>> Cuộc đua trình diễn vẻ đẹp "tâm hồn quốc gia"

Ấn dấu ấn văn hóa Việt lên ngoại giao - kinh tế - quân sự

Không chỉ đẩy mạnh ngoại giao văn hóa, nhà sử học Dương Trung Quốc cho rằng “thời hội nhập, hàm lượng văn hoá trong hoạt động ngoại giao càng phải cao hơn”.

Ảnh: vietbao.vn

Tăng hàm lượng văn hóa tức là không quên khía cạnh văn hóa ngay cả khi tổ chức hội chợ kinh tế. Bước vào không gian hội chợ dành cho Việt Nam, nếu khách có thể nhận ra không chỉ đặc trưng khu trưng bày châu Á, mà nhận ra khu của Việt Nam vì những lí do hay, tốt, đó là hàm lượng văn hóa. Người ta nhận ra Việt Nam qua nét nhẹ nhàng, hấp dẫn kiểu Việt Nam, đó là hàm lượng văn hóa trong hoạt động kinh tế đối ngoại.

Những năm đầu thế kỉ XXI, khi hàm lượng kinh tế tăng nhanh thì hàm lượng văn hóa đang từng bước tìm chỗ đứng, đặc biệt trong việc "mở những cánh cửa khép vì lí do chính trị". 

Mở cánh cửa khép vì lí do chính trị

Just at the lotus wilts, the mums bloom forth,
Time softens grief, and the winter turns to spring
(Sen tàn cúc lại nở hoa
Sầu dài ngày  ngắn đông đà sang xuân).

Phát biểu trước công chúng người Việt, vị Tổng thống Mỹ đã nhắc đến Trần Hiếu Ngân lúc đó vừa giành huy chương bạc ở Olympic Sydney 2000, đến Huỳnh Đức, Hồng Sơn đang tham gia Tiger Cup 2000 ở Bangkok. 

Trong câu chuyện của ông, từ cây sả, cây tỏi, cây mướp đắng được trồng tại trang trại của một người Việt ở Virginia đến việc Tổng thống Thomas Jefferson đã tìm cách mua hạt giống gạo của Việt Nam để trồng ở trang trại của ông 200 năm trước…đã được nhắc lại, tạo không khí cởi mở, hữu nghị cho hai nước cựu thù. Những câu chuyện đậm văn hóa đã giúp Bill Clinton vượt qua được sự nghi ngại từ hai phía.
 

Tổng thống Bush thích thú ngắm "độc huyền cầm" Việt Nam. Ảnh: Thanhnien.com.vn

Cách đặt vấn đề mang tính văn hóa như vậy đã gây hấp dẫn cho Chủ tịch Hạ viện Mỹ, khiến ông ngay lập tức đưa ra cam kết bây giờ hai bên sẽ không bỏ lỡ cơ hội nữa.

Câu chuyện văn hóa đã đơn giản hóa những phức tạp về chính trị. Vụ trưởng Vụ Văn hóa đối ngoại và UNESCO Phạm Sanh Châu kể, trong cuộc đối thoại về nhân quyền với phía Pháp, nhà ngoại giao Việt Nam đã nói "chuyện nhân quyền cũng như món ăn ưa thích vậy. Người Pháp thích ăn pho-mát xanh, người Việt Nam chúng tôi không thể ăn được. Trong khi đó, người Việt Nam thích ăn mắm tôm, người Pháp cũng không chịu được mùi vị của nó. Nếu tranh cãi thì bao giờ cho hết". 

Sự trân trọng các giá trị văn hóa là nhịp cầu nối để vượt qua những khác biệt. Tôn trọng cái riêng, phong cách cá nhân và đặc thù dân tộc là hình thức chuyển tải thông điệp nhẹ nhàng và thuyết phục nhất.

Và những món quà văn hóa đã kéo hai nước đến gần nhau hơn, trong một thế giới đa dạng và phức tạp. Năm 2006, trong dịp đến Hà Nội dự APEC 2006 và thăm chính thức Việt Nam, vị Tổng thống Mỹ đã ngạc nhiên khi xem biểu diễn "độc huyền cầm", cây đàn truyền thống của Việt Nam. Ông thốt lên: "Tôi cũng phải học cách dùng đàn này mới được".

Vài tháng sau, trong chuyến thăm chính thức Hoa Kỳ của Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết, đàn bầu Việt Nam đã theo chân nguyên thủ quốc gia Việt Nam vào Nhà Trắng, làm món quà đến từ nửa bên kia của trái đất.

Bản thân nhà ngoại giao phải nâng hàm lượng văn hóa lên

Tuy nhiên, những cuộc tiếp xúc ngoại giao như vậy với Việt Nam vẫn được xem là mới mẻ. Phá bỏ thói quen những buổi tiếp lối mòn, chỉ bắt đầu với những lời chào hỏi xã giao, với giấy tờ và nghi thức không dễ. 

Ảnh: vietbao.vn

Nhìn sang đất nước mặt trời mọc, nước này xác định truyện tranh manga, phim hoạt hình anime... là nét hấp dẫn thu hút sự chú ý đối với văn hóa Nhật Bản, do đó, Ngoại trưởng Taro Aso đã yêu cầu các nhân viên dưới quyền mình ngâm cứu các bộ truyện tranh Nhật Bản...

Trong khi đó, hiện nay, chương trình đào tạo cán bộ ngoại giao (do Học viện Quan hệ Quốc tế, nay là Học viện Ngoại giao phụ trách) hầu như chưa chú trọng mảng văn hóa và thông tin đối ngoại. Các cán bộ ngoại giao chỉ được tham gia những lớp tập huấn ngắn ngày về nội dung này, ông Châu trăn trở. 

Ông cho biết, Vụ Văn hóa đối ngoại và UNESCO đang nghiên cứu đưa ra cẩm nang cho các nhà ngoại giao Việt Nam trong thực hiện công tác văn hóa. Sắp tới, nội dung ngoại giao văn hóa và thông tin đối ngoại sẽ được đưa vào chương trình giảng dạy tại Học viện cho các cán bộ ngoại giao, để làm sao trong hoạt động ngoại giao sẽ tránh được những "cú sốc về văn hóa".

Khi thế giới ngày càng chú trọng sức mạnh mềm, chú trọng đa dạng và bản sắc văn hóa, học để hiểu và giúp thế giới hiểu văn hóa Việt Nam cũng là một nhiệm vụ của các nhà ngoại giao. "Năm 2009 đã được chọn là năm của ngoại giao văn hóa... Chúng ta phải học để không bị loại khỏi cuộc chơi", ông Châu nói.

• Phương Loan