Đó là chia sẻ của Thứ trưởng thường trực Bộ Tài nguyên - Môi trường và Biển đảo Nguyễn Văn Đức và Tổng cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam, ông Nguyễn Văn Cư nhân Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam (1-8/6/2009).

Đi tuần trên biển. Ảnh chụp tại triển lãm ảnh: “Vùng, bờ và cộng đồng ven biển"

Thứ trưởng TN- MT Nguyễn Văn Đức: Công dân biển chính là những cư dân sinh sống, làm việc, có cuộc sống gắn bó với biển: các thủy thủ, du khách, công nhân dầu khí, ngư dân ven biển và trên đảo… Hiện nay, Việt Nam có khoảng 20 triệu người gắn với biển.

Ngoài ra còn có lực lượng an ninh, quốc phòng, cán bộ, công nhân viên các ngành hoạt động trên biển.

Lực lượng công dân biển đông như vậy, nhưng nhận thức của cộng đồng, người dân về tầm quan trọng của biển còn rất ít. Nói cách khác, tinh thần công dân biển của chúng ta còn thấp.

Điều cần nhất là tạo nên nguồn nhân lực hiểu biết về biển, biết tận dụng cơ hội từ biển, và biết bảo vệ biển. Mối quan hệ giữa biển và bờ, giữa dân và biển phải là mối quan hệ hài hòa.

Chúng ta mới chỉ lợi dụng phần nào các tiềm năng của biển, mà chưa quản lý, khai thác tài nguyên biển một cách hiệu quả và bền vững.

Khai thác tài nguyên biển không chỉ là khoáng sản mà cả hệ sinh thái biển. Sinh kế của cộng đồng ven biển không chỉ có đánh cá, làm muối mà còn bảo vệ hệ sinh thái ấy.

Với loài người, thực phẩm từ biển rất quan trọng. Không có năng lượng, thực phẩm từ biển, một nửa dân số thế giới sẽ đói nghèo. Nói cách khác, nếu không sử dụng hài hòa, bảo vệ biển, thì sẽ tác động lớn đến cộng đồng dân cư ven biển. 

Khai thác biển trước hết phải đảm bảo đời sống cho cư dân ven biển. Hiện nay, phần lớn dân cư ven biển gắn với các nghề: đánh cá và làm muối. Cũng như người trồng lúa, họ là những người nghèo khó. Mong muốn của chúng tôi là làm sao để đời sống người dân được cải thiện, giàu từ biển để bảo vệ biển.

Muốn bảo vệ biển, phải hiểu biển

- Nhiều ý kiến cho rằng muốn khai thác hay bảo vệ biển đều phải dựa vào dân, sức dân. Chúng ta đã chuẩn bị những gì cho điều đó?

Thứ trưởng TN- MT Nguyễn Văn Đức: Muốn quản lý, khai thác và bảo vệ chủ quyền biển, thì phải hiểu rõ về biển.

Muốn quản lý, khai thác và bảo vệ biển, thì phải hiểu rõ về biển. Ảnh: VTV

Hiểu biết về đại dương của chúng ta mới dừng lại ở các nhà khoa học, phần nào ở các nhà quản lý mà chưa đến từng người dân. Nhiệm vụ quan trọng nhất của chúng ta lúc này là nâng cao nhận thức cộng đồng dân cư ven biển, những người ảnh hưởng trực tiếp tới biển, đảo.

Khi Việt Nam mạnh về biển, thì tiếng nói của Việt Nam trong vấn đề này sẽ có trọng lượng hơn. Việc này đòi hỏi nỗ lực chung của Tổng cục và các địa phương.

Không mạnh, Việt Nam sẽ thiệt

- Biển Đông đang có xu hướng nóng lên, thu hút sự quan tâm của thế giới, là chủ đề nóng tại các diễn đàn, hội nghị quốc tế. Mới đây nhất, chủ đề này đã được các nước thảo luận tích cực tại Hội nghị An ninh châu Á - TBD tại Singapore với sự tham gia của Bộ trưởng Quốc phòng Phùng Quang Thanh. Với tư cách là cơ quan quản lý Nhà nước tổng hợp và thống nhất về biển, Tổng cục đã tính đến cơ chế hợp tác quốc tế như thế nào, để khai thác biển và xử lý vấn đề trên biển đảo?

Thứ trưởng TN-MT Nguyễn Văn Đức: Chính phủ đã có Đề án 80 về tăng cường hợp tác quốc tế về phát triển kinh tế biển. Quyết định số 80/2008/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Hợp tác quốc tế về biển đến 2020” (gọi tắt là Đề án 80). Đẩy mạnh điều tra, khảo sát về tài nguyên biển.

Biển Đông phức tạp và nhạy cảm. Đây là khu vực nhiều tài nguyên, dễ khai thác, lại có đường hàng hải nối liền Đông Á với thế giới và thế giới vào Đông Á, nơi có nhiều nước lớn, vì thế, nhiều nước muốn tranh thủ, muốn có vị thế trong khu vực này.
 

Hợp tác quốc tế để cùng khai thác biển. Ảnh: pvc.vn

Hiện nay, Tổng cục Biển và Hải đảo đang là đầu mối thực hiện Nghị quyết 80. Bộ TN-MT đang xúc tiến hợp tác để phát triển hài hòa, trên cơ sở hợp tác giữa các quốc gia, khu vực.

Tổng cục trưởng Tổng cục Biển và hải đảo Nguyễn Văn Cư: Nhìn vào thế và lực Việt Nam, nhiều năm qua, chúng ta đã cố gắng xây dựng và củng cố. Việt Nam đã quan tâm xây dựng kinh tế, củng cố an ninh - quốc phòng, đặc biệt là ở khu vực biển đảo.

Hợp tác quốc tế để cùng khai thác, cùng phát triển. Khi đó, các nước cũng chia sẻ quyền lợi, lợi ích với Việt Nam và thông cảm hơn với chúng ta, qua đó giữ vững chủ quyền, tăng nguồn lực để phát triển. Nói cách khác, hợp tác quốc tế sẽ giúp thế và lực của Việt Nam được tăng cường.

Nhà nước xem đây là nhiệm vụ quan trọng, cần được tăng cường, do đó, đã giao cho Bộ TN-MT là cơ quan đầu mối, và Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam trực thuộc Bộ là cơ quan trực tiếp làm.

Hiện nay, chúng ta đã bước đầu hợp tác trên các lĩnh vực nghiên cứu, lập kế hoạch, cùng khai thác, sử dụng nguồn lực biển, phòng chống thiên tai, cứu hộ, cứu nạn…

Hợp tác quốc tế trên cạn của Việt Nam đã tốt, nhưng hợp tác trên biển vẫn còn những khía cạnh chưa thực sự tốt. Chúng tôi mong các Bộ, ban, ngành tích cực ủng hộ để Tổng cục và Bộ TN-MT thực hiện tốt được Đề án 80.

- Xin cám ơn Thứ trưởng Nguyễn Văn Đức và Tổng cục trưởng Nguyễn Văn Cư!

• Hoàng Phương