Aria Deh, vieni alla finestra (1)
Trích opera "Don Giovanni”

Aria Ecco ridente in cielo (2)
Trích opera "Người thợ cạo thành Seville"
***** 

Em hỡi hãy tới bên cửa sổ,
Và xua tan mọi nỗi buồn của anh!
Nếu em không an ủi anh một chút,
Anh sẽ chết trước cặp mắt thân yêu. 
 
Đôi môi em ngọt ngào hơn mật,
Còn tim em tự nó đã dịu dàng!
Vậy nên thiên thần ơi đừng tàn nhẫn!
Anh cầu xin chỉ một cái nhìn!  

Đó là những ca từ ngọt ngào của khúc canzonetta Deh, vieni alla finestra (Em hỡi hãy tới bên cửa sổ), đóng vai trò như một serenade, trong màn II cảnh 1 vở opera Don Giovanni của Wolfgang Amadeus Mozart.  

Một cảnh trong vở Opera Don Giovanni - Nguôn: timeout.com

Nhân vật Don Giovanni (Mozart viết cho giọng bass hoặc baritone) vừa hát serenade này vừa tự đệm bằng đàn mandolin dưới cửa sổ của Donna Elvira để tán tỉnh cô hầu phòng của Donna Elvira. Việc này diễn ra khi Donna Elvira, một trong vô số phụ nữ mà Don Giovanni phụ bạc, bị thầy trò Don Giovanni lừa đi xuống phố.  
 
Chúng ta chẳng lạ gì thói phóng đãng của Don Giovanni (tên tiếng Tây Ban Nha của nhân vật là Don Joan). Qua aria Madamina, il catalogo è questo (Thưa bà, đây là danh sách của tôi), người đầy tớ Leporello tiết lộ số lượng phụ nữ mà ông chủ của mình đã chinh phục được: 640 tại Ý; 231 tại Đức, 100 tại Pháp, 91 tại Thổ Nhĩ Kỳ và 1003 tại Tây Ban Nha.  
 
Don Giovanni có libretto bằng tiếng Ý do Lorenzo Da Ponte viết và là vở thứ 2 trong 3 vở opera-buffa mà Mozart cộng tác với da Ponte. Hai vở kia là Le nozze di Figaro (Đám cưới Figaro) và Così fan tutte (Phụ nữ là như thế). 

Cover

Trong thời gian lưu lại Prague từ tháng 1 đến tháng 2 năm 1787 để tham dự và chỉ huy các buổi biểu diễn vở opera Le nozze di Figaro mới hoàn thành gần đấy cùng các buổi hòa nhạc tác phẩm khí nhạc của mình, Mozart nhận thêm một hợp đồng sáng tác. Ông bầu Pasquale Bondini đặt Mozart viết một vở opera mới để trình diễn tại tại Prague vào tháng 10 năm 1787. 
 
Mozart quay trở về Vienna và đề nghị da Ponte tiếp tục cộng tác với mình. Kết quả là vở opera Don Giovanni ra đời. Nó được công diễn lần đầu vào ngày 29 tháng 10 năm 1787 tại Prague và được cả công chúng lẫn giới phê bình hoan nghênh nhiệt liệt. 
 
Trong Don Giovanni, Mozart tạo ra các mức độ thể hiện kịch tính thông qua các hình thức recitative accompagnato (hát nói có nhạc đệm), recitative secco (hát nói có nhạc điểm xuyết) và aria.  
 
Recitative accompagnato dành cho những thời điểm nhiều xúc cảm trong đó phần đệm của dàn nhạc gần như đảm đương vai trò kịch tính. Còn hình thức recitative secco thì Mozart dùng để tiết lộ một lượng lớn thông tin cốt truyện. Ta bắt gặp một đoạn recitative secco như vậy của hai nhân vật Don Giovanni và Masetto ngay sau serenade nhắc đến ở trên. 

Trong nhiều vở opera, thi thoảng ta lại bắt gặp những serenade như thế này. Các tác giả opera thường sắp đặt serenade cho tình huống một nhân vật nam tán tỉnh một nhân vật nữ dưới ban công hoặc cửa sổ, theo đúng phong tục có từ thời Trung cổ và Phục hưng. 

Cảnh trong vở Opera Người thợ cạo thành Seville

Ở màn đầu opera Il Barbiere di Siviglia (Người thợ cạo thành Seville) của Gioachino Rossini, nhân vật bá tước Almaviva cũng tỏ tình với nhân vật Rosina bằng serenade Ecco ridente in cielo (Kìa chân trời đang rạng rỡ). Trong phần nhạc đệm, ta có thể nghe rõ tiếng tiếng guitar nổi bật hẳn lên. 
 
Nhưng cũng có khi serenade được dùng với ý nghĩa thánh thiện hơn như trường hợp serenade của nhân vật Triquet, một gia sư cao tuổi người Pháp, trong vở opera Eugene Onegin của Tchaikovsky. Triquet đã hát một serenade do mình sáng tác để ca ngợi phẩm hạnh của Tatiana trong bữa tiệc kỉ niệm ngày đặt tên thánh của cô. 
 
Nghệ thuật opera rất chú trọng việc biểu hiện, truyền đạt chân thật những tư tưởng, tình cảm của con người mà một mảng quan trọng trong đó là tình yêu đôi lứa. Serenade trong opera cũng giống như “những lời có cánh” ở ngoài đời. Và không ít những người phụ nữ nhẹ dạ đã vội tin...  

• Ngọc Anh

Chú thích:

(1) Âm nhạc: Wolfgang Amadeus Mozart  
Libretto: Lorenzo da Ponte 
Thể hiện: Nicolai Ghiaurov (bass) cùng New Philharmonia Orchestra (chỉ huy: Otto Klemperer)

(2) Âm nhạc: Gioachino Rossini 
Libretto: Cesare Sterbini 
Thể hiện: Nicolai Gedda (tenor) cùng Dàn nhạc giao hưởng Luân Đôn (chỉ huy: James Levine)

Một số bài viết khác:

>>>>Những khúc nhạc chiều cho dàn dây (P.2)
>>>>Những khúc nhạc chiều cho dàn dây (P.1)
>>>>Dưới cửa sổ này, ta sẽ nói yêu nàng!
>>>>Serenade - Khúc nhạc chiều