Chi tiêu khôn ngoan thời khủng hoảng

Bài đã được xuất bản.: 26/03/2009 18:31 GMT+7

(TuanVietNam) - Xuất khẩu, động lực tăng trưởng của VN đang trở thành nguy cơ suy thoái gâysâu rộng hơn. Áp lực chi tiêu công một cách khôn ngoan, cẩn trọng đang ngày càng gia tăng với VN khi thâm hụt ngân sách có thể lên tới 10% - Lời khuyên của các chuyên gia Uỷ ban Kinh tế - Xã hội LHQ.

BÀI LIÊN QUAN
Chiến lược chi tiêu phá cách trong bối cảnh suy thoái
Chi tiêu thời lạm phát, khó không?

Động lực tăng trưởng trở thành nguy cơ gây suy thoái

Ts. Mia Mikic, Phòng chính sách thương mại của UNESCAP tại Bangkok cho rằng, khả năng chống chọi của một quốc gia trong khủng hoảng phụ thuộc vào chính tình trạng nội tại của nền kinh tế đó.

Ví dụ, nước nào tình trạng nợ công thấp, khả năng trụ vững sẽ cao hơn, khả năng áp dụng biện pháp kích cầu sẽ hiệu quả hơn và việc cải thiện chính sách cũng dễ dàng hơn.

Khả năng trụ vững và chống chọi của một quốc gia trong khủng hoảng phụ thuộc vào chính tình trạng nội tại của nền kinh tế đó.

Tương tự, khả năng dịch chuyển thị trường xuất khẩu của nước đó càng năng động, thì khả năng trụ vững càng cao hơn. Thị trường và chủng loại hàng xuất khẩu càng hẹp, nguy cơ ảnh hưởng càng lớn, bà Mia nhấn mạnh.
Với Việt Nam, nước phụ thuộc vào xuất khẩu (với tỷ trọng xuất nhập khẩu chiếm 170% GDP), động lực tăng trưởng trước đây đang trở thành nguy cơ suy thoái sâu rộng hơn.

Mặt khác, nguy cơ suy thoái này có thể trầm trọng hơn nữa khi các bạn hàng chủ chốt của Việt Nam là EU, Mỹ, Nhật, Trung Quốc (chiếm 60% thị phần xuất khẩu), những nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của khủng hoảng.

Cùng sử dụng số liệu của EIU về kinh tế Việt Nam, thế nhưng khác với con số 0,3% tăng GDP của năm 2009, UNESCAP dự báo Việt Nam sẽ đạt mức tăng trưởng 4% trong năm nay. Trong khi đó, các nền kinh tế phát triển ở khu vực có mức tăng trưởng -2,2%.
Trong khi đó, thâm hụt thương mại của Việt Nam rất lớn. Cho dù 3 tháng đầu năm 2009, Việt Nam xuất siêu nhưng chỉ số này không phải là dấu hiệu của phục hồi kinh tế. Thực chất, xuất siêu chủ yếu do tái xuất, nhất là tái xuất vàng (3 tháng đầu năm 2009, Việt Nam xuất khẩu 836 triệu USD vàng).

Tuy nhiên, theo bà Mia Mikic, so với Thái Lan, tình hình của Việt Nam đỡ tồi tệ hơn.

 Chính sách từ thái cực này sang thái cực khác

Liên quan đến các giải pháp của Việt Nam hiện nay, bà Lan Hương quan ngại khi chính sách chuyển từ thái cực này sang thái cực khác, nhất là với đầu tư công.

Từ đối phó với lạm phát sang ngăn chặn suy giảm kinh tế là sự linh hoạt của Chính phủ nhưng nó cũng ngầm chứa nhiều rủi ro. Ví dụ, việc tăng chi tiêu công đi kèm với nguy cơ trở lại của lạm phát.

Ts. Lan Hương khuyến nghị, Việt Nam vừa áp dụng các biện pháp chặn đà suy giảm kinh tế, vừa phải có sự điều chỉnh kịp thời.

So với năm 2008, hoạt động điều hành của Chính phủ cũng đã sát sao hơn, do đó, phần nào có thể yên tâm hơn, bà Hương nói.

Chi tiêu khôn ngoan thời khủng hoảng

Các chuyên gia của UNESCAP đều nhấn mạnh yêu cầu sử dụng ngân sách khôn ngoan hơn, chi tiêu bền vững và có hiệu quả cao hơn. "Chính phủ cần cân nhắc thận trọng trước khi đưa ra bất kỳ quyết định đầu tư nào".

Chính phủ chi tiêu khôn ngoan và cẩn trọng nhất là trong khi thâm hụt ngân sách lớn. Ảnh:Imf.org

Hiện nay, ngân sách của Việt Nam đang thâm thủng lớn. Theo thống kê chính thức, thâm hụt ngân sách năm 2008 của Việt Nam là 4,96% nhưng nếu cộng thêm các khoản chi tiêu công chưa được tính vào ngân sách, thì mức thâm hụt ở mức 10%. Con số thâm hụt đó quá lớn, tiềm ẩn nguy hiểm trong trả nợ về dài hạn.

Khả năng chi trả cho gói kích cầu 6 tỷ USD, cao hơn 1 tỷ USD thông tin ban đầu cũng khiến nhiều người quan ngại.

40% của gói kích cầu lấy từ trái phiếu Chính phủ, nói cách khác là từ nguồn vay nợ trong nước, huy động vốn của dân.
 

"Chính phủ không nên can thiệp quá sâu vào hoạt động thương mại, chỉ chi tiêu công cho các sản phẩm dịch vụ, hàng hoá công cộng: giáo dục, y tế, hạ tầng cơ sở và bảo trợ xã hội", bà Hương khuyến nghị.

Trong khi đó, 70% gói kích cầu (40% là trái phiếu chính phủ và 30% từ ngân sách nhà nước) rót vào đầu tư công, dồn cho các công trình cơ sở hạ tầng.

Tận dụng gói kích cầu để đầu tư cho hạ tầng, giải quyết nút thắt cổ chai cho tăng trưởng là đúng, nhưng sẽ khôn ngoan hơn nếu Nhà nước tạo ra chính sách khuyến khích đầu tư nước ngoài rót vốn vào khu vực này, thông qua nhiều hình thức khác nhau, bà Hương nói.

“Chính phủ vừa đỡ tiêu tốn số tiền ngân sách eo hẹp, vừa phát triển được hạ tầng qua chính sách và biện pháp hợp lý”.

Trước mỗi quyết định đầu tư, cần cân nhắc thận trọng hiệu quả, và sự cần thiết, không phải cứ thích là làm tràn lan.

Không nhấn mạnh việc đầu tư hạ tầng cơ sở như bà Hương, Ts. Mia cho rằng, lúc này, sử dụng tiền khôn ngoan nhất với Việt Nam là rót vốn cho giáo dục và y tế, hai lĩnh vực giải quyết bài toán nhân lực cho Việt Nam, đảm bảo tăng trưởng tốt cho tương lai (hiện nay, tiền chi cho các chính sách an sinh xã hội chỉ 2%).

Đòi hỏi chi tiêu khôn ngoan càng riết róng khi những nguồn thu lớn cho ngân sách nhờ xuất khẩu ròng dầu thô và lương thực sẽ giảm mạnh so với 2008, khi giá cả đã rời khỏi đỉnh vào năm 2008.

Việc chi tiêu công phải thực sự tạo cơ hội để xây dựng khung và hình thành đường hướng phát triển bền vững hơn và mang lại lợi ích cho nhiều đối tượng dân cư hơn, báo cáo của UNESCAP nhấn mạnh.

Với khoảng không gian dành cho chính sách hạn chế, hiệu quả hoạt động tới đâu phụ thuộc vào sự cẩn trọng và khôn ngoan của Chính phủ.
(Đọc thêm TRONG MỤC NÀY)
* Xin bạn vui lòng gõ tiếng việt có dấu