Anh C., một người bạn lâu năm, một tiến sĩ khoa học có tiếng, cựu quan chức cao cấp của một bộ vừa mới nghỉ hưu, mời tôi đến thăm nhà riêng tại khu nhà cao cấp “Ciputra” gần Hồ Tây.

Minh họa: Khều (TB KTSG)

Anh C., mười năm trước còn sống tại khu tập thể Thành Công chật chội của Hà Nội, gật gù nói: “Đúng là mình gặp may, năm 2005 mình mua căn nhà này chỉ có 3,5 tỉ đồng nay có người trả trên 10 tỉ đồng. Mình công tác ở Luân Đôn một thời gian, ở đó cũng không dễ có được căn nhà như thế này với số tiền tương đương”.

C. hỏi tôi, “Mối quan tâm lớn nhất của ông bây giờ là gì?”. Tôi trả lời, vẫn là vấn đề muôn thuở “đầu tiên” “tiền đâu”? Tôi tâm sự: khi nghỉ hưu tôi có tài khoản gửi tiết kiệm tại ngân hàng 100 triệu đồng, một khoản quá nhỏ bé so với những người dân “have” (giàu có) chiếm không đến 20% số dân Việt Nam, nhưng là khoản khá lớn đối với những người “have-not” (nghèo) chiếm trên 80% số dân còn lại.

Năm trước, tôi yên trí để nguyên “tài khoản” này, không gửi thêm vào cũng không rút vốn ra, thì hàng quí (lãi suất 0,6% tháng) vẫn ung dung có thêm gần 2 triệu đồng tiêu vặt.
 
Nhưng nay thời thế thay đổi, lạm phát tăng cao (tốc độ tăng giá tiêu dùng đầu năm 2008 là 2,3% tháng và ngày càng tăng) do đó sau một quí không những không có lãi mà còn bị lỗ gần 5%, tức là tài khoản của tôi chỉ còn 95 triệu đồng giá trị thực như trước, nghĩa là số tiền trong tải khoản của tôi cứ thế giảm đi, và nếu cứ đà này tiếp tục thì sẽ có lúc tài khoản của tôi chỉ còn giá trị thực bằng phân nửa - tiền không cánh mà bay!

Ông bạn C. bảo tôi “Ai bảo ông bảo thủ bám vào tư duy cũ, chỉ lo giữ an toàn là chính? Ông không nên chỉ gửi tiền vào ngân hàng mà phải đầu tư, muốn giàu lên phải dám chịu rủi ro?”. Người Mỹ nói “No pain, no gain” (Không mạo hiểm, không lợi nhuận).

Tôi hỏi C., “Thế mối quan tâm lớn nhất của ông bây giờ là gì”, C. trả lời, “Tài khoản lòng tin” đang cạn dần”: Lòng tin là cơ sở của tất cả các mối quan hệ giữa người với người, điều cốt lõi của mọi thành công trên đời. Quan hệ bạn bè, vợ chồng, gia đình bền vững vì có lòng tin cậy lẫn nhau.

Sự nghiệp giải phóng dân tộc thành công là nhờ lòng tin của người dân vào cách mạng, vào đạo đức và năng lực của cán bộ. Sự nghiệp đổi mới thu được kết quả lớn như hôm nay cũng nhờ lòng tin của các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài tin vào chính sách của Nhà nước, tin vào môi trường đầu tư của nước ta tốt hơn nơi khác…

Tôi (và nhiều người khác thuộc nhóm 20%) có cuộc sống khá giả như ngày hôm nay cũng nhờ vào lòng tin đó. Tuy nhiên “tài khoản lòng tin” cũng giống như “tài khoản tiền tiết kiệm” trong ngân hàng ở chỗ muốn cho tài khoản này ngày càng lớn lên về giá trị, thì không nên “ngồi mát ăn bát vàng” mà phải không ngừng “tăng khoản gửi vào bằng sự đầu tư thông minh” và tuyệt đối không được “rút ra nhiều hơn gửi vào”.

Điều đáng lo ngại là hiện nay có vẻ như “tài khoản lòng tin” của dân đang ngày càng giảm đi, vì tài khoản đó chủ yếu dựa vào thành tích trong quá khứ và trong nhiều năm qua có nhiều khoản rút (cán bộ tham nhũng, suy thoái đạo đức, chạy chức chạy quyền, năng lực kém, quản lý kinh tế và xã hội không đáp ứng đòi hỏi của dân, môi trường xuống cấp, khoảng cách giàu nghèo tăng…) lấn át khoản gửi (cán bộ liêm khiết, tận tụy vì dân, có năng lực trình độ cao đáp ứng yêu cầu mới, quản lý kinh tế xã hội tốt, đời sống người dân không ngừng cải thiện, giảm khoảng cách giàu nghèo...).

Nếu cứ tiếp tục đà này, thì “tài khoản lòng tin” dù lớn đến mấy (nhờ thành tích quá khứ mà có), cũng sẽ có ngày bị âm, vì “miệng ăn núi lở”. Tôi nói, “Ông nói thâm thúy quá, như một sĩ phu Bắc Hà. Thế sao ông không lên tiếng cảnh tỉnh vấn đề này với những người quyền cao chức trọng?”. C. trả lời, “Vấn đề là phải đúng lúc, sớm quá “chờ được vạ, má đã sưng”.

Tôi nói, “Nếu ai cũng chờ người khác “lội nước đi trước”, không dám nói ra điều mình thấy đúng thì bao giờ nước ta có những nhà khoa học chân chính như Galileo hay Copernicus cách đây hơn 500 năm?”. C. trả lời, “Đó là sự khác nhau giữa “sĩ phu Bắc Hà” và các nhà khoa học mà ông kể”.

Theo Vũ Tiến Phúc (Thời báo Kinh tế Sài Gòn) 

>> Bài liên quan: Thách thức ngược của lòng tin khi “sáng đúng, chiều sai…”