Đụng độ Mỹ - Trung và lựa chọn ứng xử cho ASEAN
(TuanVietNam) - Giáo sư Carl Thayer, Học viện Quốc phòng Australia và Giáo sư David Koh, Đại học quốc gia Singapore chia sẻ góc nhìn về xung đột Mỹ - Trung và vai tròASEAN trong xung đột.
| BÀI LIÊN QUAN | |
 |
Ba góc nhìn về xung đột Mỹ - Trung |
|
Đụng độ Mỹ - Trung và ý nghĩa với tranh chấp biển ĐNA |
Phép thử đối với Obama?
Gs. Daivd Koh: Tính chất cuộc căng thẳng lần này không khác gì động thái cách đây 8 năm khi ông G.W.Bush lên cầm quyền (năm 2001).
Đó là phép thử về thái độ của cá nhân tân Tổng thống cũng như sự đoàn kết của chính quyền mới, đặc biệt xem có sự khác biệt hay không giữa Bộ Quốc phòng và tổng thống Obama. Từ đó, Trung Quốc sẽ xác định được chiến lược và đối sách trong quan hệ với Mỹ dưới chính quyền mới.
 |
|
Phép thử về thái độ của cá nhân vị tân Tổng thống Obama cũng như sự đoàn kết của chính quyền mới. |
Qua việc này, Trung Quốc cũng chuyển thông điệp rõ ràng rằng, dù nước này mua nhiều trái phiếu của chính phủ Mỹ thì cũng không vì thế mà e sợ, nhân nhượng Mỹ.
Gs. Carl Thayer: Tôi lại không cho rằng hành động này là nhằm thử chính quyền Obama hay là phản ứng của Trung Quốc trước chuyến thăm Việt Nam của Tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương của Mỹ. Ngoại trưởng Clinton vừa thăm Bắc Kinh và cuộc gặp giữa Tổng thống Obama và lãnh đạo Trung Quốc dự kiến sẽ tiến hành vào tháng tới. Trung Quốc cũng đã nhận được lời đề nghị hòa bình cho vấn đề Đài Loan.
Đây là một trong những sự cố quan trọng nhất giữa tàu Trung Quốc và tàu hải quân của Mỹ kể từ năm 2001, khi máy bay trinh sát EP-3 của Mỹ va chạm với máy bay chiến đấu của Trung Quốc và buộc phải hạ cánh khẩn cấp xuống đảo Hải Nam. Vụ việc ngày 8/3 là sự tiếp nối của các vụ việc riêng rẽ trước đó vào ngày 4/3 liên quan đến một tàu hải quân khác của Mỹ.
Hành động của Trung Quốc chuyển thông điệp rằng, tàu Mỹ đang tham gia vào một hành động bất hợp pháp.
Hay cuộc kiểm tra sức mạnh Trung Quốc?
- Hành động cứng rắn của Trung Quốc lần này khiến nhiều người hiểu rằng Trung Quốc đang nỗ lực mở rộng ảnh hưởng trong bối cảnh Mỹ và các cường quốc khác đang khó khăn do khủng hoảng?
GS David Koh: Bá quyền trong trường hợp này, phải hiểu là nước có quyền lực ảnh hưởng hơn cả, có sức mạnh và tham vọng vươn ra ngoài.
Thời kì vừa rồi, Trung Quốc đã yếu đi tương đối. Trung Quốc ngày nay khác với Trung Quốc của thế kỉ 15, 16.
Môi trường quốc tế cũng đã thay đổi, Trung Quốc cũng không thể hành xử bá quyền theo kiểu cũ. Cách hành xử của nước này còn phải quan sát thêm, dựa trên các tuyên bố, hoạt động của lực lượng quốc phòng và sự phát triển lực lượng quân sự.
Với một nước đang trỗi dậy, minh bạch thông tin về ngân sách quốc phòng là một đòi hỏi. Nhưng cũng cần phải xem Trung Quốc lí giải, tuyên bố và hành động như thế nào.
GS. Carl Thayer: Kế hoạch của Trung Quốc nhằm mở rộng hải quân trước khi khủng hoảng toàn cầu hiện nay nổ ra.
Điều chúng ta đang chứng kiến là sự trỗi dậy của Trung Quốc với tư cách là một cường quốc. Kể từ sự kiện năm 1995-1996 ở eo biển Đài Loan, Trung Quốc đã bắn tên lửa đe dọa Đài Loan...
Trung Quốc đang nỗ lực để đạt được khả năng hải quân có thể vượt lên so với ưu thế công nghệ của Mỹ. Trung Quốc đang tự mình tiến hành cuộc chạy đua vũ trang bằng việc hằng năm tăng ngân sách quốc phòng và bằng kế hoạch sở hữu nhiều tàu ngầm chứa đầu đạn tên lửa...
Lực lượng hải quân đang được sử dụng như là một cánh tay đắc lực cho ngoại giao Trung Quốc.
Trong vài năm qua, Trung Quốc đã được đề nghị hỗ trợ tuần tra ở eo biển Malacca. Trong những năm tới, không còn nghi ngờ gì nữa, Trung Quốc sẽ tăng cường khả năng để đóng góp cho hoạt động nhân đạo và xử lý thảm họa.
Nhưng mặt trái của những hoạt động này là việc các tàu hải quân cũng có thể sử dụng cho mục đích nhân đạo cũng như gây chiến.
 |
|
Giữ vững vùng biên cương của Tổ quốc. |
Trung Quốc ngày càng có phản ứng mạnh trong vấn đề biển đảo bởi sức mạnh quân sự và kinh tế đang tăng lên và nước này đang kiểm tra sức mạnh của mình trong những tình huống liên quan đến tuyên bố về chủ quyền và lãnh thổ của mình.
Lựa chọn ứng xử của ASEAN
Theo ông, các nước nhỏ có liên quan tại khu vực Đông Nam Á nên có phản ứng và ứng xử như thế nào?
GS. David Koh: Trung Quốc là một nước lớn, và mỗi nước nhỏ không thể đối trọng lại. Lựa chọn tốt nhất chính là gắn kết các nước nhỏ với nhau trong khối ASEAN. Hiệp hội cần có một tiếng nói chung thống nhất về vấn đề này.
Các nước ở khu vực biển Đông nên làm rõ vị trí của mình theo luật quốc tế và công ước luật biển quốc tế của Liên Hợp Quốc.
Các nước nhỏ cần sử dụng ngoại giao để gây áp lực thêm cho Trung Quốc và Mỹ để đạt được sự hiểu biết về luật quốc tế và không để vấn đề này leo thang.
Liệu ASEAN có thể đóng vai trò gì trong xử lý căng thẳng. Và trên tư cách Chủ tịch của ASEAN, Việt Nam có thể làm gì để tăng cường vai trò của ASEAN trong những vấn đề như thế này của khu vực?
GS. Carl Thayer: Hiện tại, căng thẳng ngoài khơi đảo Hải Nam là căng thẳng song phương giữa Trung Quốc và Mỹ. Vấn đề này đã được đẩy lên một bước bằng quyết định của Mỹ đưa máy bay được trang bị vũ khí tới khu vực.
ASEAN cần phát triển một viễn cảnh chung hài hòa lợi ích các bên theo luật quốc tế, bao gồm công ước luật biển của Liên Hợp Quốc bởi vì nó sẽ giúp giảm thiểu căng thẳng và tạo dựng tiền lệ cho việc xử lý hoạt động thu thập tình báo bởi các nước bên ngoài ở vùng đặc quyền kinh tế của từng nước thành viên ASEAN.
Vấn đề này có thể được đẩy mạnh bằng thảo luận tại diễn đàn khu vực ASEAN cũng như ASEAN + 3 và Hội nghị thượng đỉnh Đông Á.
GS. David Koh: Trước đây, Trung Quốc thường chỉ thích đối thoại song phương, tay đôi với từng quốc gia riêng lẻ trong khu vực. Bây giờ, các nước ASEAN nên tập hợp để đối thoại với Trung Quốc, không để đối thoại tay đôi mà đối thoại tay 10 + 1, nghĩa là không chỉ vài quốc gia có tranh chấp biển đảo, mà toàn bộ khối.
Trước đây, ASEAN và Trung Quốc đã có tuyên bố về ứng xử trên biển Đông nhưng không có nhiều giá trị thực tiễn. Sự thiếu ràng buộc và lỏng lẻo của ASEAN khiến cho một số hoạt động của Hiệp hội thiếu hiệu quả. Đó là điều khiến ASEAN bị chỉ trích.
ASEAN đã có hiến chương mới. Đây là cơ sở để Hiệp hội này có thể thành một khối vững chắc, có tính ràng buộc pháp lý cao và hoạt động hiệu quả. Có lẽ, nguy cơ cản trở lớn nhất là khả năng có sự đi đêm, bắt tay với Trung Quốc của một hoặc vài nước liên quan. Điều này nếu xảy ra, có thể sẽ phá vỡ tính thống nhất và nỗ lực chung của Hiệp hội.
-
Phương Loan (thực hiện)