Nước Mỹ và "quyền lực mềm" thì hiện tại
Tổng thống kế tiếp của nước Mỹ cần cân bằng lại chính sách đối ngoại để cải thiện hình ảnh của nước Mỹ trên thế giới cũng như khôi phục "quyền lực mềm" của Mỹ, nhận định của GS. Anne-Marie Slaughter, Hiệu trưởng Trường Quan hệ quốc tế và công chúng Woodrow Wilson, ĐH Princeton, Mỹ.
 |
| GS. Anne-Marie Slaughter, Hiệu trưởng Trường Quan hệ quốc tế và công chúng Woodrow Wilson, ĐH Princeton, Mỹ. |
Nhân dịp chuyến công tác tới Việt Nam, GS. Anne-Marie Slaughter đã dành cho bạn đọc một cuộc trò chuyện hết sức thú vị và thẳng thắn về một số vấn đề đối ngoại của nước Mỹ hiện nay.
- Mỹ đã khởi xướng cái gọi là chính sách "quyền lực mềm" nhằm chinh phục các quốc gia khác thông qua giáo dục và văn hóa. Tuy nhiên, uy tín của Mỹ trên thế giới gần đây đã tụt giảm mạnh. Nguyên nhân nào dẫn tới tình trạng này thưa GS?
GS. Anne-Marie Slaughter: Về cơ bản, chính quyền Bush đã nói với thế giới rằng: "Nước Mỹ không quan tâm tới thế giới nghĩ gì về chúng tôi. Chúng tôi làm cái chúng tôi muốn".
Nói về uy tín của nước Mỹ, có thể với nhiều người, nhiều quốc gia, hình ảnh về nước Mỹ là máu và sự hủy diệt với hai cuộc chiến tranh tại Iraq và Afghanistan.
Quyền lực mềm là sức mạnh thu hút, song nước Mỹ khi áp dụng lý thuyết này đã không thu hút được nhiều quốc gia lắm.
- Vậy nước Mỹ đang và sẽ làm gì để phục hồi quyền lực mềm?
Phương pháp của chính quyền Bush là tập trung vào ngoại giao công chúng, thuộc kiểu mà cựu cố vấn Karen Hughes của Tổng thống Bush đã sử dụng. Phương pháp đó không thể giúp chúng tôi nếu chúng tôi không thay đổi các chính sách ngoại cơ bản. Chúng tôi đang phải tìm cách rút quân khỏi Iraq ổn định và an toàn, phải tìm ra một giải pháp cho cuộc xung đột Israel-Palestine, và thúc đẩy sự phát triển trong thế giới Hồi giáo. Tái xây dựng quyền lực mềm sẽ không dễ dàng chút nào.
Tôi nghĩ Tổng thống kế tiếp của nước Mỹ sẽ nhanh chóng thực hiện một số biện pháp để thay đổi quan niệm hiện nay của thế giới về nước Mỹ. Chính quyền mới nên đóng cửa nhà tù ở Guantanamo, cấm mọi hình thức tra tấn trong các cuộc thẩm vấn của chúng tôi, đóng một vai trò tích cực hơn trong ngăn chặn biến đổi khí hậu, giảm kho vũ khí hạt nhân của chính chúng tôi như một phần trong cuộc mặc cả với các nước phi hạt nhân, và dẫn đầu theo một cách khác biệt. Nước Mỹ sẽ đối thoại với các nước khác, lắng nghe họ và thỉnh thoảng để họ dẫn đầu, nhằm khôi phục lại quyền lực mềm.
- Sức mạnh của Mỹ đã bị thách thức trong thế giới Hồi giáo. Mặc dù đã nỗ lực thu hẹp khoảng cách với thế giới Hồi giáo trong thời gian gần đây, song dường như nỗ lực này của Mỹ đã thất bại. Theo Giáo sư, Mỹ nên làm gì để thành công?
Trước tiên, việc Mỹ nên làm là thay đổi cách tiến hành cuộc chiến chống khủng bố trên thế giới. Nói rằng chống khủng bố, nhưng thông điệp mà người Hồi giáo nhận được lại là Mỹ đang tiến hành một cuộc chiến chống lại người Hồi giáo.
Tổng thống mới của nước Mỹ cần hợp tác với các nước Hồi giáo, cũng như các nước khác, để chống khủng bố. Nhưng điều quan trọng hơn là tập trung vào các vấn đề và các thách thức khác trên thế giới, chẳng hạn như nhiều vấn đề liên quan tới sự trỗi dậy của châu Á.
Mỹ cần hợp tác với các nước để giải quyết tình hình ở Iraq, thoát khỏi Iraq, mang lại hòa bình cho Israel và Palestine, cũng như đạt được thỏa thuận với Iran. Những việc này sẽ góp phần cải thiện quan hệ của Mỹ với thế giới Hồi giáo. Chúng tôi cũng nên thay đổi cách mà chúng tôi đang tiến hành cuộc chiến tại Afghanistan, tập trung hơn vào việc trợ giúp kinh tế và giúp người Afghanistan tái thiết đất nước họ, cũng như tấn công các phần tử khủng bố cụ thể.
 |
|
Nước Mỹ sẽ chinh phục thế giới bằng "cây gậy hay củ cà rốt"? |
- Quan hệ Nga-Mỹ đã trở nên căng thẳng do kế hoạch tên lửa phòng thủ của Mỹ ở Đông Âu. Bằng cách ủng hộ và công nhận sự độc lập của Kosovo, Mỹ đã làm cho các mối quan hệ này tuột dốc hơn nữa. Bà có đánh giá gì về quan hệ tương lai giữa hai cường quốc này trong thời gian tới, đặc biệt là sau cuộc bầu cử tổng thống Nga vào đầu tháng 3/2008?
Quan hệ Nga-Mỹ đã trở nên phức tạp trong một thời gian dài. Mỹ và Nga có nhiều mối quan tâm chung, chẳng hạn như ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân, thúc đẩy nền kinh tế thế giới, chống khủng bố v.v... Điều quan trọng là Nga và Mỹ cần hợp tác để giải quyết các mối quan tâm chung này của hai nước.
Đồng thời, giữa Nga và Mỹ cũng có những xung đột, chẳng hạn như vấn đề Kosovo, chính sách năng lượng của Nga đối với châu Âu. Tôi nghĩ việc triển khai lá chắn tên lửa ở châu Âu không phải là một vấn đề quan trọng tới vậy đối với Mỹ. Chính quyền mới của Mỹ có thể thỏa hiệp với Nga về vấn đề này, song việc cải thiện quan hệ giữa hai nước sẽ là một chặng đường gập ghềnh trong 10 năm tới.
- Về vấn đề Kosovo, bà nghĩ gì về nhận định rằng việc các nước phương Tây và Mỹ ủng hộ Kosovo độc lập là một mũi tên trúng hai đích: gián tiếp làm giảm ảnh hưởng của Nga ở Balkan, khu vực mà ngày càng nhiều quốc gia hướng tới EU và Nato, đồng thời kích động các phong trào li khai đang tồn tại ở Nga?
Tôi không nghĩ vậy. Mỹ ủng hộ Kosovo bởi Mỹ muốn Kosovo nằm trong EU và Mỹ cũng muốn Serbia nằm trong EU. Điều này có lợi cho Kosovo. Chúng tôi hiểu rằng đó là một vấn đề đối với Nga song đó cũng là vấn đề đối với nhiều quốc gia khác như Tây Ban Nha, Anh, Canada. Những nước này đều có các phong trào ly khai ở nước họ. Chúng tôi không muốn các nước khác đi theo Kosovo, song Kosovo có một lịch sử đặc thù và cách duy nhất giải quyết tình hình ở Kosovo là giúp cả Kosovo và Serbia nằm trong EU. Sau đó, các đường biên giới về cơ bản vẫn nguyên trạng như vốn có.
- Trung Quốc đã mở rộng ảnh hưởng trên thế giới, kể cả về kinh tế lẫn chính trị, từ châu Á cho tới châu Phi. Vậy theo bà Trung Quốc đặt ra thách thức gì đối với ảnh hưởng của Mỹ trên thế giới?
Trung Quốc đang phát triển mạnh về kinh tế. Chính sách của Mỹ là ủng hộ mạnh mẽ sự phát triển của Trung Quốc. Một Trung Quốc giàu có hơn, một châu Á giàu có hơn sẽ có lợi cho tất cả mọi người, giúp người dân thoát khỏi đói nghèo và tạo ra một khu vực ổn định và thịnh vượng hơn.
Từ quan điểm đó, chúng tôi ủng hộ Trung Quốc. Tuy nhiên, chúng tôi muốn Trung Quốc có trách nhiệm hơn khi trở nên mạnh hơn, chơi đúng luật trong thương mại và sở hữu trí tuệ và không ủng hộ những hành động của chính phủ Sudan tại Darfur.
Điều quan trọng là nước Mỹ cần phải nhớ rằng Mỹ có nhiều bạn bè ở châu Á. Chúng tôi hoan nghênh sự phát triển của ASEAN, của Đông Á. Chúng tôi đặc biệt hoan nghênh sự phát triển ở VN cũng như sự hợp tác giữa Mỹ và Việt Nam.
Xin cảm ơn Giáo sư!
-
Minh Sơn (thực hiện)