>> Còn lợi ích cục bộ, còn tham nhũng
>> Càng nhiều vùng cấm, càng nhiều khoảng tối cho tham nhũng

Một nhà nghiên cứu lịch sử có uy tín sau khi đọc những giải pháp về chống tham nhũng liền gợi ý: Chẳng cần tìm đâu xa, cứ tìm trong sử sách của dân tộc, cha ông chúng ta tài tình lắm. Người xưa đã có những giải pháp rất giỏi, rất hiệu quả để chống tham nhũng, đấy là bài học từ lịch sử, có cơ sở thực tế nhất.

Đúng là trải từ Đinh - Lê - Lý - Trần - Lê - Nguyễn, chúng ta đều có những “vua sáng, tôi hiền” thanh liêm và tài trí. Xã hội phát triển vì vua, quan đồng lòng hiệp sức, lấy lợi ích của nhân dân làm trọng.

Theo Giáo sư Phan Huy Lê: Trong lịch sử chế độ quân chủ Việt Nam, cải cách của vua Lê Thánh Tông năm 1471 và vua Minh Mạng năm 1831-1832 là hai cải cách hành chính có qui mô toàn quốc và đạt hiệu quả cao nhất.

Và kinh nghiệm chống tham nhũng của các bậc tiền bối như Lê Thánh Tông, Minh Mạng là những bài học để ngày nay chúng ta cần suy nghĩ.

Vua Minh Mạng. Ảnh: wikipedia

Nhiều tư tưởng của ông được thể hiện rất rõ trong sách “Minh Mạng chính yếu”. Đạo đức của người làm vua được ông khái quát rất rõ: “Người làm vua không cần an nhàn, dù tinh thần mệt mỏi cũng phải cố gắng”. 

Đối với tệ tham nhũng, ông đã có thái độ kiên quyết, xử phạt nghiêm minh. Ai có công thì được thưởng, có tội thì phạt.  

Từ người đứng đầu trong sạch, công minh… 

Những bài học về câu chuyện "Chống tham nhũng" không  bao giờ là cũ  (Ảnh: lanhdao.net)

Ông đã nói với Kiến An  - người con cả sau này có thể nối nghiệp rằng: "Bổng lộc của ngươi là dầu mỡ của dân. Ngươi nên nghĩ cách kiệm ước để nối nghiệp nhà, cẩn thận chớ có xa xỉ mà làm hại đức tính. Ta vì thiên hạ giữ gìn của cải sao có thể thường dùng của công trong kho để ban ân huệ riêng."

Khi phải sửa sang cung điện, ông chỉ dụ: "Phen này xây cất chỉ cốt làm cho cung điện được dễ xem, đó là việc bất đắc dĩ. Ông dẫn ra các vua đời xưa có thềm đất mái tranh được khen là có kiệm đức. Nhưng việc ấy làm ở đời xưa thì phải chứ làm trong đời nay thì không hợp. Người ta ở đời cốt phải làm việc ích lợi cho dân."

Ông luôn phê phán những người chỉ biết đầy đủ một mình, còn người khác vui buồn cũng mặc kệ: “Trẫm thà để sự giàu có ở dân còn hơn” và “nếu cứ ngồi nhìn dân kêu đói thì kho tàng chứa đầy để làm gì”.

… đến thẳng tay trừng trị quan lại nhũng nhiễu

"Đám cưới chuột" - bức tranh dân gian phê phán nạn tham nhũng xưa (Ảnh: phapluan.net)

Ông là người nhấn mạnh nhiều đến khái niệm tham nhũng. Trong quan niệm của mình, Minh Mạng cho rằng quan lại tham nhũng chính là giặc: “Quan lại tham nhũng là giặc, là sâu mọt của dân” và “Nạn giặc giã, cướp  bóc cũng từ đó mà sinh ra”.

Có lẽ trong lịch sử ông là người đầu tiên nhấn mạnh nhất đến nguy cơ này. Giặc chẳng ở đâu xa mà ở ngay trong nội bộ của mình. Chống tham nhũng như chống giặc là mệnh lệnh, là lương tâm của người đứng đầu bộ máy nhà nước. Đây thực sự là bước tiến lớn, một quan điểm đúng đắn để xây dựng một nhà nước hùng mạnh.  

Minh Mạng hiểu rất rõ vị trí của quan lại đối với đời sống nhân dân. Quan lại là người thay mặt vua để chăn dắt muôn dân vì vậy phải gần gũi nhân dân, và đòi hỏi ở họ phải làm tròn trách nhiệm, không cậy chức cậy quyền mà ức hiếp ăn chặn của dân. 

Chuyện kể rằng có quan Hữu thị lang công bộ, quân nội vụ Lê Bá Tú mượn riêng tiền công, việc phát giác, vua đã phải cách chức đeo gông nặng một tháng, hết hạn đánh một trăm roi, sau đó xung lính.

Hay như Trần Công Trung, một kẻ cậy quyền thế sách nhiễu dân (đòi hối lộ 10 lạng bạc), vua sai chém ngay mà dụ rằng: "Bình dịch trong kho, thu nhiều phát ít, đòi hối lộ, lợi dụng riêng mình, trẫm rất ghét, pháp luật cốt để tru diệt lòng tham, bằng nay tha một mạng nó thời những kẻ coi thường pháp luật sau này giết sao cho xuể."

Quan niệm của ông khi có vụ việc đều phải xử lý dứt điểm nếu không nó trở thành bệnh dịch lan truyền, khó mà chống được. 
 

Những câu chuyện chống tham nhũng của Vua Minh Mạng rất có giá trị cho cuộc chiến chống tham nhũng hiện nay (Ảnh: blog Phía Trước)

Ngoài luật pháp đã nói rất rõ về xử phạt nghiêm minh về tội này, ông cũng thường chỉ dụ quần thần. Trong 10 điều huấn Minh Mạng đưa ra, ngay điều 1 là: Hậu đường thiên lý trong đó nhấn mạnh Nha lại phải coi trọng pháp luật, không được dục khoét của dân, không được lợi dụng chức quyền để tham nhũng tiền bạc của dân, ức hiếp nhân dân. 

Có thể thấy xuất phát từ tư tưởng “dân là gốc nước, dân không yêu mến thì làm sao có giàu sang lâu bền” là quan điểm xuyên suốt trong tư tưởng của Minh Mạng. Và cũng vì thế, ông đã chăm lo cho dân, đó chính là “kế sâu rễ bền gốc”. 

Như vậy biện pháp chống tham nhũng ở mỗi thời kỳ có thể sẽ khác nhau nhưng điều quan trọng nhất là quyết tâm của người đứng đầu và sự gương mẫu của họ. Coi tham nhũng là giặc và kiên quyết chống lại nó là định hướng quan trọng hàng đầu.

Tính cấp bách của vấn đề đã được Minh Mạng đẩy lên đỉnh cao. Không thể để giặc thôn tính, phá hoại quốc gia thì cũng không thể để giặc “tham nhũng” hủy hoại và tàn phá quốc gia. Điều kiên tiên quyết tiếp theo phải là biện pháp thực hiện. Và Minh Mạng đã chọn bắt đầu từ trên, từ chính mình. Đây là sự dũng cảm dám từ bỏ, dám vượt lên chính mình. 

Đánh giá về vương triều Nguyễn GS Phan Huy Lê cho rằng: “Những di sản văn hóa mà thời kỳ lịch sử đó đã tạo dựng nên, kết tinh những giá trị lịch sử và văn hóa của dân tộc, thì mãi mãi trường tồn cùng non sông đất nước. Đó là bộ phận quan trọng của di sản văn hóa dân tộc luôn luôn giữ vai trò động lực tinh thần nội tại của công cuộc phục hưng dân tộc, của sự phát triển bền vững của đất nước, nhất là trong thời kỳ công ngiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập của đất nước hiện nay”. 

• Nguyễn Đăng Tấn