"Dịch" tranh Van Gogh sang... ảnh Việt Nam
Bài viết này sẽ cùng bạn xem tranh Van Gogh (1853 - 1890), chứng kiến những hình ảnh chân thực của làng quê Việt Nam ngày nay và gặp "chàng lãng tử"Ngô Xuân Phú. Ba việc đơn lẻ nhưng lại có liên quan đến nhau, được thể hiện dưới một góc nhìn độc đáo, gợi nhiều liên tưởng...
1. Van Gogh ở Hà Lan
 |
Không cần phải nói thêm về Van Gogh nữa - một họa sĩ tài danh, đoản mệnh từ thế kỷ 19 mà tranh của ông còn sống mãi. Nhiều bức họa ký tên Van Gogh ở thời ông còn sống không được trả giá một xu nhưng nay liên tiếp phá những kỷ lục về giá bán.
Một phần không nhỏ trong gia tài tranh Van Gogh là những gì thân thuộc trong đời sống của người dân Hà Lan nói riêng và châu Âu nói chung thời ông sống. Đó là người phụ nữ trước cánh đồng lúa mì, hoa diên vĩ, hoa hướng dương, đêm đầy sao, người dân cày, người lao động bên khung cửi...
 |
 |
Khi Ngô Xuân Phú (sinh năm 1981) du học Hà Lan, hiểu hơn về giá trị, tinh thần của tranh Van Gogh, anh trở nên yêu tranh của ông. Phú tự vẽ lại nhiều bức họa mà mình yêu thích. Giữa hàng trăm bức tranh Van Gogh mà Phú biết tới, anh giật mình nhận ra nó quá thân quen với mình...Chúng khiến anh nhớ tới quê hương mình: Việt Nam.
2. Việt Nam hôm nay
Đất nước Việt Nam với những gì Phú biết là những hình ảnh ám ảnh từ tranh của Van Gogh. Khi vẽ những gì quen thuộc ở đất nước Hà Lan nửa cuối thế kỷ 19, phải chăng họa sĩ thiên tài đã nghĩ những gì trong tranh sẽ lặp lại ở một nước nào đó trên trái đất này, vào... hàng trăm năm sau! Liên tưởng đó khiến óc sáng tạo trong Phú nổ tung.
 |
 |
 |
Ngô Xuân Phú muốn về Việt Nam để kiểm nghiệm những gì mình nghĩ và có thể đó sẽ là đề tài cho luận văn tốt nghiệp ngành Digital Photography của trường Europen master of art EMMA. Lúc ấy, thầy giáo phụ trách đề tài còn chưa hình dung hết về việc Phú sẽ làm một luận văn "lạ"...
Trở về, Phú đã tới nhiều tỉnh, thành của đất nước, từ Bắc Giang (quê anh) đến Bắc Ninh, Sơn La, Hà Giang, Thái Nguyên, Thanh Hóa...Trong vài tuần liên tục, Phú đã chụp hàng nghìn tấm ảnh. Có nhiều bức hình sống động ở quê mình khiến anh liên tưởng đến tranh Van Gogh, cũng là những cảnh nghèo của người gieo mạ, cắt lúa, đánh xe bò, cụ già bên khủng cửi, bên máy dệt, con trâu đi trước - cái cày đi sau...
 |
 |
 |
Vào những năm đầu của thế kỷ 21 này, mỗi người Việt Nam có thể gặp được ở bất cứ nơi đâu trên đất nước mình những hình ảnh cơ giới hóa thân thuộc như Phú đã thu vào ống kính. Và tất cả những điều ấy đã hiện diện trong tranh của người hoạ sĩ có "tầm nhìn xa" Van Gogh ở đất nước Hà Lan cách nay hơn một thế kỷ.
3. Người "khám phá Van Gogh ở Việt Nam"
Phú bảo rằng mình muốn ghi lại những khoảnh khắc chân thực của Việt Nam và đặt tên luận văn tốt nghiệp của mình là "Khám phá Van Gogh ở Việt Nam" (Discovering Van Gogh in Vietnam).
 |
|
Ngô Xuân Phú |
Luận văn gồm 3 phần, chủ yếu là những hình ảnh biết nói. Phần đầu tiên là 10 tấm hình Phú chụp về những người nông dân Việt Nam, phía sau lưng họ là các khu công nghiệp. Phần hai là những công việc quen thuộc của nhà nông. Tranh Van Gogh xuất hiện ở phần 3 bên cạnh những hình ảnh thường ngày ở Việt Nam Phú đã ghi lại được.
Một Việt Nam là quá khứ của Hà Lan. Một Hà Lan phác họa trong tranh để nhớ về và một Việt Nam của những hình ảnh mà một ngày gần đây sẽ không còn thấy nữa. Cuộc sống trôi chảy, có thể một mai ở đất nước nào đó trên địa cầu này sẽ lặp lại những hình ảnh giống như Phú đã chụp ở Việt Nam ngày hôm nay...
 |
 |
Có thể coi Ngô Xuân Phú là một nghệ sĩ, một người yêu cái đẹp và đi tìm những khoảnh khắc bình dị đời thường. Nhưng cũng có thể nói nhiếp ảnh gia trẻ tuổi này là một người biết sáng tạo từ góc nhìn xã hội và lịch sử.
Luận văn tốt nghiệp năm 2006 của Phú đã thực sự "gây sốc" đối với thầy cô mình khi đó, được chấm điểm xuất sắc và được lưu trữ để làm mẫu tại trường. Đã đi qua nhiều nước châu Âu, có 6 năm học ở Hà Lan, nhận được nhiều lời mời làm việc hấp dẫn tại đây, nhưng Phú vẫn quyết tâm về nước vì "nhớ Việt Nam quá rồi, không thể chịu đựng nổi thêm được nữa"...
 |
 |
Hiện Ngô Xuân Phú đang tham gia giảng dạy tại Học viện Thời trang London, ĐH Sư phạm Hà Nội. Về Việt Nam không lâu, anh đã là "nhân vật chính" của các chương trình như thời trang - nhiếp ảnh "Contours - Những đường viền", triển lãm ảnh "Toàn cầu hóa - một góc nhìn từ Việt Nam"...
"Tôi sẽ còn tiếp tục theo đuổi đề tài như đã thực hiện với tranh Van Gogh, qua tranh của các họa sĩ tài ba khác như Vermeer, Rembrand. Vì tôi vẫn thấy Việt Nam trong đó..." - Phú nói trong buổi chiều Hà Nội lạnh buốt, khi mà người ta đang bàn luận về mối nguy hại của cái rét cắt da với mùa màng và những người dân nghèo khổ...
-
Bùi Dũng