>> Tăng trưởng ảo: Bệnh thành tích và tư duy "tiền chùa"
>> Thích ứng để đón dòng vốn FDI đang chảy vào VN

“Dự án ma”: tất yếu

Năm 2007, chỉ riêng kết quả rà soát ở khu kinh tế mở Chu Lai, Quảng Nam đã cho kết quả 77 dự án là không có thực, chỉ là những “dự án ma". Hàng loạt dự án không hề triển khai, ngoài cái tên đăng ký thì không có lấy một mẩu hồ sơ, và đã "mất liên lạc" hoàn toàn với Ban quản lý.

Việc tồn tại các dự án cấp phép không triển khai được là tất yếu xảy ra dù muốn hay không, đặc biệt vào thời điểm nền kinh tế khó khăn, tỷ lệ dự án xin cấp phép không triển khai cao hơn nhiều.

Ví dụ, những năm sau khủng hoảng kinh tế 1997, nhiều dự án được cấp phép vào 1996 vào VN đã bị đình lại, rút ra.

Câu chuyện về những dự án ma, những cam kết đầu tư ảo không phải là điều gì mới lạ. Một số nhà đầu tư, kể cả trong và ngoài nước xin dự án nhưng thực chất không nhằm mục đích tự đầu tư và bản thân cũng không đủ lực để đầu tư thực hiện dự án. Họ xin dự án sau đó tìm nhà đầu tư thực, những người có vốn và năng lực triển khai và “bán lại” dự án. Việc này mang lại lợi ích cho cả hai bên: người muốn thực hiện không phải chạy dự án để làm ở VN; người xin dự có thể bán lại cho người đầu tư thực sự với giá nào đó.

Cũng có tình huống nhà đầu tư khi xin đầu tư ở VN, thực sự có ý định đầu tư và muốn làm nhưng khi được phép lại không có khả năng làm được nữa, hoặc tình hình thị trường biến động, nếu làm tiếp thì không mang lợi nhuận như kỳ vọng khi họ làm dự án. Dù đã mất công xin dự án nhưng họ không làm nữa.

Trong tình huống đó, hoặc họ có thể nhượng lại dự án cho ai đó để không phí phạm chi phí ban đầu bỏ ra xin dự án, hoặc là lẳng lặng “bỏ của chạy lấy người”.

Mở đường rút lui: lợi cả đôi đường

Về phía Chính phủ, rà soát thường xuyên và đôn đốc nhà đầu tư thực hiện đúng tiến độ là yêu cầu tất yếu. Khi nhà đầu tư muốn rút, tốt nhất, Chính phủ tạo điều kiện để họ rút ra. Việc này có lợi cho cả hai phía.

VN sẽ không phải “ôm” đất, “ôm” dự án ngồi chờ điều sẽ không thể có được. Đây cũng là cách để nhà đầu tư khác có năng lực thực sự tham gia vào dự án. Nó cũng giúp rút ngắn thời gian triển khai, tránh lãng phí cho nhà nước, mà trước hết là lãng phí chi phí cơ hội. 
 

"Uy tín không được xây dựng bằng số vốn cam kết".  Ảnh: ketoantruong.com

Uy tín không được xây bằng số dự án cam kết

Việc Tp. HCM xoá tên 17 DN ra khỏi danh sách những dự án được cấp phép tại các khu công nghiệp, khu chế xuất sau thời gian dài không có triển khai là một động thái tích cực. Nó đã chuyển thông điệp rằng địa phương muốn có những nhà đầu tư nghiêm túc đến và làm thực sự, không phải chỉ là những lời hứa hẹn.

Đáng nhẽ việc này cần làm từ lâu và phải làm đến nơi đến chốn.

Lâu nay chúng ta chỉ lo ghi nhận thành tích cam kết đầu tư, hoan hỉ với thành tích ảo đó, làm sai lệch quá trình tiếp theo trong thu hút FDI. Vì thế, độ vênh thực tế giữa con số cam kết và giải ngân của VN rất lớn.

Một mặt, việc này làm chúng ta tính toán sai phương án thu hút đầu tư trong tương lai. Mặc khác, nó ảnh hưởng uy tín VN với nhà đầu tư khác.

VN là trường hợp hy hữu công bố số vốn đầu tư chính là số vốn cam kết, số dự án (các nước công bố tổng vốn thực hiện). Trong khi vốn thực hiện mới là cái có thực, cam kết chỉ là nằm trên giấy.

Cách làm theo quảng bá đầu tư theo số cam kết nhiều khi không tạo niềm tin của nhà đầu tư. Việc thay đổi cách làm lần này thực sự là động thái tốt và cần được đẩy mạnh, từ cấp trung ương tới các chính quyền địa phương.

Xoá tên DN có “dự án ma” không những không làm nhà đầu tư e ngại mà ngược lại, nâng uy tín của địa phương lên. Uy tín không được xây dựng bằng số cam kết dự án, những ý định đầu tư.

Chính việc Đà Nẵng, Quảng Nam rút giấy phép của DN có "dự án ma" đã tạo uy tín thu hút tiếp nhà đầu tư nước ngoài vào hai tỉnh này. Rút giấy phép đồng nghĩa với việc địa phương đã mở đường cho nhà đầu tư khác vào, xoá bỏ tình trạng ngộ nhận rằng dự án đã có người làm, làm khó cho các nhà đầu tư quan tâm.

Cũng phải lưu ý rằng, khi công bố xóa tên DN, chính quyền cũng cần đưa ra cam kết rằng họ thực sự quan tâm dự án này, và sẵn sàng đón nhận nhà đầu tư khác vào.

Ngoài việc xem lại lỗi của nhà đầu tư đến đâu, VN cũng cần rà soát lại bản thân mình để giải quyết hết những vướng mắc.

Ví dụ, địa phương cần xem lại từ khi cam kết cấp phép đến không triển khai, buộc phải rút phép, có lỗi từ phía VN không? Có phải chúng ta chậm giải phóng mặt bằng tới mức họ không chờ nổi? Phải chăng môi trường kinh doanh thay đổi quá nhiều khi VN buộc nhà đầu tư đợi quá đợi lâu, khiến dự án không còn hiệu quả?

Soi lại mình, VN sẽ rút ra những kinh nghiệm. Tình huống có thể có lỗi từ hai phía. Dù có lỗi của họ, cũng xem lỗi của ta… để có thể thu hút những nhà đầu tư sau này, tăng tốc độ triển khai thực hiện dự án.

• Phương Loan ghi