Tên sách: DẦU MỎ, TIỀN BẠC VÀ QUYỀN LỰC
Tác giả: Daniel Yergin
Dịch giả: Kiều Oanh, Thu Trang, Vân Nga
Phát hành: Alphabooks và NXB Chính trị Quốc gia - Sự thật

******

Cuốn sách thích hợp cho tất cả các độc giả có nhu cầu tìm hiểu "vì sao tin giá dầu tăng luôn dược đăng tải trên trang nhất các báo?".

Dày 1202 trang (bản tiếng Anh của NXB Free Press dày 928 trang), Dầu mỏ, tiền bạc và quyền lực là công trình thứ ba của tác giả Daniel Yergin khiến chúng ta phải kinh ngạc về sức viết và tầm tư duy của ông. Hai cuốn trước đó là Nền hòa bình bị phá bỏ (Shattered Peace, 1977) - được coi là tác phẩm kinh điển về nguồn gốc của Chiến tranh Lạnh - và Tương lai năng lượng (Energy Future, 1979) - một cuốn sách nghiên cứu thuộc hàng best-seller.

Bạn đọc Việt Nam hẳn cũng biết đến một Daniel Yergin là tác giả của cuốn sách nổi tiếng về lịch sử kinh tế thế kỷ 20 Những đỉnh cao chỉ huy (Commanding Heights, 1998), viết chung với Joseph A. Stanislaw.

Viết sử bằng dầu mỏ

Dầu mỏ, Tiền bạc và Quyền lực khắc họa toàn cảnh cuộc chiến của cả thế giới nhằm tranh giành tiền bạc và quyền lực xung quanh vấn đề dầu mỏ, và vẽ nên một bức tranh khổng lồ về thời đại của chúng ta: thời đại dầu mỏ.

Như một phong cách riêng của tác giả Daniel Yergin, cuốn sách trước hết là một tác phẩm nghiên cứu, nhưng nó cũng là một tập hợp của vô vàn chuyện kể lịch sử thú vị với những nhân vật lịch sử đầy tính cách.

Yergin dẫn chúng ta đi ngược dòng thời gian về những ngày xa xưa, khi dầu mỏ còn ngủ yên trong lòng đất với những sức mạnh chưa được khám phá. Đã hàng thế kỷ, “người ta hầu như chỉ dùng những chiếc bấc đèn đơn giản nhúng vào mỡ động vật hay dầu thực vật. Còn với những người có tiền, mỡ cá nhà táng đã được coi là chuẩn mực của dầu thắp sáng chất lượng cao”. Nhưng số lượng những đàn cá voi, cá nhà táng ở các đại dương cứ vơi dần…

Thế rồi xuất hiện những nhân vật đầu tiên được dầu mỏ ghi danh: George Bissell, Silliman, Abraham Gesner, Edwin L. Drake. Họ là những người, bằng trực giác, ý chí và cả sự mạo hiểm của mình, đã bắt đầu xác định cái vai trò ghê gớm của dầu lửa: tạo năng lượng.

Cả thế giới sẽ được thắp sáng từ đây. “Đó là ánh sáng của thời đại… thứ ánh sáng mà thời Trung cổ không thể có… Dầu mỏ tạo ra một thứ ánh sáng đẹp đẽ, thứ ánh sáng sáng nhất và cũng rẻ tiền nhất trên thế giới”.

Và có thể coi rằng, kể từ ngày 27/8/1859, khi giếng dầu đầu tiên được khoan ở Pennsylvania, cả thế giới đã bước vào một thời đại mới mà ở đó, nhân loại phụ thuộc vào dầu mỏ. Không phải vàng, mà chính là vàng đen - tức dầu mỏ - đã làm thay đổi vận mệnh của các quốc gia nói chung.

Dầu mỏ - chất xúc tác cho các xung đột của thời đại

Dầu mỏ dẫn đến sự hình thành tờ-rớt (trust) đầu tiên của thế giới - tập đoàn Standard Oil của nhà tài phiệt Mỹ Rockefeller. Và cũng chính sức mạnh khủng khiếp mà dầu mỏ mang lại cho Standard Oil khiến chính quyền của Tổng thống Roosevelt phải tiến hành khởi kiện chống Standard Oil, tiến tới giải thể tờ-rớt khổng lồ này.

Dầu mỏ là nguyên nhân sâu xa của các cuộc thế chiến tranh giành quyền lực. Khi Hitler trở thành Thủ tướng Đức (năm 1933), nhà độc tài mau chóng thực hiện một chiến dịch sản xuất ôtô mà theo ông ta là “bước ngoặt trong lịch sử giao thông của Đức”.

Để làm cho cả châu Âu phải phụ thuộc vào nước Đức và nhà lãnh đạo tối cao của nó, Hitler khẩn trương xây dựng bộ máy chiến tranh gồm máy bay ném bom, máy bay chiến đầu, xe tăng, xe tải. Vấn đề là tất cả những phương tiện này đều cần có dầu để chạy động cơ…

Một trong những mục tiêu chiến lược quan trọng nhất của Hitler khi xâm lược Liên Xô là nắm giữ các mỏ dầu vùng Caucasus. Cũng trong Thế chiến II, quân đội Nhật tấn công Trân Châu Cảng để bảo vệ cánh quân bên sườn của mình khi họ đang tìm cách chiếm lĩnh nguồn dự trữ dầu ở khu vực các nước Đông Ấn.

Dầu mỏ là động lực thúc đẩy cựu tổng thống Iraq Saddam Hussein đưa quân xâm chiếm Iran và sau đó là Kuwait, gây ra Chiến tranh Vùng Vịnh. Đằng sau hành động xâm chiếm này là tham vọng biến Iraq thành cường quốc dầu lửa thế giới. Dầu mỏ, kết hợp với vũ khí hạt nhân, sẽ đưa Iraq thành một siêu cường quốc.

Và cũng chính vì mối đe dọa từ việc lượng dầu dự trữ của hành tinh trở thành kho báu của Iraq, mà lần đầu tiên trong lịch sử, Mỹ và Liên Xô đã hợp tác, cũng như các nước Ảrập và phương Tây đã cùng tham gia trong một cuộc chiến quy mô lớn, tốc độ bão táp, nhằm đẩy lùi Iraq.

Tác giả Daniel Yergin - Nguồn: daylife.com

Cách viết sống động, xác thực của Daniel Yergin khiến độc giả như được chứng kiến những khoảnh khắc lịch sử. Lịch sử vang tiếng khi Rockefeller - người thường bị xem như tên tài phiệt tư bản hám tiền, tàn bạo, dùng đủ thủ đoạn để nuốt chửng những công ty nhỏ, tiến tới hình thành một đế chế dầu lửa thống nhất – tuyên bố: “Hãy đem đến cho những người nghèo khổ thứ ánh sáng giá rẻ!”.

Standard Oil - "con bạch tuộc xấu xa" - ở một khía cạnh nào đó chính là công ty đã cung cấp vốn, cách thức tổ chức và công nghệ tiên tiến, cũng như gánh lấy những rủi ro cần thiết để khai mở một thị trường dầu mỏ toàn cầu và phục vụ cho thị trường đó.

Lịch sử cũng làm chúng ta bồi hồi khi Churchill quyết định nước Anh phải "xây dựng sức mạnh hải quân thống trị của mình dựa trên dầu mỏ", đồng thời khẳng định: "Quyền lực chính là chiến lợi phẩm của cuộc phiêu lưu này". Hay là khi George Bush (cha) tuyên bố: "Cuộc xâm lược sẽ không kéo dài đâu", trước sự kiện Iraq đưa quân vào Kuwait và chiến tranh Vùng Vịnh bùng nổ.

Dầu mỏ cũng chính là nguyên nhân của những cuộc khủng hoảng kinh tế làm chấn động cả thế giới, vào các năm 1970-1973, 1979, 1990. (Thời điểm cuốn sách này được xuất bản lần đầu là năm 1991. Nếu bây giờ mới ra mắt thì nó chắc chắn sẽ được tác giả bổ sung thêm một chương về cuộc suy thoái kinh tế hiện nay của thế giới, cũng lại bắt đầu từ lạm phát giá dầu).

Nhờ dầu mỏ, những nước thuộc địa cũ, những quốc gia bé nhỏ ở Trung Cận Đông, mới nổi lên thành một thế lực mới trong nền địa chính trị toàn cầu. Nhờ địa vị "người đi đầu trong công nghiệp dầu mỏ", Mỹ vươn lên thành một cường quốc của thế giới về công nghiệp - kinh tế - chính trị.

Tác giả Daniel Yergin đã khái quát hóa vai trò chế ngự thế giới vật chất của dầu mỏ bằng những thông tin thú vị và có sức thuyết phục mạnh mẽ: “Quyền lực của một con chip máy tính ngang ngửa với quyền lực của một thùng dầu… Chừng nào con người còn chưa tìm được một nguồn năng lượng thay thế khác thì dầu vẫn còn tác động sâu rộng tới nền kinh tế toàn cầu; những thay đổi lớn về giá dầu có thể thúc đẩy sự phát triển kinh tế hay ngược lại, dẫn đến lạm phát và suy thoái kinh tế”.

Với riêng độc giả Việt Nam...

… thì Dầu mỏ, Tiền bạc và Quyền lực là cuốn sách công phu nhất nghiên cứu về dầu mỏ dưới khía cạnh địa chính trị. Nói cách khác, đây là cuốn sách duy nhất và đầy đủ nhất cho đến nay mang đến cho độc giả một bức tranh toàn cảnh về ngành công nghiệp dầu mỏ, tầm quan trọng chiến lược của dầu mỏ trong quá khứ, hiện tại và cả tương lai.

Không chung chung như những bài báo hay mục điểm tin thời sự truyền hình, cũng không chỉ xoáy vào khía cạnh kỹ thuật – công nghệ như những tài liệu mà sinh viên các ngành hóa chất, hóa dầu vẫn được học, Dầu mỏ, Tiền bạc và Quyền lực cung cấp kiến thức một cách toàn diện cho độc giả Việt Nam, giúp chúng ta có cái nhìn sâu và rõ ràng nhất vào công nghiệp dầu mỏ và thời đại dầu mỏ.

Cuốn sách thích hợp cho tất cả các độc giả có nhu cầu hiểu “vì sao tin về giá dầu tăng lại luôn được đăng tải trên trang nhất các báo?”, “vì sao ngoài dầu mỏ, không có một loại hàng hóa nào khác trên thế giới (kể cả vàng) mà mỗi lần giá cả biến động mạnh lại khiến không chỉ nước công nghiệp phát triển như Mỹ mà cả một nước đang mở cửa như Việt Nam cũng bị ảnh hưởng?”

Điều đặc biệt hơn là cuốn sách được viết bởi một học giả kiêm một người kể chuyện. Vì thế cho nên nó chứa đầy những câu chuyện và thông tin thú vị, hấp dẫn. Độc giả sẽ có cảm giác như mình bị hút vào dòng chảy của một cuốn phim kỳ diệu về lịch sử thế giới, và quả thật là tác phẩm cũng đã được hãng PBS dựng thành phim cùng tên.

Bộ phim này đoạt giải Eccle cho tác phẩm không hư cấu (non-fiction) xuất sắc năm 1992. Cũng năm đó, cuốn sách Dầu mỏ, Tiền bạc và Quyền lực được trao giải Pulitzer.

• Đoan Trang

Bài liên quan:

>>>>Dầu lửa và chiến tranh

>>>>Biến động như giá dầu thế giới