www.vawg.cap.gov

Thiết nghĩ công việc giám sát lâu nay đã thực hiện, nhưng chưa được như mong muốn, đối với công việc hoặc gọi là khái niệm, phản biện xã hội nội hàm còn mới mẻ chưa rõ.

Vấn đề phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là một vấn đề mới mẻ, cần có nhận thức đúng đắn và cần có công trình nghiên cứu riêng để đi sâu làm rõ cả về lý luận và thực tiễn.

Trả Mặt trận về đúng vị trí

Phản biện xã hội không đồng nghĩa với việc đóng góp ý kiến với Đảng và Nhà nước, hoặc là hành động giám sát mà cao hơn thế đó là một hành động bình luận, nhận xét, đánh giá, thẩm định của xã hội đối với sự lãnh đạo và điều hành đất nước.

Những kiến nghị để Mặt trận Tổ quốc và đoàn thể nhân dân thực hiện được chức năng giám sát và phản biện xã hội:

Thứ nhất, thuộc về trách nhiệm của Đảng, Đảng phải đổi mới phương thức lãnh đạo kể cả nhận thức của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc và đoàn thể nhân dân. Đảng không “bao cấp” về mặt tư duy đối với Mặt trận Tổ quốc và đoàn thể nhân dân, trả Mặt trận Tổ quốc và đoàn thể nhân dân về đúng vị trí của mình thuộc khu vực xã hội dân sự.

Đảng không nên coi Mặt trận Tổ quốc và đoàn thể nhân dân là “cánh tay nối dài”, “vật trang trí”, là “sở hữu” của Đảng.

Mặt trận tự đổi mới mình

Thứ hai, về phần mình Mặt trận Tổ quốc và đoàn thể nhân dân phải tự đổi mới, vượt lên chính mình không ỷ lại, không “hành chính hóa”, “nhà nước hóa”. Dần dần phải tự trang trải kinh phí để hoạt động, điều này một số tổ chức nghề nghiệp đã làm được.

Một khi đã “ăn lương” của chính quyền thì về mặt lôgíc khó có thể làm tốt vai trò giám sát, phản biện!? Nếu làm đúng vai trò người đại diện lợi ích của quần chúng thì quần chúng nhất định cung ứng vật chất cho hoạt động. Điều này có thể học tập cung cách tạo vốn hoạt động của các tổ chức phi chính phủ chân chính.

Để làm được việc này cũng không phải dễ, không thể làm ngay, có bước đi, nó cũng khó như thời gian đầu thực hiện xóa bao cấp trên một số lĩnh vực...

Báo chí là một kênh giám sát, phản biện quan trọng. Ảnh: cand.com.vn

Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân không làm “cầu” “con đường rộng mở không gian khổ” cho những kẻ cơ hội đi qua để bước đến những vị trí cao hơn trong Đảng và chính quyền!

Thứ ba, có nhận thức đúng đắn về sự cần thiết của giám sát và phản biện xã hội đối với Đảng, Nhà nước và bản thân Mặt trận Tổ quốc. Đảng và Nhà nước cần coi giám sát và phản biện xã hội là một nhu cầu cần thiết như một đòi hỏi bắt buộc trong quá trình lãnh đạo, điều hành đất nước.

Thứ tư, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân phải có đủ trình độ, năng lực và điều kiện để thực hiện sự giám sát và phản biện xã hội.

Thứ năm, có cơ chế bảo đảm cho việc thực hiện giám sát và phản biện xã hội một cách đúng đắn và có hiệu quả. Không có đủ những điều kiện đó thì không thể thực hiện được vai trò giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân.

Tổ chức giám sát phải gắn với nhu cầu xã hội

Thứ sáu, không nhất thiết phải quy định tổ chức bộ máy của các tổ chức này tương ứng với hệ thống hành chính, mà phải xuất phát từ thực tế nhu cầu của xã hội ở từng vùng, từng địa bàn cụ thể.

Nếu tổ chức tương ứng với đơn vị hành chính thì đưa đến nguy cơ đối tượng bị giám sát và được phản biện là cơ quan hành chính cùng cấp sẽ vô hiệu hóa các kết luận giám sát và các ý kiến phản biện thông qua các mối liên hệ khá phức tạp và tế nhị. Việc này giống như tình trạng khó thực hiện xét xử độc lập của tòa án đối với các quan chức cùng cấp trong đơn vị hành chính (điển hình cho vấn đề này là tòa án xử phần sơ thẩm các quan “ăn đất” trong vụ án ở Đồ Sơn).

Cơ quan hành chính Nhà nước, nhất là ngành nội vụ, không cần thiết phải quản lý tổ chức bộ máy của các tổ chức này, từ phân bổ biên chế đến trụ sở, kinh phí – như những cơ quan nhà nước, mà nên từng bước để cho các tổ chức này tự chủ về nhân sự, tài chính và được thụ hưởng những thành quả lao động mà tổ chức làm ra.

Nhà nước không nên điều tiết và can thiệp vào nguồn thu, chi của tổ chức, nếu hoạt động đúng pháp luật. Các tổ chức phải có quyền tự chủ trong việc trả lương cho người lao động, không phải thực hiện theo thang bậc quy định của Nhà nước.

Đối với các nước đang phát triển, nhất là các nước đang trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế như nước ta, từ cơ chế tập trung kế hoạch hóa sang cơ chế thị trường có định hướng XHCN, không tránh khỏi phải đương đầu với những vấn nạn tham nhũng trong bộ máy công quyền và phân hóa giàu nghèo... ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển kinh tế, dân chủ, tiến bộ xã hội, gây bất bình và mất lòng tin trong nhân dân.

Chính sự liên minh ma quỷ giữa “quyền lực và tiền tài” gây khó khăn, cản trở nỗ lực chống tham nhũng, khoét sâu khoảng cách giàu nghèo gây bất bình đẳng trong xã hội. Chỉ có tạo ra cơ chế dân chủ hóa xã hội trong khuôn khổ “dân biết, dân bàn, dân kiểm tra giám sát” thông qua tổ chức Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và đoàn thể nhân dân thực hiện giám sát và phản biện xã hội mới mong xoay chuyển tình thế.

Nhà nước pháp quyền, kinh tế thị trường và dân chủ đời sống xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng là điều kiện bảo đảm cho sự phát triển của đất nước, trong đó có sự đóng góp không nhỏ của giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc.

• Diệp Văn Sơn