>> Cả dân tộc phải cùng nhau quảng bá hình ảnh VN
>> Hai "vòng tròn đồng tâm" về hình ảnh đất nước

Lễ khai mạc Olympic Bắc Kinh 2008 với cuộc trình diễn văn hóa Trung Hoa đặc sắc, cuộc thi Hoa hậu hoàn vũ tại Nha Trang, Khánh Hòa với những nét tinh hoa của văn hóa Việt dưới con mắt người Mỹ... những sự kiện văn hóa giúp giới thiệu hình ảnh quốc gia, để thế giới hiểu hơn về một đất nước, lan tỏa sức mạnh mềm... đã trở nên quen thuộc.

Hình ảnh màn ngoại giao văn hóa phá băng Mỹ - CHDCND Triều Tiên. Ảnh: AP

Ngoại giao văn hoá chưa bao giờ được xem là có thể thay thế ngoại giao thông thường nhưng trong thời đại ngày nay, nó được xem như một trong những trụ cột.

Đêm 26/2/2008, những bất đồng giữa Mỹ và CHDCND Triều Tiên tạm thời được quên lãng. Hai nước đã có thời khắc đoàn kết hiếm hoi khi Dàn nhạc giao hưởng New York trình diễn tại thủ đô Bình Nhưỡng. Trước đó, dàn nhạc đã được chào đón nồng nhiệt bằng những điệu múa và màn đánh trống cổ truyền của Triều Tiên. Nhiều poster chống Mỹ trên đường phố Bình Nhưỡng đã được dỡ bỏ trước khi đoàn đến…

Đã thành truyền thống, các dàn nhạc Mỹ từ lâu thực hiện các chuyến đi biểu diễn "phá băng" đến những nước không có quan hệ tốt đẹp với Mỹ. Điển hình là năm 1956, dàn nhạc giao hưởng Boston đã từng có một buổi biểu diễn lịch sử ở Liên Xô. Lúc đó, Mỹ muốn có một bộ mặt tốt hơn và tình cảm hơn với Liên Xô nên Bộ Ngoại giao Mỹ đã tổ chức sự kiện văn hoá đặc biệt này.

Năm 1971, Trung Quốc và Mỹ đã từng có một cuộc tiếp xúc nổi tiếng: “ngoại giao bóng bàn". Đội bóng bàn của Mỹ được mời đến chơi ở Trung Quốc. Đây là nhóm người Mỹ đầu tiên được phép đặt chân vào đại lục kể từ khi Đảng Cộng sản lên nắm quyền lãnh đạo đất nước năm 1949. Sự kiện "ngoại giao bóng bàn" này đã giúp mở đường cho chuyến thăm lịch sử của Richard Nixon một năm sau đó. 

Đối với Việt Nam, ngoại giao văn hoá là một công cụ hữu hiệu nhằm thực hiện đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước. Ngoại giao văn hoá cùng với ngoại giao kinh tế, ngoại giao chính trị tạo thành “kiềng ba chân” ngoại giao hiện đại. Không tách rời ngoại giao chính trị và ngoại giao kinh tế, ngoại giao văn hoá tạo dựng và quảng bá hình ảnh Việt Nam, qua đó tạo môi trường quốc tế thuận lợi, đẩy mạnh công cuộc phát triển kinh tế xã hội và nâng cao vị thế của Việt Nam trên thế giới.

"Tâm hồn quốc gia"

Chính sách ngoại giao văn hóa thể hiện tâm hồn của một quốc gia, cựu Ngoại trưởng Mỹ George P. Shultz từng phát biểu. Nó cũng giống như việc làm vườn... Vai trò của chính sách ngoại giao văn hóa là trồng những hạt giống tư tưởng và giá trị phi vật chất, công cụ và chiến dịch nghệ thuật, bàn luận chính trị và triết học, ý kiệm tinh thần, cách nhìn nhận thế giới... nảy nở ở các vùng đất khác trên thế giới.

Hàng trăm lính Mỹ làm cho người Ai cập giận dữ nhưng một hoạt động văn hóa có thể giải tỏa các mối bất hòa và mở ra một tình hữu nghị, một nhà làm phim Mỹ từng nói.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, khi sự đa dạng văn hóa ngày càng được chú trọng, cái hấp dẫn của mỗi dân tộc chính là sự khác biệt, độc đáo, mang đậm dấu ấn văn hóa. Trong công tác đối ngoại, nhà nghiên cứu Dương Trung Quốc cho rằng, "trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, hàm lượng văn hóa trong đối ngoại phải được nâng lên".

Đối với Việt Nam, Vụ trưởng Vụ văn hóa đối ngoại và UNESCO Phạm Sanh Châu cho biết, Bộ Ngoại giao đã mở đường đi tiên phong, khai phá, mang văn hóa Việt ra quốc tế, để bạn bè hiểu "tâm hồn quốc gia Việt Nam"

Theo Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm, ngoại giao văn hóa với điểm tựa là văn hóa dân tộc, vừa có sức lan tỏa riêng, vừa có thể lồng ghép với nhiều hoạt động của các lĩnh vực khác, hỗ trợ và tạo thuận lợi cho chính trị, kinh tế thành công.

Văn hóa là một vũ khí quan trọng để giới thiệu một hình ảnh Việt Nam khác, một đất nước thanh bình với những con người có sắc thái văn hóa thú vị không kém so với việc giỏi đánh giặc, hay năng động trong chuyển đổi tư duy kinh tế.

Riêng phở Việt Nam qua lời "quảng cáo" của Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm bên lề hội nghị cấp cao APEC tại Hà Nội năm2006 đã khiến Ngoại trưởng Mỹ Condoleezza Rice phải kêu lên: "Thôi, để tôi thử ăn bát phở đã rồi tôi sẽ phát biểu".

Ảnh: hue360.com

Ngoại giao văn hóa: Lợi ích quốc gia

"Nếu lợi ích quốc gia bao gồm an ninh, phát triển và ảnh hưởng, ngoại giao văn hóa có thể làm được cả ba mục tiêu đó, ở mức độ khác nhau", Vụ trưởng Vụ Văn hóa đối ngoại và UNESCO Phạm Sanh Châu nhấn mạnh trong buổi trò chuyện với VietNamNet. 

Ông phân tích, ngoại giao văn hóa góp phần quảng bá hình ảnh quốc gia, tạo một vị thế mới cho Việt Nam, không chỉ là đất nước thành công chiến tranh và đổi mới mà còn hình ảnh một Việt Nam giàu bản sắc và bề dày truyền thống. 

Hơn nữa, ngoại giao văn hóa góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nhờ tăng cường hiểu biết, thông qua du lịch văn hóa và tăng niềm tin đầu tư. 

Trong vấn đề an ninh, ngoại giao văn hóa có thể giải quyết được những vấn đề gai góc như nhân quyền qua sự lí giải khác biệt văn hóa Đông - Tây, tránh những cú sốc thông qua giải thích văn hóa...

Tuy nhiên, như ông Sanh Châu nói, trong thời gian dài, Việt Nam đã "quên mất việc sử dụng văn hoá lịch sử như một công cụ ngoại giao". Những hoạt động ngoại giao văn hoá một cách bài bản, chuyên nghiệp của Việt Nam hiện còn trong giai đoạn khởi đầu.

• Phương Loan

Phần tiếp: Nâng hàm lượng văn hóa trong ngoại giao

Khi hàm lượng kinh tế tăng nhanh thì hàm lượng văn hóa đang từng bước tìm chỗ đứng, đặc biệt trong việc "mở những cánh cửa khép vì lí do chính trị". Muốn vậy, bản thân mỗi cán bộ ngoại giao phải nâng hàm lượng văn hóa của chính mình.