh ra trong thời đại số, thời đại "hội nhập", khác hẳn với thế hệ ông bà sinh ra trong lửa đạn. Thời thế tác động đến vai trò và thành công của từng thế hệ.

Khi kết thúc thế hệ 9X cũng là thời điểm nước ta đạt ngưỡng “trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại”. Lúc đó sinh viên 9x là chủ nhân, là người quản lý đất nước. Trao gì tới họ hôm nay cho niềm tin ở họ trong ngày mai? 

• Đức Chính