Thấy gì qua những vụ kiện của người tiêu dùng?
Tôi cho rằng, cần khuyến khích người dân nộp đơn xin kiện khi họ cho rằng quyền lợi của họ bị đụng chạm. Điều này chỉ có thể có được khi người dân biết rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình giới hạn như thế nào trong pháp luật.
 |
Ông Hà Hữu Tường, cán bộ thi hành án, ngụ khu phố 1, Bình Chiểu, quận Thủ Đức, Tp.HCM, người đã khởi kiện các nhà sản xuất nước tương “đen” đã phát biểu trên báo: “Tôi không vì cá nhân tôi. Tôi kiện để thấy rằng công lý và pháp luật được tôn trọng, sức khoẻ của con người được bảo vệ. Vì thế tôi tin là tôi không đơn độc trong cuộc hành trình này”.
Chúng ta thường nói: "sống và làm việc theo pháp luật", nhưng chúng ta rất ít khi đụng chạm đến chuyện kiện cáo. Chúng ta hầu như không có khái niệm “văn hoá thưa kiện”, ngại đụng chạm đến toà án, đến luật này luật nọ…Ngay cả cái chuyện động trời là vụ nước tương “đen” ảnh hưởng đến sức khoẻ hàng triệu người tiêu dùng mà chỉ thấy có một người vác đơn đi kiện đòi quyền lợi cho mình. Còn những người tiêu dùng khác đâu? Họ không ý thức rõ quyền lợi của mình được luật pháp thừa nhận và bảo vệ như thế nào hay tâm lý? “con kiến mà kiện củ khoai…” làm họ e ngại?
Vụ kiện này cho thấy người dân đang ngày càng có ý thức hơn về pháp luật, người dân ngày càng biết rõ quyền và nghĩa vụ của mình. Tuy nhiên, người khởi kiện ở đây là một cán bộ thi hành án, nghĩa là có vốn hiểu biết về luật chắc chắn hơn người bình thường. Một người bình thường khó lòng mà khởi kiện các cơ sở sản xuất nước tương có độc chất 3-MPCD vi phạm điều 162 và 244 Bộ luật hình sự năm 2000 được.
Tôi cho rằng, cần khuyến khích người dân nộp đơn xin kiện khi họ cho rằng quyền lợi của họ bị đụng chạm. Điều này chỉ có thể có được khi người dân biết rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình giới hạn như thế nào trong pháp luật. Ngoài ra, pháp luật cần phải phổ biến đến người dân hơn nữa.
Luật pháp cần phải dễ hiểu, ai đọc cũng có thể hiểu chứ không nên phải chờ đợi đến “văn bản hướng dẫn” thì luật mới thi hành được. Năm 1042, vị vua thứ hai triều Lý là Lý Thái Tông sai quan Trung thư soạn bộ Hình Thư, về việc ra đời bộ Hình thư, Đại Việt sử ký toàn thư chép có đoạn: “…Vua lấy làm thương xót (vì luật trước đó hà khắc, khó hiểu-NV), sai Trung Thư san định luật lệnh, châm chước cho thích dụng với thời thế, chia ra môn loại, biên thành điều khoản, làm thành sách Hình Thư của một triều đại, để cho người xem dễ hiểu. Sách làm xong, xuống chiếu ban hành, dân lấy làm tiện.” (*)
Bài học đó của ông cha ta cho thấy luật cần phải dễ hiểu, có hiểu thì mới thấy phù hợp và dân mới “lấy làm sử dụng” được. Có “lấy làm sử dụng” được thì dân mới kiện thưa được. Dân có “kiện thưa” thì pháp luật mới vững mạnh và thực sự là “sống và làm việc theo pháp luật được”.
(*) Dẫn theo “Lịch sử các định chế chính trị và pháp quyền Việt Nam, tập 1, Tác giả Phan Đăng Thanh-Trương Thị Hoà, NXB Chính trị Quốc gia, 1997, trang 113.
Bạn đọc: Phan Mạnh Tân (TP.HCM)
* Xin bạn vui lòng gõ tiếng việt có dấu