>> Họp Quốc hội: Rút gọn thời gian, tăng chất lượng

Sáng 16/10, kỳ họp thứ tư Quốc hội khoá XII chính thức khai mạc trong bối cảnh kinh tế thế giới khủng hoảng, kinh tế Việt Nam gặp khó hiện nay.

Tuần Việt Nam trò chuyện với Giáo sư, TSKH Nguyễn Ngọc Trân, người đã có 15 năm gắn bó với nghị trường, được người dân biết đến như một kiểu "thương hiệu" đại biểu Quốc hội Việt Nam.

Gương mặt quen thuộc trong các kỳ chất vấn tại Quốc hội, Gs. TSKH. Nguyễn Ngọc Trân.

Tranh luận Quốc hội "êm ả", "xuôi chiều" hơn?

- Là người từng gắn bó lâu năm với các kỳ họp Quốc hội, nay đã rời nghị trường, có điều kiện lùi xa quan sát hoạt động của Quốc hội kỳ này, ông cảm nhận như thế nào? Có gì khác so với thời kỳ mà ông tham gia nghị trường?

- Quốc hội đã họp ba kỳ và đang bước vào kỳ họp thứ tư. Còn quá sớm để đánh giá công việc của Quốc hội khóa XII, nhưng tôi thiết nghĩ cũng cần nhìn nhận những gì đã làm được vì đã gần một phần ba nhiệm kỳ đã trôi qua.

Sau mỗi kỳ họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đều có đánh giá kết quả và cho rằng đã thành công. Số luật được thông qua cũng như số dự thảo luật được cho ý kiến nhiều hơn. Quốc hội đã thảo luận tình hình phát triển kinh tế - xã hội, đã chất vấn các thành viên Chính phủ. Ý kiến, nguyện vọng của cử tri đã được phản ánh khá đầy đủ tại diễn đàn Quốc hội. Thời gian họp ngắn hơn, tiết kiệm được ngân sách nhà nước. Dĩ nhiên, còn phải cố gắng nhiều hơn nữa.

Tuy nhiên nhiều cử tri tiếc rằng không khí “tranh luận” trước những vấn đề hệ trọng của đất nước hình như “êm ả” và “xuôi chiều” hơn. Họ cũng cho rằng công tác lập pháp không chỉ có mặt số lượng mà cốt tử là chất lượng của các luật được thông qua và có phải đã là những luật bức xúc nhất mà xã hội đang cần.

Rút ngắn thời gian họp, tiết kiệm được thời gian cho nhiều đại biểu Quốc hội đang đảm nhiệm nhiều trọng trách trong hệ thống chính trị là một tiêu chí đánh giá kết quả, nhưng phải là thứ yếu trước tiêu chí chất lượng của công tác lập pháp, công tác giám sát và quyết định những vấn đề hệ trọng của đất nước như Hiến pháp quy định.

Cử tri hy vọng và chúc Quốc hội khóa XII giải quyết tốt mối quan hệ này.

- Người dân thấy thiếu vắng những người dám nói, nói mạnh và nói đúng trên diễn đàn Quốc hội. Nguyên nhân tại sao, theo ông?  ĐBQuốc hội bây giờ không còn chất lượng như xưa, hay cấn cớ gì cản trợ họ, hay bản thân họ cảm thấy tiếng nói của mình chưa được lắng nghe và không mấy hiệu quả?

Theo quan sát của tôi, danh sách các đại biểu Quốc hội khóa XII cho thấy trình độ văn hóa, nghiệp vụ không kém nếu không nói là có phần trội so với các khóa trước. Nhiều đại biểu cũng đã phát biểu nhiều ý kiến sắc sảo trong ba kỳ họp vừa rồi.

- Làm thế nào để có những đại biểu dám nói, dám thể hiện tiếng nói của người dân một cách đầy đủ hơn?

“Dám nói” hay không trước tiên là do nhận thức, là quyền và trách nhiệm của mỗi đại biểu Quốc hội, người đã được cử tri bầu và gửi gắm niềm tin. Quốc hội các khóa VIII, IX, X và XI ngày càng đảm nhiệm tốt lên trọng trách của mình. Điều này gắn liền với đường lối đổi mới của Đảng.

Hai mặt này đều không thể thiếu để Quốc hội hoàn thành trách nhiệm và chức năng hiến định của mình.

"Nhất Ngoạn, nhì Trân, tam Lân, tứ Quốc", trong dân từ lâu đã lưu truyền câu nói về "tứ trụ" "dám nói" của Quốc hội kỳ trước.

"Tích tụ bội chi ngân sách là có tội với dân"

- Kỳ họp Quốc hội lần này diễn ra trong bối cảnh kinh tế thế giới khủng hoảng, kinh tế Việt Nam cũng gặp rất nhiều khó khăn. Nội dung kinh tế hiện cũng là vấn đề dư luận quan tâm nhất hiện nay. Theo ông, đâu là những vấn đề mà Quốc hội cần tập trung mổ xẻ?

Có nhiều điều để nói. Tôi chỉ xin đề cập mấy vấn đề, không chỉ về kinh tế.

Theo tôi, Quốc hội nên bàn kỹ mức bội chi ngân sách đã quá kéo dài. Bội chi là cần thiết nhưng là để phát triển. Chi lãng phí, đầu tư từ ngân sách nhà nước không hiệu quả, thất thoát vì tham nhũng, Quốc hội phải kiên quyết cắt vì để tích tụ bội chi ngân sách như vậy là “có tội” với nhân dân.

Từ khi về hưu, có dịp tìm hiểu các dự án đầu tư từ ngân sách nhà nước, tôi phát hiện nhiều dự án được xây dựng thiếu cơ sở khoa học, đưa ra mức đầu tư thấp, cốt sao giành cho được dự án, rồi sau đó, khi “ván (dự án) đã đóng thuyền (ngân sách)”, tổng mức dự toán sẽ không ngừng được yêu cầu bổ sung. Đây chỉ là một trong những “chiêu” để moi tiền ngân sách.

Nhập siêu cũng đã bắt đầu trở lại từ gần một thập kỷ và ngày càng nặng. Tại khóa XI, nhiều đại biểu Quốc hội đã cảnh báo, nhưng không được nghe vì các cơ quan chức năng bảo là nhập máy móc, thiết bị, vật tư nguyên liệu cho sản xuất và xuất khẩu! Quốc hội đã chấp nhận vì như vậy là cần thiết.

Nay Quốc hội cần yêu cầu nói rõ lộ trình giảm nhập siêu và các biện pháp đi kèm của Chính phủ là thế nào? Mặt khác, tỉ trọng nhập khẩu hàng tiêu dùng là bao nhiêu, tốc độ tăng qua các năm như thế nào?

Xin đừng nói Bộ Tài chính, qua chính sách thuế, thuế nhập khẩu ô-tô mới nguyên chiếc là một ví dụ, là không có trách nhiệm đối với nhập siêu.

Cũng xin đừng biện bạch là “vì hội nhập” bởi lẽ có lúc ngành thuế của chúng ta đã “cầm đèn chạy trước” các quy định của WTO!

Rút ngắn thời gian họp là một tiêu chí đánh giá kết quả, nhưng phải là thứ yếu trước tiêu chí chất lượng của công tác lập pháp, công tác giám sát và quyết định những vấn đề hệ trọng của đất nước.

Trước sự sụp đổ của các thị trường chứng khoán thời gian gần đây, Quốc hội càng cần giám sát xem lại Luật chứng khoán đã được triển khai ra sao, có những gì cần phát huy, có những gì cần được gác cửa chặt hơn nữa.

Nạn tham nhũng, sự khiếu kiện về đất đai chắc chắn sẽ yêu cầu Quốc hội xem lại và đánh giá tình trạng biến quyền lực nhà nước thành quyền lợi cá nhân của những người có chức có quyền trong bộ máy nhà nước đã đến mức độ nào. Và để làm được sự “chuyển hóa” này, đâu là những “cấu kết ma quỷ” cần trừ khử.

Sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội, lối sống vị kỷ của một tầng lớp mới trong xã hội mà nhu cầu thỏa mãn về vật chất của họ gắn liền với sự “tôn thờ” đồng tiền, cần được Quốc hội hết sức quan tâm vì chúng có khả năng, nếu không phải đã bắt đầu, làm rạn nứt sự gắn kết xã hội, điều kiện cần cho sự ổn định của mọi xã hội. Rõ ràng, nâng cao không ngừng mức sống chưa đủ, còn có lối sống “mình vì mọi người” mà nhân dân ta muốn vươn tới.

• Phương Loan (thực hiện)