>> Đừng bao giờ nghi ngờ lòng yêu nước của thanh niên

Nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Thưa bạn đọc của Tuần Việt Nam, VietNamNet, Lòng yêu nước, cuộc đối thoại giữa các thế hệ là chủ đề bàn tròn trực tuyến của chúng tôi kỷ niệm ngày lễ giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước 30/4 năm nay.

Ảnh: Lê Anh Dũng

Tuần Việt Nam tổ chức bàn tròn này như một lời tri ân nhân ngày kỷ niệm trọng đại của đất nước. Chúng ta cùng nhau nói về lòng yêu nước này để xác lập rõ hơn về những kẻ thù của dân tộc.

Như chúng tôi đã đưa trên đề dẫn bàn tròn Lòng yêu nước, cuộc đối thoại giữa các thế hệ rằng: Ở mỗi một thời đại, lòng yêu nước được đổi thay trong hình thức và mang những ý nghĩa khác hơn bởi mỗi một thời đại dân tộc đều có những mục đích riêng.

Kẻ thù dân tộc hôm nay không phải như trong những năm tháng chiến tranh là trước mặt chúng ta là những đội quân xâm lược.

Mà bây giờ, kẻ thù của dân tộc hay kẻ thù của mỗi cá nhân, của cái đẹp, của đạo đức, của sự phát triển xã hội lại nằm trong chính mỗi ngôi nhà của chúng ta, trong chính con người chúng ta, trong công sở, trong mỗi diễn đàn, trong tất cả những nụ cười, trên bàn tiệc, trong những cái bắt tay, trong mọi công việc. Và việc xác lập kẻ thù là một việc hết sức quan trọng.

Ngay sau khi lời đề dẫn được đăng tải, chúng tôi đã nhận được rất nhiều câu hỏi, hàng trăm câu hỏi và vẫn đang tiếp tục nhận được các câu hỏi khác.

Sự hưởng ứng cho thấy lương tâm của bạn đọc, của người Việt Nam đối với vận mệnh và sự phát triển của Tổ quốc thời kỳ này cũng lớn lao như mọi thời đại trước.

Từ thực tế đó, chúng ta có thể kiêu hãnh nói rằng: Người Việt Nam không bao giờ ngưng nghỉ lý tưởng, khát vọng, hiến dâng mình cho dân tộc.

Tại bàn tròn Lòng yêu nước: Cuộc đối thoại giữa các thế hệ, chúng tôi trân trọng giới thiệu Nhà báo Hữu Thọ, nguyên Tổng biên tập báo Nhân dân, nguyên Trưởng ban Tư tưởng văn hoá Trung ương; anh Võ Văn Thưởng, Uỷ viên dự khuyết Trung ương Đảng, Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn và nhà văn Nguyễn Việt Hà, một nhà văn cầm bút sau năm 1975.

Thưa nhà báo Hữu Thọ, khác với lúc chúng ta đấu tranh chống kẻ thù ngoại xâm, bây giờ ai cũng cảm thấy rất yên bình, hạnh phúc, kẻ thù của dân tộc trong bối cảnh này có thể được mô tả như thế nào?

Nhận diện chủ nghĩa "xâm lăng" mới

Nhà báo Hữu Thọ: Trước hết tôi phải nói rõ quan điểm của Đảng, Nhà nước và ý nguyện của nhân dân đều giống nhau ở một điều là: Chủ nghĩa yêu nước là động lực to lớn cho sự phát triển của dân tộc.

Riêng tôi nghĩ rằng, ở bất cứ nước nào, người công dân chân chính cũng yêu đất nước họ chứ không phải chỉ có người dân Việt Nam mới yêu nước mình.

Quốc gia nào cũng đều có những vị anh hùng tiêu biểu cho lòng yêu nước ấy, họ đều có những truyền thống văn hoá tiêu biểu, thể hiện lòng yêu nước của dân tộc họ và lòng yêu nước của bất cứ dân tộc nào cũng đều đáng tự hào.

Bối cảnh lịch sử và tự nhiên của dân tộc ta đã hình thành nên một chủ nghĩa yêu nước có những đặc điểm khác với chủ nghĩa yêu nước của các dân tộc trên thế giới.

Lịch sử một đất nước đã trải qua 1000 năm bị đô hộ mà vẫn giữ được quyền tự chủ, lòng tự hào và bản sắc văn hoá dân tộc của mình thì không phải lịch sử dân tộc nào cũng có.

Lòng tự hào và bản sắc văn hoá dân tộc của mình thì không phải lịch sử dân tộc nào cũng có.  Ảnh: xaluan.com

Khái niệm "xâm lăng" về kinh tế có thể hiểu đơn giản là, hàng hóa của tôi chi phối đến đâu thì biên giới của tôi đến đấy.

Với khái niệm “xâm lăng" văn hóa cũng vậy. Tôi đã từng đến những nước có nền văn hóa rất lâu đời như Pháp. Dân Pháp rất sợ tinh hoa nền văn hóa Gô-loa là rượu vang sẽ bị Coca-Cola làm mất đi.

Tôi cũng đã đến một đất nước rất tự hào về nhảy múa như Mexico, tiêu biểu cho văn hóa nhảy múa nổi tiếng của Tây Ban Nha nhưng đều được biểu diễn trên vỉa hè để lấy tiền như hát rong. Còn những nhà hát lớn lại để biểu diễn pop, rock.

Tôi cũng có những người bạn rất thân với Việt Nam ở Mexico dẫn tôi đi uống nước và nói là anh muốn ăn gì thì ăn, chúng tôi sẽ trả tiền, trừ uống Coca-Cola.

Tôi hỏi tại sao, họ nói là để giữ gìn nền văn hóa hoa quả của nước tôi. Một cốc nước hoa quả rẻ hơn một cốc Coca-Cola nhưng cả một nền văn hóa hoa quả tươi mát của chúng tôi đang bị Coca-Cola giết chết.

Thế nên tôi hiểu ra thế này, thời nào, chủ nghĩa yêu nước cũng có những nội dung khác nhau. Trước hết là để bảo vệ chủ quyền dân tộc và bảo vệ nền văn hóa dân tộc. Trong đó, bảo vệ nền văn hóa dân tộc là rất quan trọng.

Kẻ thù không đồng hóa được chúng ta vì chúng đã không thể tiêu diệt được nền văn hóa của dân tộc chứ không phải do không tiêu diệt được sự chống đối quân sự của chúng ta.

Có tác giả đã nói rằng “Mất văn hóa là mất tất cả”. Cái gì còn lại là còn lại văn hóa.

Khi tôi còn chức vị, tôi có nói với 2 đồng chí Tổng bí thư của 2 đời là, một là các anh để lại xí nghiệp thì càng lâu những công trình đó càng mất đi, càng cũ, lạc hậu đi. Nhưng anh để lại công trình văn hóa thì càng lâu càng quý. Nên lo lắng của tôi hiện nay là sự xuống cấp về văn hóa, sự sùng ngoại đang là nội dung rất quan trọng của lòng yêu nước, đang là nội dung rất quan trọng của sự xâm lăng.

Ngày nay, nội dung chống xâm lăng để bảo vệ chủ quyền dân tộc rộng hơn rất nhiều. Bao gồm cả những lực lượng quân sự để bảo vệ biên giới quốc gia lãnh thổ, bao gồm cả lực lượng kinh tế để trở thành một nền kinh tế tự chủ để chống lại cái mà người ta gọi là “biên giới mềm”.

Chúng ta vẫn phải hội nhập và tiếp nhận nền văn hóa tiên tiến của thế giới nhưng phải đủ sức để bảo vệ nền văn hóa truyền thống của mình.

Người trẻ không mơ hồ

Nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Qua ý kiến của nhà báo Hữu Thọ, chúng ta ngày nay rất mơ hồ về kẻ thù của dân tộc mình.

Giờ đây, hình như lòng yêu nước chỉ vang lên trong một vài bộ phận tuyên truyền nào đó như Trung ương Đoàn chẳng hạn. Phải chăng chủ nghĩa yêu nước không được vang lên thường trực trong những người trẻ từ nông thôn cho đến thành thị. Có những thanh niên rất chăm chỉ làm việc, họ có thể làm việc 18 tiếng một ngày, nhưng là vì những hưởng lợi cá nhân của họ.

Xin được hỏi anh Võ Văn Thưởng. Anh có thể nói gì về thế hệ trẻ trong giai đoạn này.

Liệu những người trẻ có xác lập được kẻ thù của dân tộc mình không, họ có nhận thấy rằng chủ nghĩa yêu nước đang cần hơn bao giờ hết mạnh mẽ hơn bởi vì kẻ thù của chúng ta, như rất nhiều nhà văn, trong đó có nhà văn Việt Hà đây đã từng nói, mang một gương mặt rất khả ái, đẹp, có vẻ đầy đức hạnh.

Trong vai trò một người lãnh đạo thanh niên cũng như tuổi còn rất trẻ, anh nghĩ thế nào về những điều đó, những điều mà nhà báo Hữu Thọ vừa nói, những điều mà chúng ta đang đặt ra, những điều mà những người thanh niên cần xác lập, bởi vì thực tế và dư luận cho rằng, thanh niên hiện nay hình như đang lao về một đời sống khác, nghề nghiệp tốt hơn, hưởng thụ nhiều hơn, ngôi nhà lớn, xe hơi đẹp… và trở nên vô cảm với lợi ích chung, tình cảm chung của dân tộc?

Anh Võ Văn Thưởng: Thứ nhất, tư tưởng yêu nước luôn là một tình cảm đặc biệt và chủ đạo trong mỗi người dân Việt Nam.

Anh Võ Văn Thưởng Ảnh: Lê Anh Dũng

Thứ hai, trong quá trình công tác chúng tôi cũng thấy rằng các thế hệ đi trước, các bậc tiền bối cách mạng vừa kỳ vọng vừa băn khoăn lo lắng đối với thế hệ trẻ hiện nay.

Các bậc cha chú luôn đau đáu quan tâm chuyển tải tình cảm, tinh thần yêu nước cho thời đại hiện nay như thế nào, để vừa bảo vệ được thành quả cách mạng, đồng thời đưa đất nước phát triển ngang tầm với các nước trong khu vực và trên thế giới, xứng đáng với những gì các thế hệ tiền bối cách mạng, các thế hệ người Việt Nam đi trước đã dày công vun đắp.

Tôi cho rằng băn khoăn đó là hoàn toàn có cơ sở và xuất phát từ tình cảm và trách nhiệm đối với thế hệ trẻ hiện nay.

Tuy nhiên tôi cũng có thể chưa hoàn toàn đồng tình lắm với ý kiến cho rằng dường như lớp trẻ hiện nay yêu nước kém hơn, hay không yêu nước bằng các thế hệ trước.

Giới trẻ hiện nay có nhiều điểm thuận lợi so với các thế hệ cha anh trước đây, nhưng cũng có rất nhiều khó khăn so với các bậc cha anh.

Nếu các bậc cha anh trước đây nhìn thấy kẻ thù là người đứng đối diện với mình ở bên kia chiến tuyến và hành động cụ thể là nếu như chúng ta không tiêu diệt kẻ thù thì kẻ thù sẽ tiêu diệt lại ta. Còn thế hệ trẻ hiện nay nhận thức và nhìn nhận về kẻ thù khó khăn hơn rất nhiều.

Như nhà văn Việt Hà đã nói, đôi khi kẻ thù của thế hệ trẻ ngày nay mang một gương mặt rất khả ái, nằm ngay trong cuộc sống hàng ngày, nằm trong những thói quen, trong tư duy, trong suy nghĩ hết sức bình thường. Đây là khó khăn của giới trẻ,

Nhưng tôi cũng tin rằng nếu được hướng dẫn hợp lý, giới trẻ sẽ có hành động đúng, chuẩn xác để thể hiện tình thần yêu nước.

Hành động đó thể hiện trên hai khía cạnh:

Thứ nhất, khía cạnh xây dựng, nghĩa là anh ta sẽ nỗ lực tối đa bằng sức trẻ, tinh thần của người trẻ để làm tất cả những gì có thể làm được để nhân rộng những giá trị tích cực của chủ nghĩa yêu nước để đem lại những giá trị thiết thực cho đất nước, cho quốc gia, cho dân tộc, trong đó có gia đình và cá nhân anh ta.

Thứ hai, là hành động để đấu tranh chống lại những điều gì tiêu cực trong cuộc sống hàng ngày.

Trở lại vấn đề này, tôi cũng muốn anh Thiều và các anh chị, các bạn hãy nhìn vào thực tế cuộc sống hiện nay.

Tôi có niềm tin sâu sắc giới trẻ tiếp tục phát huy được  giá trị và tinh thần yêu nước của các thế hệ cha anh đi trước. Ảnh: chinadaily.com

Trong thực tế hiện nay, nhìn trong tất cả các lĩnh vực, trong những thanh niên công nhân, trong những người trí thức, trong những thanh niên nông thôn, trong những em học sinh, thì ở đâu cũng có hai đối tượng tương đối rõ: Một là rất tích cực, nỗ lực trong học tập, rèn luyện, phấn đấu. Và một đối tượng chưa thực sự tốt lắm trong việc học tập, rèn luyện, phấn đấu này.

Cho nên bài toán của chúng ta là làm sao nhân rộng và phát huy được những giá trị tích cực đang tồn tại trong cuộc sống của chúng ta, đang hình thành trong cuộc sống xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của chúng ta và đồng thời chỉ dẫn, hướng dẫn, động viên những người chưa tốt lắm để nhìn nhận rõ những vấn đề để họ khắc phục những điều chưa tốt để họ cũng trở thành người tốt.

Tôi cho rằng tinh thần yêu nước đó vẫn sống, vẫn tồn tại ở trong mỗi người trẻ. Dĩ nhiên là bây giờ, giữa mặt tốt và mặt xấu lại thâm nhập vào nhau trong từng con người, cho nên để phân định rạch ròi là một bài toán khó.

Nhưng phải phát huy được những giá trị tốt đẹp, phát huy những tính tốt và hạn chế tối đa những cái xấu là điều mà chúng ta có thể làm được.

Bản thân tôi có một niềm tin rất sâu sắc rằng những người cùng trang lứa với tôi, những bạn trẻ của chúng tôi sẽ tiếp tục phát huy được giá trị và tinh thần yêu nước của các thế hệ cha anh đi trước để đưa đất nước Việt Nam của chúng ta phát triển trong thời kỳ mới.

Lòng yêu nước là cảm thức tự nhiên

Nhà báo Hữu Thọ: Tôi tán thành với ý kiến anh Thưởng khi đánh giá về thanh niên hiện nay.

Ai cũng đã sống với thời thanh niên, mặc dù tôi năm nay 79 tuổi rồi. Và những người đã hoạt động cách mạng từ năm 14 tuổi như tôi, thoát li gia đình, cũng bắt đầu hoạt động trong tổ chức Đoàn, cho nên tôi cũng chừng mực nào hiểu biết Đoàn.

Sự thật là thanh niên là những người đáng tin cậy - Nhà báo Hữu Thọ. Ảnh: Lê Anh Dũng

Tôi không chỉ vì một ảo tưởng, mơ hồ như thế đâu, mà sự thật là thanh niên là những người đáng tin cậy.

Tôi nhớ về một câu chuyện khi còn làm trợ lý cho tướng Nguyễn Chí Thanh: Sau chiến dịch Điện Biên Phủ, lúc đó sư đoàn 316 được làm nông trường ở Điện Biên. Nhưng lúc bấy giờ, chuẩn bị phải đưa bộ đội vào miền Nam.

Tướng Nguyễn Chí Thanh hỏi Trung đoàn trưởng: "Nếu có lệnh cho bộ đội 316 đi chiến đấu, thì bao nhiêu phần trăm sẽ lên đường, và bao nhiêu phần trăm thanh niên ở lại".

Tôi còn nhớ Trung đoàn trưởng lúc đó trả lời là 50 - 50. Bởi vì sợ rằng với tư tưởng hòa bình sẽ ru ngủ, làm cho thanh niên không còn thiết đi chiến đấu nữa.

Đồng chí Nguyễn Chí Thanh đã yêu cầu Trung đoàn trưởng đó về nghĩ lại, vì quân đội chúng ta, thanh niên không thể như thế được.

Sau đó tôi cũng không biết đồng chí ấy trả lời đồng chí Nguyễn Chí Thanh thế nào. Nhưng khi điều động tôi biết chắc rằng chỉ duy nhất 2 người vì bị ốm nên phải ở lại. Đây là chuyện có thật và tôi đã từng chứng kiến.

Kể lại câu chuyện này để thấy, rõ ràng, khi cần bảo vệ tổ quốc thì đừng nghi ngờ thanh niên đối với lòng ái quốc khi bảo vệ tổ quốc.

Nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Thưa nhà văn Nguyễn Việt Hà, anh là một nhà văn đã viết rất nhiều tác phẩm về đời sống con người, về khát vọng, lý tưởng của họ.

Đứng trước một đội quân xâm lược và đứng trước một sự đồng hóa về văn hóa, anh thấy đội quân nào nguy hiểm hơn, đội quân xâm lược mà chúng ta nhìn thấy hay sự đồng hóa văn hóa là con người, làm thanh niên mất đi chí hướng của mình, mất đi lòng tự tôn dân tộc của mình, mất đi cá tính sáng tạo của mình, mất đi lòng tự trọng của dân tộc mình và quên lãng quá khứ.

Theo anh điều gì đang xảy ra với người trẻ hiện nay và với lòng yêu nước hiện nay trong con người Việt Nam đương đại?

Nhà văn Nguyễn Việt Hà: Lòng yêu nước là một cảm thức tự nhiên, vốn có và vĩnh cửu, nằm ở trong mỗi một con người. Nó cũng như lòng hiếu thảo với bố mẹ, lòng tín nghĩa với bạn bè.

Như anh Thiều đã nhắc đến việc xác định kẻ thù, tôi thấy một chuyện thế này:

Trong kiệt tác Chiến tranh và Hòa bình của Lev Tolstoy, ông đã tả nhân vật chính công tước Andrey trong bối cảnh của câu chuyện đó, anh ta mới chỉ hơn 30, là một trí thức và một quý tộc rất trẻ khỏe. Anh ta sùng bái Napoleon, cũng như một số thanh niên bây giờ thích những thần tượng âm nhạc của Mỹ, thậm chí thích cả Obama vì đó là một chính khách có rất nhiều phẩm chất.

Lòng yêu nước là một cảm thức tự nhiên- Nhà văn Việt Hà.  Ảnh: Lê Anh Dũng

"Anh công tước rất băn khoăn, rất khó chịu khi bố và em gái phải đi sơ tán khỏi trang trại, không biết vì tham vọng hay chí khí gì của Napoleon, và anh ta thấy Napoleon đúng là kẻ thù. Và trong cuộc chiến, anh ta đã chiến đấu dũng cảm như tất cả những người lính Nga khác".

Như nhà báo Hữu Thọ đã nói, trong mỗi thời đoạn, tinh thần yêu nước lại có những diện mạo khác nhau. Nhưng lòng yêu nước luôn thường trực, nằm trong tất cả mọi người.

Ví dụ ngày xưa gắn với chữ “trung quân ái quốc”, tôi thấy cũng rất hay. Những áng văn như Hịch tướng sĩ, cách đặt vấn đề của Hưng Đạo vương rất yêu nước, nhưng có cái gì đấy hơi lãnh đạo, nhưng không sao cả. Ông nói các tưỡng sĩ thấy chủ nhục mà không biết lo, thấy nước nhục mà không biết tệ, thì độ tự tôn dân tộc là rất quan trọng.

Còn ở những người trẻ bây giờ, mọi người hay nói chuyện giáo dục lòng yêu nước. Nhưng thể hiện ra, bộc lộ ra có những khó khăn, như anh Thưởng nói là do những yếu tố mơ hồ. Theo tôi cần có khoảng trống nào đó khi tiếp cận với khái niệm yêu nước- một khái niệm rất tuyệt vời.

• Tuần Việt Nam (còn nữa)