Tư duy đúng chọn người lãnh đạo giáo dục xứng đáng

(TuanVietNam) - Vì sự chấn hưng nền GD đang tụt hậu quá xa, vì sự phồn vinh và phát triển đất nước, chúng ta cần có nhận thức và tư duy đúng trong tuyển chọn, lựa chọn người lãnh đạo GD. Yêu nước không phải là quyền riêng biệt của ai. Cũng như đóng góp xây dựng đất nước không chỉ là công việc chuyên trách của người trong Đảng. sự kiện nóng

Thực chất hay hình thức

Lâu nay rất nhiều người, nhiều hội thảo đề cập vấn đề chấn hưng giáo dục. Gần đây nhất, dư luận quan tâm đến việc xét chọn ứng viên Thứ trưởng. Đây đó, các địa phương như Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh đã bắt đầu tổ chức thi tuyển chọn lãnh đạo GD các cấp. Ngành đại học trước đây từng có chủ trương bầu hiệu trưởng, sau đó ít lâu lại bỏ chủ trương này.

Tìm người lãnh đạo GD các cấp là điều đáng bận tâm suy nghĩ của mọi người dân đất Việt, không chỉ là việc riêng của cấp quản lý. Vấn đề là trưng cầu dân ý có thực chất không (hay nghe qua rồi bỏ, vì nghe nhiều ý ngược), và nếu bình bầu xét chọn thì có hình thức không (hay chỉ làm lấy lệ, vì trên đã định rồi). Xét cho cùng, đây là chuyện có tôn trọng hay không tôn trọng ý dân.

Trẻ em hôm nay- dân tộc ngày mai. Ảnh minh họa: VnEpress.net

Sự thay đổi, lựa chọn lãnh đạo theo hướng tích cực (trong đó có lãnh đạo GD) đang là một nhu cầu thôi thúc và là một giá trị toàn cầu, không chỉ riêng một ngành nào. Đó là một điểm tựa căn bản để tạo nên sức đột phá cho mọi cải cách, mọi chấn hưng. Bởi vì, con người bao giờ cũng là nhân tố chính của mọi thắng lợi (và cả thất bại).

Những người đang muốn đổi mới cách tuyển chọn lãnh đạo GD, dễ dàng đồng ý với GS. Văn Như Cương trong bài viết gần đây về ba yêu cầu đặt ra của việc tuyển chọn người xứng đáng vào chức danh lãnh đạo: Công phu, thận trọng và minh bạch.

Thế nhưng, thực tế không giản đơn vậy. Xét kỹ sẽ thấy, “lực cản” cho ý tưởng này còn quá nặng nề và to lớn, khi mà người “canh tân” thí ít, còn người “bảo thủ” lại nhiều! Do não trạng và thói quen của không ít người đã bị "nhồi" theo lối mòn xơ cứng và trì trệ từ hàng mấy chục năm qua, nên họ khó chấp nhận sự thay đổi về phương pháp, cách làm. Bởi vậy, còn lâu chúng ta mới hy vọng đạt được cả ba yêu cầu đó, nhất là yêu cầu thứ ba (minh bạch).

Lãnh đạo GD cần những phẩm chất gì?

Đương nhiên chọn người lãnh đạo GD các cấp vĩ mô hay cơ sở (thứ trưởng GD, hiệu trưởng đại học, phổ thông…) không thể bỏ qua những tiêu chí căn bản, đầu tiên về phẩm chất chính trị, đạo đức…theo những quy định của Nhà nước. Đó là trung thành với Tổ quốc, với lý tưởng, nhân dân… mà bất cứ người lãnh đạo GD nào cũng phải ghi nhớ.

Thế nhưng có một thực tế, trước đây, việc tuyển chọn cán bộ lãnh đạo, trong đó có lãnh đạo GD, cho dù về hình thức, người ta đề ra tiêu chí cả “hồng” (phẩm chất chính trị, tư cách đạo đức), cả “chuyên” (năng lực chuyên môn), nhưng thực chất, ta vẫn chú trọng đến tiêu chí “hồng” hơn. 

Câu nói trải nghiệm, thâm thuý và sâu sắc của ai đó: “Nhiệt tình cộng với dốt nát thành phá hoại”, vẫn luôn có giá trị cảnh báo về sự lệch lạc trong nhận thức khi quá coi nhẹ chữ "chuyên".

Thực tế, có không ít lãnh đạo, năng lực (chuyên môn, quản lý) yếu kém, còn phẩm chất “hồng” thì lại rất chung chung, ba phải...Sự yếu kém năng lực quản lý ấy, kết quả của quan niệm tuyển chọn cán bộ có phần ấu trĩ, hình thức, tư duy cứng nhắc...để lại hệ lụy không nhỏ, kéo dài cho tới tận ngày nay.

Chưa kể, người “tài” hẳn hoi, nhưng nếu vì một lý do nào đấy có “vấn đề”: Lý lịch không phải ba đời  “cốt cán”, hoặc ngay thẳng, không có thói quen “a dua”, khéo nịnh cấp trên…thì cũng dễ dàng bị gạt bỏ.

Thực tiễn GD thời hội nhập ngày nay cho chúng ta thấy lãnh đạo GD phải có những tiêu chí, phẩm chất quản lý (ở vĩ mô, cơ sở) sát thực tiễn và tương thích với yêu cầu nhiệm vụ. Đó là điều ngành GD cần quan tâm, suy nghĩ, nhất là trong bối cảnh kinh tế thị trường nhiều tiêu cực. Một cán bộ ngành GD từng thốt lên: “Ngày nay, việc đầu tiên mà quản lý GD cần làm là kiếm sao cho nhiều tiền (!). Đây là một thực tế chua chát…

Theo tôi, ngoài những tiêu chí về phẩm chất chính trị, đạo đức đã được nhà nước quy định trong các văn bản,  việc tuyển chọn người lãnh đạo GD (các cấp) rất cần những phẩm chất trí tuệ mới.

Nguồn nhân lực tương lai của đất nước. Ảnh minh họa: VnEpress.net


Đó là:

- Có năng lực và tư duy chiến lược để định hướng phát triển (ngành, cơ sở) lâu dài, ít nhất 5 - 10 năm tới. Tư duy đó dựa trên sự hiểu biết, nắm vững các thông tin kinh tế- xã hội, gắn với mục tiêu GD (hoặc mục tiêu và sứ mệnh đào tạo của cơ sở).

 - Biết tập hợp, lựa chọn, nhìn người và sử dụng đúng người, đúng vị trí đội ngũ cán bộ quản lý chuyên môn, chuyên gia giỏi có năng lực thực chất, chứ không phải chỉ vì họ có đầy đủ học hàm, học vị, bằng cấp. Việc sử dụng người đúng vị trí cực kỳ quan trọng, có thể "biến" yếu thành mạnh, hoặc ngược lại, có thể "biến" mạnh thành yếu. 

- Tôn trọng ý kiến khác biệt và biết lắng nghe sự "phản biện", từ đó, tìm ra giải pháp đúng xử lý thực tiễn.

 - Có năng lực “xã hội hóa”, “quốc tế hóa”: Biết cách liên kết, tranh thủ sự hỗ trợ, ủng hộ của xã hội, của các tổ chức quốc tế, khai thác mọi nguồn lực tài chính, nhân lực giỏi cho ngành, cơ sở mình…

Việc tìm kiếm, lựa chọn những người lãnh đạo GD các cấp ở đâu? Đương nhiên, thông thường trước hết người ta tìm ở trong ngành đó, lĩnh vực đó, cơ sở đó.

Tuy nhiên, thời hội nhập, sự nhận thức và tư duy đúng cho thấy đã đến lúc, không phải chỉ có đảng viên mới xứng đáng làm người lãnh đạo, không phải chỉ người Việt trong nước mới độc quyền và đủ sức gánh vác việc đất nước.

Công bằng và khách quan

Nếu chúng ta thực lòng muốn thu hút sự đầu tư nhiệt huyết và chất xám của người Việt ở  nước ngoài thì cũng cần tạo mọi cơ hội thuận tiện để họ đóng góp công sức. Hơn nữa, khi đã coi những người Việt xa xứ cũng là khúc ruột của mẹ Việt Nam thì nên mở rộng vòng tay mời đón họ (miễn có đủ tài đức) về ứng cử một số vai trò lãnh đạo GD, bất cứ ở cấp nào.

Sẽ khó có thể gọi là tuyển chọn công bằng và khách quan nếu chúng ta còn định kiến, hẹp hòi, gạt bỏ những người hiền tài nhưng vì những lý do nào đấy...Sẽ khó có thể gọi là công bằng và khách quan khi ta cứ khăng khăng, chỉ có ai là đảng viên, ai là người Việt trong nước mới thực sự yêu nước thương dân, thực sự có lương tâm và thực sự "cầm lái được" con thuyền GD?
 
Vì sự chấn hưng nền GD đang tụt hậu quá xa, vì sự phồn vinh và phát triển  đất nước, chúng ta cần có nhận thức và tư duy đúng trong tuyển chọn, lựa chọn người lãnh đạo GD.

Yêu nước không phải là quyền riêng biệt của ai. Cũng như đóng góp xây dựng đất nước không chỉ là công việc chuyên trách của người trong Đảng. Như thế, thật không công bằng và khách quan xét về cả hai mặt tình và lý, cả lương tri và thời cuộc.

  • Quang Dương - Kim Dung

 

* Xin bạn vui lòng gõ tiếng việt có dấu