Nội tật và nguồn thảo dược sẵn có

Ngay tại thời điểm này, cùng với vấn đề tam nông, và thanh niên, đề án xây dựng đội ngũ trí thức đang được đặt trên bàn thảo luận của Hội nghị trung ương 7, sau khi đã trải qua 36 cuộc thảo luận, hội thảo khác nhau.

Nhận diện và sử dụng trí thức là câu hỏi lớn được tranh cãi. Khẩu hiệu "xin làm đi", bằng hành động thực tế, thay vì tranh cãi câu chữ, của nhà nghiên cứu Việt Phương đã được sự tán đồng mạnh mẽ. 

Ảnh minh họa: Internet

Mở rộng bầu trời, bơm thêm dưỡng khí cho trí thức sống và cống hiến là đòi hỏi mạnh nhất, thiết tha nhất của trí thức, nhưng phải bằng hành động cụ thể; phải trao sứ mệnh, nhiệm vụ, trao công việc cho họ, trao chứ không phải giao..

"Trí thức chỉ có ý kiến để cho". "Đừng cấm họ ray rứt. Không ray rứt thì không biết đặt lại vấn đề. Không đặt lại vấn đề thì không có tư tưởng. Có thể người trí thức sinh ra để làm phiền, để nói trái lại. Nhưng không có người nói trái thì làm gì có tranh luận, và không có tranh luận, làm sao trưởng thành?", tác giả Cao Huy Thuần thiết tha viết trên Văn hóa Phật giáo.

Thực tế hiện nay, dù "không ngại nghe tiếng nói phản biện nhưng chúng ta lại chưa có diễn đàn dành cho phản biện", như nguyên PTT Vũ Khoan nói, khiến cho trí thức vừa làm vừa chờ môi trường được cải thiện.

Tuy nhiên, như ông Cao Huy Thuần nhìn nhận "Trí thức là người mà chức năng là suy nghĩ chứ không phải hành động như người làm chính trị".

Trách nhiệm huy động và sử dụng "thảo dược quý" là trí thức thuộc về Nhà nước và những chính trị gia. Lắng nghe, ra quyết định, hành động và sống với hệ quả của quyết định, hành động đó chính là vấn đề mà Chính phủ Việt Nam phải làm, GS Dwight Perkins, ĐH Harvard nói.

"Hiệu lệnh tung ra chưa được hứng lấy bằng hành động"

Và thông điệp được các chuyên gia trong và ngoài nước nhắc đi nhắc lại và muốn được lắng nghe, được chứng kiến hành động mang hiệu quả thực là đẩy mạnh cắt giảm đầu tư công và giám sát chặt hoạt động của DNNN, tập đoàn kinh tế.

Sự ưu ái quá lớn của nhà nước dành cho các DNNN, nhất là các tập đoàn kinh tế, biến họ trở thành "những con khủng long khổng lồ có nguy cơ nuốt hết thức ăn trong nền kinh tế". Các DN tư nhân vì thế bị chèn lấn, gây sự mất cân bằng trong nền kinh tế.

Mối nguy đó còn lớn hơn với những "nhóm lợi ích bất hợp pháp" đứng đằng sau trong những giao dịch thương mại vốn đòi hỏi sự công bằng và minh bạch. Sự chèn lấn được minh chứng rõ bằng câu chuyện tiếp cận nguồn vốn của những người nuôi và chế biến cá tra và những người sản xuất than lậu, khi bị đẩy ở hai thái cực khác nhau.

Theo Doanh nhân Sài Gòn cuối tuần, "khu vực tư nhân vẫn tiếp tục bị lấn át bởi sự gia tăng mạnh mẽ các nguồn vốn của DNNN, xuất phát từ tình hình nở rộng mở rộng kinh doanh đa ngành, đa lĩnh vực của các tập đoàn kinh tế, trong khi việc giám sát và quản lý rủi ro của các hoạt động này vẫn còn yếu kém".

Đặc biệt, trong bối cảnh đối mặt với cơn bão lớn: lạm phát cao hiện nay, sự chèn lấn ấy đẩy các DN tư nhân trước nguy cơ bị càn quét sau khi mới ngoi ngóp nổi lên được một thời gian chưa dài, nền tảng chưa đủ vững.

Thế nên mới có sự ví von việc chính phủ "tiếp máu" cho các tập đoàn, giống như "nuôi một đàn ngỗng lớn, với hi vọng khi diều hâu đến chúng ta có thể đối phó được, nhưng thực tế chúng ta lại đối phó với gà nhà".

Trong khi đó, vấn đề hiệu quả của DNNN, các tập đoàn kinh tế và trách nhiệm của họ trong công cuộc chống lạm phát dù đã được xới lên nhiều lần, nhưng dường như vẫn chưa có mấy cải thiện.

Ảnh minh họa: Vietbao.vn

Thực tiễn hiện nay, không chỉ chưa được hứng lấy bằng hành động, mà ngược lại, trong vấn đề đầu tư công và hiệu quả hoạt động của DNNN vốn được ưu tư nhất, lại có quá nhiều những tín hiệu ngược.

Từ chuyện cổ phần hóa bị chững lại đến chuyện các DN làm ăn thua lỗ, ở nhiều lĩnh vực: xăng dầu, hàng không, chè... , và sự toan tính bành trướng của các tập đoàn, tổng công ty bất chấp yêu cầu của Chính phủ "không đầu tư ra ngoài lĩnh vực chính quá 30%" đều dẫn tới kết luận của Sài Gòn Tiếp thị, rằng "các tập đoàn, tổng công ty vẫn chưa tuân lệnh".

Chính phủ yêu cầu tập trung vào lĩnh vực mũi nhọn, để DNNN trở thành xương sống tạo bộ khung cho nền kinh tế nhưng tập đoàn Than - khoáng sản Việt Nam, tập đoàn Công nghiệp cao su vẫn góp vốn vào quỹ đầu tư SHF mà quỹ này có mục tiêu chính là đầu tư vào bất động sản, chứng khoán… Tập đoàn Dầu khí Việt Nam vẫn đang loay hoay để tham gia góp vốn (20%) vào việc thành lập thêm một ngân hàng nữa - ngân hàng Hồng Việt ngoài ngân hàng Dầu khí toàn cầu (GP bank) mà họ đã góp 10% vốn...

Không hoàn thành trách nhiệm được Chính phủ giao, để cho tình trạng cắt điện liên tục xảy ra, thậm chí có DN trong một tháng bị cắt điện 91 lần với 420 giờ không có điện, nhưng trong cuộc giao ban trực tuyến với Bộ Công thương, chúng ta còn được chứng kiến cảnh "gà cùng một mẹ cứ hoài đá nhau", các tập đoàn đổ vấy trách nhiệm...

Những tín hiệu ngược cùng với thực tế "cải cách DNNN đang vào đoạn đường hầm" (chữ trên Sài Gòn Tiếp thị) khiến người dân không khỏi băn khoăn, đâu mới là hiệu lệnh thật của nền kinh tế?

Cũng giống như câu chuyện về trí thức, "vấn đề không phải là thái độ cá nhân đối với một vài trí thức mà là một tín hiệu cho toàn bộ lực lượng trí thức rằng người ta được trọng dụng, được lắng nghe” (nguyên PTT Vũ Khoan), với câu chuyện chống lạm phát, vấn đề nằm ở việc đưa ra những tín hiệu đúng, và đủ mạnh để làm hiệu lệnh hành động cho cả nền kinh tế.

"Nói không với DNNN, với các tập đoàn", giải pháp thực tế duy nhất đúng, theo lời của GS. Dwight Perkins, ĐH Harvard có lẽ là một thông điệp đủ mạnh cho một cam kết chính trị đối phó với suy thoái kinh tế, để chứng tỏ "Chính phủ thực sự muốn làm".

• Phương Loan