ĐBQH Nguyễn Minh Thuyết: “Tôi chất vấn gai góc, nhưng tôi hiền”
(TuanVietNam) - Dễ gần, đó là ấn tượng mà đại biểu QH Nguyễn Minh Thuyết tạo ra cho người tiếp xúc. Có lẽ đó là “dấu ấn” của nghề sư phạm trong ông: Trước khi trở thành một vị đại biểu QH nổi tiếng với các câu hỏi chất vấn đi vào toàn vấn đề “động chạm”, ông đã là một giáo sư đại học.
 |
- Ông có nghĩ làm đại biểu Quốc hội (ĐBQH) là làm chính trị không?
Tôi nghĩ đúng như vậy, bởi làm ĐBQH tức là mình tham gia hoạch định chính sách của Nhà nước mà.
- Đang là giáo sư, tiến sĩ ngôn ngữ học, Phó Hiệu trưởng Đại học KHXH&NV, ông đã trở thành ĐBQH và bước vào con đường “làm chính trị” như thế nào?
Năm 2002 khi QH bắt đầu chuẩn bị bầu cử khóa XI, UB Khoa học Công nghệ và Môi trường của QH có ý định tìm một ĐB thuộc lĩnh vực khoa học xã hội, vì theo ông Vũ Đình Cự - Chủ nhiệm Ủy ban lúc đó – thì Ủy ban chỉ toàn các nhà khoa học tự nhiên, mất cân đối quá. Cần một nhà khoa học xã hội có chức vụ từ cấp viện phó, hiệu phó trở lên. Thế cho nên là UB cứ “chiếu” vào ĐH KHXH&NV mà “bắt lính” thôi. (cười)
Khi ấy tôi đang là Phó Hiệu trưởng, Bí thư Đảng ủy Đại học KHXH&NV. Tôi và nhà trường nhận được giấy do UB Thường vụ QH giới thiệu tham gia QH khóa XI. Đó là một công văn do ông Mai Thúc Lân ký. Có thể coi nó như giấy điều động của QH cũng được.
Trường liền tổ chức hội nghị cán bộ chủ chốt để đánh giá và giới thiệu cán bộ, tỷ lệ nhất trí dành cho tôi cao tới 100%. Sau đó đến khâu xem xét và giới thiệu của Mặt trận Tổ quốc. Cuối cùng là vòng bầu cử của cử tri. Đó là khoảng tháng 5/2002.
- Ông có cảm xúc như thế nào khi trúng cử và trở thành ĐBQH khóa XI?
Lúc đó thật ra tôi chưa hiểu làm ĐBQH phải như thế nào đâu, nên lo lắng lắm. Lo, không biết có đáp ứng được yêu cầu công việc không. Mà tôi đang làm việc trong môi trường giáo dục, ở trường thì vui. Tôi nghĩ làm ĐBQH chắc khô khan hơn nhiều.
Nhưng rồi cứ phải vào cuộc, vừa làm việc vừa học thôi. Cũng được sự giúp đỡ của anh em nữa, cho nên sau một khóa QH, tôi đã học được rất nhiều, thấy mình trưởng thành rất nhiều. Mình được tiếp xúc với thông tin về kinh tế - xã hội – an ninh quốc phòng, được nghe người khác thảo luận phát biểu, nên tầm nhận thức của mình nâng lên, mình có cái nhìn bao quát hơn. Người ta bảo, làm ĐBQH một khóa giống như qua một trường đại học nữa, là như vậy.
 |
|
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Minh Thuyết. Ảnh: Thu Hà. |
- Từ khi bắt đầu trở thành ĐBQH, ông nhận thấy làm đại biểu có những khó khăn gì?
Thời gian đầu thì có nhiều điều phải tìm hiểu, về thủ tục, về quy trình làm việc của ĐBQH… chẳng hạn phải làm quen dần với cách thức phát biểu xây dựng luật. Nhưng việc này không khó lắm. Theo tôi, một cái khó lớn của ĐBQH là phải làm sao đóng góp ý kiến tốt, nêu được vấn đề, để thúc đẩy công việc chung. Ví dụ phải đóng góp được ý kiến cho việc xây dựng các luật. Điều đó tất nhiên rất khó vì nhiều lĩnh vực đâu phải chuyên môn của mình.
- Vâng, tôi cũng thấy vậy. Việc cho ý kiến về Luật Chứng khoán chẳng hạn, có vẻ khó đối với một ĐB thuộc lĩnh vực khác, làm sao họ làm được…?
Khó thì phải tìm hiểu. Phải nghiên cứu thật nhiều thông tin, tư liệu, hỏi ý kiến chuyên gia. Ví dụ như kỳ họp QH vừa rồi, từ khi có ý định chất vấn Chính phủ về vấn đề khai thác bô-xít ở Tây Nguyên, tôi đã phải đọc tất cả các tài liệu có thể có về bô-xít, và tự liên hệ hỏi các chuyên gia để hiểu cho kỹ vấn đề.
Trước ngày chất vấn, tôi có điện thoại hỏi chuyện một chuyên gia đầu ngành về khoáng sản mà tôi quen biết. Ông ấy cho là dự án này, về mặt kinh tế thì lãng phí (phải xây dựng tới 270 km đường sắt mà hiệu quả chưa được bao nhiêu) mà về môi trường thì chưa chắc đảm bảo an toàn.
Ngoài việc các ĐBQH cần chủ động học hỏi từ các chuyên gia, thì UB Thường vụ QH cũng thường hay có các hội nghị lấy ý kiến chuyên gia về một lĩnh vực nào đó. Những hội nghị như vậy hết sức bổ ích, tôi luôn tham dự.
ĐBQH còn phải học từ thực tiễn nữa. Một trong những công việc quan trọng nhất của ĐBQH là tham gia tiếp xúc cử tri, giải quyết đơn thư khiếu nại từ cử tri. Đó là công việc khó nhất mà lại ít hiệu quả nhất đấy, theo tôi.
- Giải quyết đơn thư khiếu nại… Tôi có một câu hỏi có lẽ hơi ngớ ngẩn, rằng tôi tưởng đó là việc của tòa án?
Không, ĐBQH chỉ đóng vai trò chuyển đơn thôi. Cử tri thường trực tiếp làm việc với cấp có thẩm quyền, nhưng nhiều khi bị trả lại đơn hoặc công việc tắc thì họ lại gọi mình. Lúc đó, mình sẽ chuyển đơn đi đúng cơ quan giúp họ, hoặc cũng có khi phải giải thích cho họ rằng bị trả lại đơn là đúng. Ví dụ có trường hợp người dân đòi lại ruộng đất bị xung vào HTX từ đời nào rồi, như thế làm sao mà giải quyết được?
Tôi thấy rất nhiều trường hợp người dân gửi đơn, một số cơ quan hoặc im lặng, hoặc trả lời vắn tắt một cách hình thức. Chuyển đơn hộ người dân, tôi lại phải vào sổ theo dõi, rồi gửi thư giục, nhắc nhở, có trường hợp phải 4-5 lần.
|
Giáo sư Nguyễn Minh Thuyết sinh năm 1948, tại Gia Lâm, Hà Nội, hiện là Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội. |
- Cái khó lớn đối với các ĐBQH, như ông nói, là phải tìm hiểu, nghiên cứu từ sách vở, từ thực tiễn, ý kiến chuyên gia. Nhưng người làm việc trong một số ngành khác cũng phải như vậy. Vậy, đâu là cái khó đặc thù của công việc làm người ĐBQH?
Đó là tính “dễ va chạm” của công việc. Thực ra, đóng góp về luật là còn ít va chạm đấy, nên theo tôi tất cả các ĐBQH đều nên “rèn” qua công việc này. Đóng góp ý kiến về chính sách kinh tế - xã hội thì khó hơn vì cần có cái nhìn bao quát hơn và phải hợp lòng dân.
Chất vấn về chính sách kinh tế - xã hội là việc rất dễ va chạm, nên kinh nghiệm là ĐBQH phải nói trúng vấn đề, nêu được hạn chế của chính sách nhưng lại phải có tinh thần xây dựng, nếu không việc phản biện sẽ thành mất tác dụng.
Phát biểu ý kiến về vấn đề ngân sách là việc nhiều ĐBQH cũng ngại vì nó quá đi sâu vào chuyên môn.
- Ông nổi tiếng là một ĐB có nhiều câu hỏi chất vấn sắc sảo, đi vào các vấn đề gai góc. Ông thấy phản ứng của những người bị chất vấn thế nào? Đã bao giờ ông bị “va chạm” chưa?
ĐBQH phải chấp nhận rằng không thể được lòng tất cả mọi người, nhất là người đã bị mình chất vấn. Tức là có thể va chạm với lãnh đạo Bộ này Bộ kia, hoặc với lãnh đạo ở cấp cao hơn nữa.
Nhưng, qua các kỳ họp của hai khóa QH, tôi thấy nhìn chung các bộ trưởng tỏ ra là những chính khách có bản lĩnh. Chúng tôi có thể chất vấn “tóe lửa” trên hội trường nhưng khi gặp nhau ở bên ngoài vẫn trò chuyện.
Hồi Khóa XI, cũng có một lần tôi bị phản ứng. Tại kỳ họp đó, tôi có nêu ý kiến rằng thị trường sách tham khảo đang loạn quá, Bộ Giáo dục - Đào tạo và Bộ Văn hóa – Thông tin nên phối hợp xử lý. Tôi chất vấn hôm trước thì hôm sau một vị lãnh đạo đã tỏ ra bực dọc: “Có những vị phát biểu thế thôi nhưng đứng tên viết sách tham khảo đầy ra đấy, nếu cần tôi công bố danh sách…”. Tất nhiên là có sự hiểu nhầm đâu đây, vì thực tình tôi có viết sách tham khảo bao giờ đâu.
 |
|
"Một cái khó lớn của ĐBQH là phải làm sao đóng góp ý kiến tốt, nêu được vấn đề, |
- Lúc đó, ông có ý kiến sao?
Không có ý kiến gì được vì đã qua phần chất vấn của tôi rồi. Lúc đó tôi cũng buồn, phiền lòng, vì mình lên tiếng vì chuyện chung thôi chứ có phải vì việc riêng đâu mà ông ấy làm như vậy.
Nhưng cũng chỉ bị phản ứng tới mức đó thôi chứ chưa bao giờ chúng tôi đi đến mức căng thẳng, không nhìn mặt nhau được nữa. Tới mức đó thì tức là công việc chất vấn của ĐBQH không đạt yêu cầu rồi. (cười)
- Chất vấn như thế nào thì là đạt yêu cầu, theo ông?
Như tôi đã nói, chất vấn là phải nói trúng vấn đề đáng quan tâm. Chẳng hạn, không nên chỉ nêu cái khó của địa phương ra rồi xin Chính phủ giúp, mà phải chất vấn trách nhiệm thuộc về cơ quan nào – Tòa án Tối cao, Viện KSND, hay Chính phủ - rồi đưa ra giải pháp nếu có thể.
Mà không phải cái gì cũng đem ra chất vấn được, dù cử tri có thể có rất nhiều bức xúc. Bởi vì ĐB chỉ có thể chất vấn người được ĐB bầu và phê chuẩn thôi. Do vậy, sẽ có những vấn đề thuộc trách nhiệm chất vấn của Hội đồng Nhân dân chứ không phải ĐBQH.
Một điểm nữa, tôi cũng đã nói, là chất vấn phải trên tinh thần xây dựng. Chất vấn như thế nào là khá quan trọng. Nhiều khi, trong suy nghĩ thì mình bất bình đấy, nhưng khi chất vấn mình không được thể hiện thái độ quá. Chất vấn xong, đưa ý kiến của mình xong, Chính phủ không làm theo thì mình cũng phải chấp nhận, vì thực ra ý kiến của ĐBQH cũng chỉ là một ý kiến thôi.
Nhiều người thắc mắc hỏi tôi rằng, tôi hay nêu vấn đề gai góc như vậy thì có bị làm phiền gì không? Tôi trả lời là không. Vấn đề gai góc nhưng tôi hiền. (cười)
Câu chuyện cơ chế
- Tôi có thắc mắc, có lẽ cũng là thắc mắc của nhiều thường dân, là gia đình ông ở Hà Nội, vì sao ông lại là ĐBQH của Lạng Sơn?
Khi bầu cử, tôi thuộc đơn vị bầu cử số 1 ở Lạng Sơn. Cơ cấu ứng viên của mỗi địa phương do Hội nghị hiệp thương của Mặt trận Tổ quốc làm.
- Làm ĐBQH ở Lạng Sơn thì có hạn chế gì không, thưa ông?
Tất nhiên là phải đi xa hơn nếu làm ĐBQH ở Hà Nội là nơi tôi cùng gia đình sinh sống. Nhưng tôi sẵn sàng làm nhiệm vụ. Tôi gần như chẳng bao giờ bỏ một cuộc họp cử tri nào, dù là vùng sâu vùng xa mấy đi chăng nữa. Có lần đi tiếp xúc cử tri, gặp một cụ già, cụ nói một câu làm tôi nhớ mãi: “Tôi đi bầu cử QH từ hồi khóa I, mà đây là lần đầu tiên được thấy một ĐBQH bằng xương bằng thịt đấy!”. (cười)
- Theo ông, tỷ lệ ĐBQH chuyên trách và kiêm nhiệm nên như thế nào là hợp lý, đối với QH của chúng ta?
Để đảm bảo tính khách quan hơn và nhất là để các ĐB có nhiều thời gian tập trung cho công viẹc hơn, thì tốt nhất nên giảm sự tham gia của ĐBQH vào hành pháp, tư pháp. Tốt nhất là một QH chuyên trách. Tuy nhiên, ở nước mình hiện nay nay, xây dựng một QH hoàn toàn chuyên trách là khó.
- Vì sao lại khó, thưa ông?
Tôi lấy ví dụ, ở một số nước, người ta bầu 1/3-2/3 số lượng ĐBQH thôi, không bầu hết, để đảm bảo luôn có người mới và người cũ cùng hoạt động trong QH. Như thế, QH luôn vừa có nhân sự mới lại vừa có nhân sự nhiều kinh nghiệm. Ở ta thì không thể bầu 100% ĐBQH là chuyên trách được, nhỡ các ông bà ấy làm ĐB suốt đời, đến tận khi về hưu mới nghỉ, thì thành công chức à?
Đó là chưa kể nếu ĐBQH qua một khóa, sang khóa sau không được bầu lại, thì biết sắp xếp họ làm công việc gì? Tất nhiên là họ có thể về nhà, mở công ty riêng, kinh doanh…
- ĐBQH mở công ty sau khi miễn nhiệm? Nghe cứ thế nào…
(cười to) Thì đúng vậy mà, ai cũng bảo “nghe cứ thế nào”. Nhưng biết đâu đấy, xã hội sau này sẽ như thế. Cách đây hơn 20 năm, tôi không thể nghĩ có người nào có thể tách ra khỏi biên chế Nhà nước mà sống tốt được.
 |
|
"Sau khóa XI, tôi trưởng thành rất nhiều trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội, |
- Để nâng cao trình độ thì ông hay đọc loại tài liệu gì?
Tôi làm ở mảng văn hóa – giáo dục của QH, nên trước hết là phải tìm đọc tài liệu về văn hóa – giáo dục. Bên cạnh đó, tôi đọc các sách kinh tế - xã hội, ví dụ gần đây tôi đọc cuốn Chiến tranh tiền tệ và một số tài liệu luật quốc tế về sở hữu trí tuệ.
Tất nhiên tôi không bỏ quên những sách chuyên môn của tôi, đó là văn học, ngôn ngữ. Nhưng thường tôi chỉ có thể đọc sách văn học như một cách giải trí vào những lúc đang ngồi tàu xe đi công tác thôi.
- Làm ĐBQH khó thì khó nhưng cũng nhiều cái vui, phải không ạ?
Cái lợi lớn nhất đối với tôi là là hiểu biết thêm bao nhiêu điều. Sau khóa XI, tôi trưởng thành rất nhiều trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội, rèn luyện được kỹ năng lập pháp, giám sát và tranh luận thảo luận.
Làm ĐBQH vui chứ, nhất là nếu làm tròn nhiệm vụ thì vui lắm. À, nhưng cũng phải nói thêm rằng nếu không làm tròn thì cũng chẳng ai kỷ luật anh cả. Có ai bắt ĐBQH phải phát biểu chất vấn trước hội trường đâu, phải không? (cười).
-
Đoan Trang (thực hiện)
|
|
|
|