>> Hành pháp - Lập pháp: Còn nặng tính "người nhà"?
>> Chất lượng Quốc hội, chất lượng phát triển
>> Cử tri chuyên nghiệp

Thực hiện gói kích cầu, điều chỉnh bội chi ngân sách, xem xét thuế thu nhập, đó là những nội dung điều hành vĩ mô của Chính phủ được các đại biểu QH nhắc tới nhiều nhất trong phiên thảo luận tại hội trường. Ngoài ra, cũng có một số ý kiến đề cập đến chủ trương khai thác bô-xít Tây Nguyên và vấn đề biển đảo.

Cần cái mới…

Ngay từ phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch QH Nguyễn Đức Kiên đã nhấn mạnh: “Do quỹ thời gian và theo quy chế, cho phép mỗi vị đại biểu phát biểu không quá 7 phút, ngắn hơn thì càng tốt, đi thẳng vào vấn đề và bớt thưa gửi, những thủ tục không cần thiết”.

ĐBQH thảo luận về các gói giải pháp chống suy thoái kinh tế của Chính phủ. (Ảnh: TTXVN)

Các đại biểu QH đã quán triệt tinh thần này tương đối sâu sắc, ít nhất là về hình thức: Ngoại trừ một trường hợp còn thưa gửi đầy đủ, các đại biểu đều nhanh chóng đọc tham luận ngay sau câu “Kính thưa QH” và kết thúc với lời cám ơn gọn ghẽ.

Việc bớt được phần “danh mục kính thưa” này hẳn là một điểm mới so với nhiều cuộc họp, và giúp QH dành thêm được thời gian cho các vấn đề hệ trọng hơn.

Tiếc là, bên cạnh ưu điểm đó, nhiều đại biểu cũng tạo một cảm giác “về căn bản… giống nhau”. Chẳng hạn, đa số đại biểu đều nói về gói kích cầu, nhưng không nhiều ý mới ngoài những điều báo chí và giới kinh tế đã nêu từ lâu: đề nghị Chính phủ tăng cường giám sát, thực hiện minh bạch hóa…

Có đại biểu dùng cả nửa bài phát biểu để nói về một chuyện “khổ lắm, biết rồi…”: vấn đề ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đối với nền kinh tế nước ta và các doanh nghiệp Việt Nam. Dành tới một nửa thời gian cho phép (7 phút) để phân tích tình hình thị trường, dựa trên tư liệu do báo chí cung cấp, e là việc chưa đúng vai đối với một đại biểu QH, và không cần thiết đối với một phiên họp QH.

Trên thực tế, và về nguyên tắc, đại biểu QH không có nghĩa vụ phải “hiến kế” cho Nhà nước và cho hành pháp. Nhưng quả thật, cũng cần thảo luận với nhiều ý mới hơn, vì thời gian thảo luận có hạn. Thêm vào đó, đại biểu có thể tiến xa hơn một bước so với báo chí, bằng cách nêu cụ thể vấn đề và gợi ý, đề xuất phương hướng, giải pháp khắc phục.

Có lẽ đó cũng là ý của Phó Chủ tịch QH Nguyễn Đức Kiên khi ông nói, sau phát biểu của 13 đại biểu đầu tiên: “Tuy nhiên, nếu các đại biểu sau phát biểu ý kiến cũng nên tập trung vào có những biện pháp gì hay, hiến kế với Đảng và Nhà nước để thực hiện hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ kinh tế xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2009 thì rất là tốt”.

  Và cần có lửa hơn

ĐB Danh Út (Kiên Giang): "Đại biểu phải có tiếng nói ở hội trường". (Ảnh: NL)

“Trước tiên với tư cách là người đại diện cho cử tri…, xin phép Quốc hội cho phép chúng tôi được chuyển lời cảm ơn chân thành nhất của cử tri đến lãnh đạo Đảng, Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương, trong thời gian qua đã đặc biệt quan tâm, giúp đỡ, ủng hộ, động viên…”.

“Cử tri… cũng như đại biểu QH tỉnh… đánh giá rất cao vai trò điều hành của Chính phủ bằng nhiều các giải pháp năng động, kịp thời, linh hoạt và quyết liệt, đồng thời cùng các ngành, các cấp và sự đồng thuận ủng hộ của nhân dân cũng như của cộng đồng các doanh nghiệp cả nước đã nỗ lực vượt qua khó khăn và kiềm chế được lạm phát, ngăn chặn suy giảm và ổn định về kinh tế vĩ mô, duy trì được tốc độ tăng trưởng hợp lý và bảo đảm được an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh trật tự an toàn xã hội được giữ vững. Đây là một kết quả cực kỳ quan trọng và rất đáng khích lệ…”.

“Qua tiếp xúc cử tri cán bộ và nhân dân trong tỉnh, chúng tôi chưa phát hiện những ý kiến phản ảnh hoặc phản bác không đồng tình việc triển khai dự án, quan điểm của lãnh đạo tỉnh và nhân dân tỉnh Lâm Đồng luôn chấp hành và hoàn toàn ủng hộ dự án đầu tư lớn do Chính phủ quyết định tại địa bàn tỉnh trong đó có dự án khai thác bôxit-alumin của Tập đoàn than khoáng sản Việt Nam đang triển khai hiện nay…”.

Chưa nói tới việc mỗi lời cảm ơn và đánh giá cao này đều “xém” vào thời gian 7 phút cho phép đối với mỗi đại biểu, nó còn cho thấy dường như còn có đại biểu của chúng ta vẫn chưa hoàn toàn ý thức được vai trò “cơ quan của quyền lực cao nhất”, đại diện cho quyền lợi và ý nguyện người dân của QH.

Thường thì dân chúng cần đại biểu QH để nói lên sự “không nhất trí” với các chính sách của Nhà nước, chứ không phải để bày tỏ sự “nhất trí”. Nhất là khi thời gian phát biểu có hạn, các đại biểu càng chỉ nên nhấn mạnh vào những bức xúc của người dân. Còn chuyện biểu dương, khen ngợi và tỏ nỗ lực chấp hành, ủng hộ Chính phủ, có lẽ nên để vào dịp khác.

ĐBQH Nguyễn Minh Thuyết  và Nguyễn Lân Dũng đề nghị Quốc hội vào cuộc giám sát dự án bô-xít. (Ảnh: VA)

Đại biểu phải sắc sảo và dám nói

Thay vì những câu “không vì A mà không thực hiện B, nhưng cũng không vì thực hiện B mà bỏ quên A”, QH cần lắm những ý kiến mang tính chất vấn, quyết liệt và cụ thể: có, hay không?

Đại biểu Nguyễn Minh Thuyết gây ấn tượng với cử tọa bằng các ý kiến như vậy: “Tôi rất phấn khởi nghe một đại biểu QH ở tỉnh Tây Nguyên nói là dự án sẽ nộp 500 tỷ vào cho địa phương và 1.000 công nhân sẽ được đi đào tạo. Chúng tôi xin đề nghị QH ghi nhận lại tất cả những con số đó, vài năm nữa chúng ta kiểm tra lại xem có đúng như thế không”.

Cũng ông Thuyết gọi hành động không đưa dự án bô-xít ra QH bằng một từ nảy lửa: lách luật! 

Thẳng thắn không kém ông Thuyết, đại biểu Dương Trung Quốc nhận xét: “Chúng ta đang đứng trước những thách đố cho một sự nghiệp lâu dài và chiến lược là phải bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và lãnh hải quốc gia… Báo cáo của Chính phủ chưa tương xứng với độ nóng của tình hình thực tiễn… QH cần được Chính phủ cung cấp đầy đủ thông tin để thực hiện sự giám sát cũng như tạo sự đồng thuận của nhân dân trên lĩnh vực sống còn này”.

Nếu các đại biểu Quốc hội đứng từ góc độ của nhân dân, bám lấy nỗi lòng và những bức xúc của người dân, mà bày tỏ quan điểm như vậy… Thì các cuộc thảo luận ở hội trường thậm chí sẽ còn là dịp để đại biểu QH nâng cao trình độ và bản lĩnh chính trị để tiến tới xây dựng một QH hiệu quả hơn.

• Đoan Trang