Thiếu điện và thế độc quyền
Chừng nào nhà nước chưa cứng tay với các tập đoàn thì nạn thiếu điện, cắt điện, khát đầu tư vẫn là căn bệnh kinh niên không phương cứu chữa. Với các tập đoàn khác cũng vậy. Phương thuốc nằm chính ở tư duy quản lý của nhà nước - Góc nhìn của TS. Nguyễn Quang A.
>> Giá tăng - điện sẽ vẫn thiếu?
>> "Tối hậu thư" của ngành điện?
>> Bắt đầu mùa... thiếu điện
>> Thiếu điện: Tăng cường cắt điện để giảm lỗ?
>> Thiếu điện chỉ còn biết cắt điện
Độc quyền tuyệt đối?
Người dân, doanh nghiệp và dư luận lại đau đầu về căn bệnh kinh niên: cắt điện. Yếu kém về hạ tầng cơ sở là một vật cản lớn cho sự phát triển của đất nước. Ai cũng biết.
Theo chiến lược phát triển điện của Chính phủ cho giai đoạn 2006-2015 phải tăng cung điện từ 17-20 phần trăm mỗi năm. Sản lượng điện phát ra hàng năm từ 2000 đến 2006 (số liệu sơ bộ) lấy từ Tổng cục Thống kê là như sau:
|
Năm |
2000 |
2001 |
2002 |
2003 |
2004 |
2005 |
2006 |
|
|
Điện phát ra |
Tr.kwh |
26683 |
30673,1 15% |
35888 17% |
40546 13% |
46202 14% |
52078 12,7% |
59050 13,4% |
|
Nhà nước |
" |
24972 93,6% |
28547,6 93,1% |
33777 94,1% |
39154 96,7% |
44655 96,7% |
49250 94,6% |
55911 94,7% |
|
Ngoài nhà nước |
" |
11,0 |
5,4 |
7,0 |
7,0 |
9,0 |
9,0 |
11,0 |
|
ĐTNN |
" |
1700 |
2120,1 |
2104 |
1385 |
1538 |
2819 |
3127 |
Có thể thấy cơ cấu ngành điện về cơ bản không có gì thay đổi, nhà nước (thực ra là EVN) chiếm độc quyền tuyệt đối.
Theo Tổng sơ đồ (IV) phát triển điện lực Việt Nam đến 2010 tổng công suất đạt khoảng 19.000 MW, nhưng đến 2007 mới đạt 12.200 MW và từ 2007 mỗi năm thiếu khoảng 800 đến 1.000 MW (tức là thiếu ít nhất cỡ 6,5-8,2%).
|
|
| Cơ cấu ngành điện về cơ bản không thay đổi, Nhà nước (EVN) chiếm độc quyền tuyệt đối. |
Trong năm dự án đặt mục tiêu phát điện năm 2007 chỉ có 1 dự án hòa mạng. Đã có các công ty trong nước và nước ngoài tham gia vào xây dựng các nhà máy điện nhưng công suất vẫn chưa thấm vào đâu so với của EVN.
|
Việt Nam đang thâm dụng về điện năng. Tốc độ sử dụng điện tăng 2% mới tạo ra 1% giá trị tăng thêm trong GDP. Trong khi đó, Trung Quốc suốt 20 năm duy trì được tỷ lệ ở mức 1% điện năng để tạo thêm 1% GDP dù tốc độ CNH, đô thị hoá nhanh hơn nhiều so với Việt Nam. - TS. Vũ Thành Tự Anh. |
EVN vẫn độc quyền hoàn toàn về phân phối, và có tin nói rằng EVN đã không thỏa thuận được giá mua điện với một số công ty phát điện nội địa nhưng lại mua điện đắt hơn từ Trung Quốc.
Do các cơ chế độc quyền không tạo ra những khuyến khích để doanh nghiệp chăm lo đủ đến tính hiệu quả, đến tổ chức hệ thống hữu hiệu, tiết kiệm nên tổn thất và lãng phí lớn.
Theo EVN, tổn thất điện năng ở mức cao hơn 11% (tổn thất điện năng trên mạng lưới của Trung Quốc cỡ 7,4%). Tăng trưởng của Việt Nam là tăng trưởng rất tốn điện năng (có thể là một dấu hiệu của sử dụng điện năng kém hiệu quả).
Trong thập kỷ qua nếu lấy tốc độ tăng trưởng điện trung bình chia cho tốc độ tăng trưởng GDP trung bình thì tỷ lệ của Việt Nam hiện nay là 1,79 [theo Tổng giám đốc EVN hệ số này là 1,13 cho giai đoạn 2010-2020] trong khi tỷ lệ này của Trung Quốc là 0,95. Nếu lấy tổng GDP chia cho tổng tiêu thụ điện sẽ cho ta một con số cũng phản ánh tính hiệu quả sử dụng điện của nền kinh tế.
Gs. Phạm Duy Hiển dựa trên số liệu của báo cáo phát triển con người của UNDP cho chúng ta bảng số sau:
Chỉ tiêu phát triển kinh tế và tiêu thụ điện năng ở 16 nước trên thế giới
năm 2000 và dự báo cho Việt Nam năm 2020 theo EVN.
(nguồn: http://tailieu.tapchithoidai.org/PDHien_2020VN.htm)
|
Nước |
GDP |
GDP/đầu người |
Điện tiêu thụ |
GDP/điện tiêu thụ |
|
Iran |
105 |
1,5 |
99 |
1,1 |
|
Bồ Đào Nha |
105 |
10,5 |
36 |
2,9 |
|
Ixrael |
110 |
18,3 |
34 |
3,2 |
|
Hy Lạp |
113 |
10,6 |
41 |
2,8 |
|
Phần Lan |
121 |
23,3 |
75 |
1,6 |
|
Vênêzuêla |
120 |
4,9 |
60 |
2,0 |
|
Thái Lan |
122 |
1,9 |
85 |
1,6 |
|
Nam Phi |
126 |
2,9 |
163 |
0.8 |
|
Inđônêxia |
153 |
0,7 |
73 |
2,1 |
|
Ba Lan |
158 |
4,1 |
92 |
1,7 |
|
Đan Mạch |
162 |
30,5 |
32 |
5.1 |
|
Na Uy |
162 |
36,0 |
109 |
1,5 |
|
Hồng Kông |
163 |
23,5 |
36 |
4,5 |
|
Arập xêút |
173 |
8,5 |
96 |
1,8 |
|
Áo |
189 |
23,3 |
50 |
3,8 |
|
Thổ Nhĩ Kỳ |
200 |
3,0 |
93 |
2,1 |
Trung bình |
143 |
73 |
2,4 |
|
Việt Nam* |
27,6 |
0,363 |
26,683 |
1,03 |
|
đến 2020 tăng GDP 6%/năm |
100 200 |
1 2 |
200 200 |
0,5 1,0 |
|
* tính từ GDP và sản lượng điện của Việt Nam năm 2000 lấy từ Tổng cục thống kê |
||||
Cả tỷ số 1,79 ở trên và tỷ số 1,03 so với trung bình 2,4 của 16 nước cho thấy tăng trưởng của Việt Nam rất tốn điện.
Con số dự báo của Việt Nam do Gs. Hiển phỏng đoán với tăng trưởng GDP 6%/năm và 9,7%/năm cho thấy đến 2020 hiệu suất sử dụng điện của Việt Nam (200 tỷ KWh là kế hoạch của EVN đến năm 2020) là vô cùng thấp.
Với những kế hoạch, với những Tổng sơ đồ phát triển điện như thế, với tổn thất điện như thế, với hiệu quả sử dụng điện năng như vậy thì chẳng có gì lạ ngành điện liên tục kêu thiếu vốn và liên tục gây áp lực đòi thoả cơn khát đầu tư.
|
Ta có thể mua điện của Trung Quốc cao hơn nhưng từ chối mua của tư nhân trong nước. Đó là sự bất bình đẳng. - TS. Vũ Thành Tự Anh. |
Giả như chúng ta giảm được tỷ lệ tăng trưởng điện/tăng trưởng GDP xuống 1 (vẫn cao hơn Trung quốc) hay nâng được mức tăng trưởng GDP trên điện năng được sử dụng lên mức 70% của con số trung bình 2,4 USD/kWh ở bảng trên, tức là cải thiện từ 1USD(GDP)/kWh lên 1,68 USD(GDP)/kWh, với giả thiết GDP năm 2020 của Việt Nam đạt 200 tỷ USD thì chỉ cần 118 tỷ kWh điện năng chứ không phải 200 tỷ kWh như EVN dự tính.
Như thế có thể thấy nâng cao hiệu quả sử dụng điện của nền kinh tế (các hộ sử dụng điện lớn phải lưu tâm nâng cao hiệu suất sử dụng điện năng, EVN giảm vài phần trăm thất thoát) đồng thời với việc khẩn cấp hoàn tất các công trình sắp xong, tránh thất thoát trong đầu tư là những biện pháp cần chú trọng chứ không phải liên tục đòi đầu tư.
Chừng nào còn độc quyền, chừng nào nhà nước chưa cứng tay với các tập đoàn mà còn hết sức nâng đỡ chúng, để chúng bành trướng sang địa ốc, ngân hàng tài chính và các lĩnh vực khác chứ không tập trung cao độ vào lĩnh vực kinh doanh cốt lõi của mình, thì nạn thiếu điện, cắt điện, và khát đầu tư vẫn là căn bệnh kinh niên không phương cứu chữa. Với các tập đoàn khác cũng vậy. Phương thuốc nằm chính ở tư duy quản lý của nhà nước chứ chẳng phải ở đâu khác.
-
TS. Nguyễn Quang A