Tình huống ấy khiến hai bên - Tạp chí Mốt cùng với Viện mẫu thời trang Việt Nam FADIN và các nghệ sĩ "bị" trao giải hoặc có trong danh sách "đề cử" - đứng về hai phía đối ngược nhau. Và giữa câu chuyện có nhiều thứ lùng bùng xung ở phía sau này, không ít khán giả ngác ngơ vì không biết ai đúng, ai sai; bên nào định hướng thẩm mỹ và bên nào phản thẩm mỹ.  

Trao giải "phản cảm" không dễ! 

Ca sĩ Mỹ Lệ, đại diện ca sĩ Thu Minh - anh Phạm Trọng Khoa, luật sư Trương Đình Tùng và MC Thanh Bạch tại buổi họp báo chiều 2/1/2009 tại TPHCM (Ảnh: VTC)

Nghệ sĩ được trao những giải thưởng (đúng hơn phải gọi là danh hiệu - vì ở đây không có vinh danh, không kèm tặng vật) như Nghệ sĩ ăn mặc mốt nhất, Nghệ sĩ Phong cách nhất, Ấn tượng nhất, Lịch sự nhất... thì đã có nhiều người tự hào đem "khoe", mừng vui khi biết tin; còn khi phải ngậm đắng nuốt cay với "giải" Nghệ sĩ ăn mặc phản cảm nhất thì không ít người đã xấu hổ hoặc lảng tránh.

Đáng nói là với gần chục lần trao "giải" do FADIN, một số nhà thiết kế và một số phóng viên báo đài bỏ phiếu bình chọn trên cơ sở đề cử có sẵn thì có tới 4 lần ca sĩ Thu Minh bị liệt vào hàng... "phản cảm". 

Thu Minh phản ứng ngay từ lần "ẵm" giải đầu tiên với một bức thư tay dài gửi đến các cơ quan báo chí bày tỏ sự bức xúc; sau đó đến lần thứ 3, qua báo chí có lời qua tiếng lại với nhà thiết kế Minh Hạnh (Viện trưởng của FADIN). Nhưng rồi sự việc dần dịu đi khi năm kế tiếp không có tên Thu Minh trong "bảng phong thần"... 

Cho đến lần thứ tư, sự búc xúc đi đến cao trào, Thu Minh có thêm hai "đồng minh" mới, cùng nằm trong danh sách "đề cử phản cảm" là ca sĩ Mỹ Lệ và MC Thanh Bạch, nên họ đã cùng quyết định mời không dưới 50 đại diện các báo có mặt để chính thức phát đi yêu cầu Tạp chí Mốt phải công khai xin lỗi. 

Điều được không chỉ Mỹ Lệ, Thu Minh hay Thanh Bạch hay phía luật sư mà cả một số ca sĩ bị trao giải "phản cảm" trước đó thường nhắc đi nhắc lại là Tạp chí Mốt đã lấy những tiêu chí nào để "trao" cho họ giải ấy? Minh chứng cụ thể là họ mặc xấu thế nào, ở điểm gì, trong hoàn cảnh ra sao? 
 
Thực tế, tiêu chí thì không thể không có, vì ở đây, từ đề cử đưa ra phải có căn cứ để bình chọn. Tuy nhiên, các nghệ sĩ "ẵm" giải phản cảm phản ứng, thắc mắc về tiêu chí của giải này là đúng đắn, vì nó có biểu hiện thiếu công khai, sau nhiều năm tiến hành vẫn chưa thực sự thuyết phục. 

Nói đến tiêu chí trong chuyện mặc đẹp hay xấu, mốt hay lỗi mốt vốn còn phụ thuộc nhiều vào mắt nhìn, cảm nhận và phông văn hóa của mỗi người - ấy là điều khó đó đếm. Nhưng trước một vấn đề càng dễ gây tranh cãi như thế thì lại càng cần thiết phải rõ ràng. Gắn với mỗi giải, dù tốt hoặc xấu cũng cần dẫn chứng cụ thể, chứ không thể bắt khán giả phải hoang mang, phải tự đi tìm xem điều gì đã khiến nghệ sĩ này phong cách nhất còn nghệ sĩ kia "phản cảm" đáng chê cười. 

Nếu tính công khai, rõ ràng và minh bạch cao thì chính dư luận - công chúng cũng có thể xét giải với góc nhìn riêng của mình và không những vậy, còn đánh giá được gu thẩm mỹ, tầm bao quát của đơn vị xét giải là thuộc dạng nào, làm kỹ càng đến đâu; thời trang Việt đang đi theo hướng nào và thiết thực nhất là thấy rõ được bộ đồ nào là đẹp, cách ăn mặc nào là xấu để rút kinh nghiệm và nâng cao năng lực thẩm mỹ cho mình.

Xét giải và đề ra những "tiêu chuẩn" cho cái đẹp là điều cần thiết, góp phần định hướng thẩm mỹ đối với công chúng. Chúng ta đã làm, nhưng chúng ta chưa làm được tốt, chưa sẵn sàng để biến mỗi lần trao giải là một sự kiện thường niên có uy tín để công chúng tin cậy và nghệ sĩ soi chiếu.

Các nghệ sĩ bị đề cử mặc "phản cảm": Ngọc Minh trong Sao mai Điểm hẹn 2008, Thu Minh, Mỹ Lệ và Thanh Bạch

Trong điện ảnh có giải "Mâm xôi vàng" trao cho những bộ phim và vai diễn tệ nhất, đối lập với giải Oscar, thì có không ít nghệ sĩ ung dung lên... nhận vì biết mình đúng là đã tệ thật! 

Hay nói rộng hơn tới giải Ig Nobel (Nobel ngược), nó đã được coi là món ăn không thể thiếu, được dân chúng hào hứng đón đợi và người lãnh giải nhiều khi cũng phải "tâm phục khẩu phục" vì hiểu rất rõ rằng cả trong sáng tạo khoa học hay phá cách nghệ thuật thì luôn có và phải biết chấp nhận "thử" và "sai".

Cũng cần phải "xét giải" cho rất nhiều giải thưởng hiện tại; và với giải cho thời trang nghệ sĩ của Tạp chí Mốt thì ngay trong buổi họp báo về chuyện "phản cảm", đại diện một số nhà thiết kế có mặt như Nguyễn Thanh Tùng, Nguyễn Hoàng Ngân hay Dũng Yoko đã không ngần ngại phán xét rằng nhà tổ chức "chân mình còn lấm bề bề, còn cầm bó đuốc mà rê chân người". 

Dũng Yoko nói: Ngay Tạp chí Mốt đã cũ kỹ đến hàng chục năm, tờ báo thụt lùi, nhòe nhoẹt về nhiều mặt so với nhiều tờ báo tương tự hiện nay thì cũng nên xem lại chuyện trao giải của mình! 

Rõ ràng, trao giải để "chê" luôn khó hơn trao giải để "khen" gấp nhiều lần.

Cách "so bó đũa chọn cột cờ" và chuyện muốn kiện cũng khó

Ngay trong buổi họp báo, phía đợn vị tổ chức đã cho biết họ có mời một số nhà thiết kế đến phát biểu, bên cạnh đó mời đại diện Tạp chí Mốt, FADIN và đại diện Sở Văn hóa, nhưng đã không ai có mặt. 

Phát ngôn thay ca sĩ Thu Minh (vì đi diễn ở Mỹ chưa kịp về), anh Phan Trọng Khoa nói, một số nhà thiết kế vì nhiều lý do không có mặt nhưng nói sẵn sàng trả lời, bày tỏ quan điểm với các nhà báo về giải "phản cảm" được "ưu ái" trao năm nay nếu có người hỏi. 

Sau những tranh cãi dai dẳng, chưa rõ một vụ kiện hi hữu rồi có diễn ra và sẽ đi tới đâu; nhưng vào lúc này, ông Trương Đình Tùng -  luật sư của Mỹ Lệ, Thu Minh, Thanh Bạch - cho hay đã có đủ căn cứ pháp lý để khởi kiện. Căn cứ được nêu để chứng minh "Tạp chí Mốt đã sai" là sự viện dẫn các điều trong Bộ luật Dân sự và Luật Báo chí. 

Ông Tùng nói xưa nay, đạo đức, thuần phong mỹ tục VN chỉ có chuyện trao giải tốt để động viên, khuyến khích chứ không có chuyện trao giải cho cái xấu, nhất là khi người ta không ứng cử. Nhưng ông đã quên rằng, trước cả Tạp chí Mốt, bên cạnh giải Cù nèo vàng vinh dự, từ nhiều năm nay tờ Tuổi Trẻ Cười đã bêu gương những biểu hiện, việc làm "khó coi" trong làng văn nghệ nước nhà với giải Trái Cóc Xanh kèm theo những bình luận rất cụ thể và sâu cay!
 
Trên mạng hiện nay đang có nhiều website đưa ra bảng bình chọn "Theo bạn ai là người mặc phản cảm nhất 2008?" với những cái tên được đưa ra là Thanh Bạch, Thu Minh, Mỹ Lệ, Ngọc Minh và đã cho ra những thông số khác nhau (như tại Netlife thì Ngọc Minh chiếm đa số "phiếu", thứ đến là Thu Minh, Mỹ Lệ và Thanh Bạch).

Theo cách "so bó đũa chọn cột cờ" thì "giải" năm nay chính xác là thuộc về phần trang phục của cuộc thi Sao mai Điểm hẹn với điển hình là bộ quần áo tạm gọi là "vét cách điệu màu đỏ khoác lên quần bà ba đen" của ca sĩ Ngọc Minh (NTK Đức Hùng thực hiện). Và khi Ngọc Minh, Đức Hùng hay êkip thực hiện Sao mai Điểm hẹn còn chưa làm lớn chuyện thì những "đề cử" đã thuê luật sư, tính kiện rồi!

Lại một lần nữa, làng thời trang Việt lại có chuyện ì xèo và thêm phân hóa trong đội ngũ những người làm thiết kế vốn từ lâu đã bằng mặt mà chẳng bằng lòng. Và đến giờ thì giải "phản cảm" xét "tặng" hàng năm vô chình chung lại thêm dầu vào lửa, khiến một bộ phận nhà thiết kế vốn đã không dễ gì phục nhau càng khó để ngồi lại với nhau. 

Từ lâu, hình như Viện mẫu Thời trang Việt Nam FADIN vẫn chưa trở thành mái nhà chung của làng thời trang Việt. Và để thay đổi thói quen nghe "khen" một chiều của một bộ phận không nhỏ nghệ sĩ, để họ chấp nhận phản biện, bình tĩnh lắng nghe "sự thật mất lòng" thì sự "phá cách" nửa vời chắc chắn sẽ là không đủ. 

Khi những cuộc va chạm tóe lửa xảy ra, có thể sẽ lóe sáng lên một điều gì đó; nhưng cũng có thể khiến một thứ gì đó bị cháy xém.

TP HCM, tháng 01/2009

• Bùi Dũng