Nghị định xuất-nhập cảnh mới: Hộ chiếu có giá trị 10 năm

Những Việt kiều nhận giấy miễn thị thực đầu tiên

Cải cách hành chính: Quan trọng nhất vẫn là con người thực hiện. Ảnh: VietNamNet

Vì thế, việc đơn giản hoá thủ tục cấp hộ chiếu phổ thông là một trong những bằng chứng về quyết tâm CCHC của Chính phủ và đồng thời cho thấy chắc chắn sẽ còn nhiều tín hiệu vui hơn nữa.

Trở ngại?

Cải cách hành chính: Trở ngại? (Ảnh: VNN)

Để triển khai thực hiện tốt CCHC cần thay đổi tư duy về quản lý nhà nước và cần thấy rõ các thủ tục hành chính được đặt ra trước hết để phục vụ của nhân dân chứ không chỉ để quản lý. Với quan niệm như vậy thì phải đơn giản hóa các thủ tục hành chính, thống nhất, công khai, minh bạch trong các thủ tục hành chính để tạo điều kiện thuận lợi cho cá nhân, tổ chức doanh nghiệp trong tiếp cận các thủ tục này. Nhưng nói thì dễ, còn việc thực hiện để “đơn giản” lại cần cải cách mạnh những suy nghĩ cố hữu của công chức và cả người dân. Và việc gạt bỏ những lực cản không phải là dễ dàng.

Cũng tại người dân dễ thỏa hiệp!

Chúng ta đã một thời quen với suy nghĩ rằng quan hệ hành chính là quan hệ giữa bên cho và bên nhận, hình thành nên tâm lý của người công chức trực tiếp giải quyết công việc là mình có quyền ban phát ân huệ cho người dân. Công chức trong bộ máy hành chính phải thay đổi nhận thức về quyền hạn và trách nhiệm, nhưng chính bản thân người dân cũng phải thay đổi, phải thấy rõ quyền của mình.

Có nhà kinh tế nước ngoài khi nghiên cứu về những trở ngại trong môi trường kinh doanh ở Việt Nam đã nhận xét rằng một trong những nhược điểm của người Việt Nam là dễ dàng thỏa hiệp trước những đòi hỏi có tính chất nhũng nhiễu của những cán bộ, nhân viên trong bộ máy hành chính. Nhiều người trong chúng ta rơi vào tình thế “vừa là nạn nhân, vừa là thủ phạm, vừa là quan tòa”.

Là nạn nhân vì là một công dân sống trong xã hội, chúng ta đều bị “trói buộc” bằng vô vàn những thủ tục hành chính hết sức phức tạp khiến ai cũng đều ngại, nếu không nói là sợ khi tiếp xúc với những “đày tớ của nhân dân”. Là quan tòa, vì ai cũng có thể và ra sức lên án, kết tội bộ máy hành chính nhà nước quan liêu, những cán bộ sách nhiễu dân. Thế nhưng nhiều người trong chúng ta cũng thường bỏ qua, không đấu tranh, thậm chí sẵn sàng “lót tay” để cho việc làm thủ tục hành chính của mình được giải quyết nhanh chóng.

CCHC là một việc vô cùng lớn và cũng vô cùng khó khăn, vì khi thực hiện, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của một số người vốn lâu nay “hưởng lộc” nhờ bộ máy hành chính bao cấp và các thủ tục phiền phức. Có rất nhiều việc phải làm, nhưng có lẽ trước hết phải bắt đầu từ đổi mới quan niệm về quyền của người dân được hưởng sự phục vụ từ bộ máy hành chính nhà nước. Chúng ta không thể ao ước đơn giản hoá các thủ tục hành chính khi nhiều người trong chúng ta vẫn dễ dàng thoả hiệp với những tiêu cực nảy sinh từ sự phức tạp của thủ tục hành chính.

Khó khăn nhất vẫn là con người thực hiện cụ thể

Chính sự rối rắm, phức tạp của các thủ tục hành chính đã gây tốn kém đến mức lãng phí thời gian, tiền của của tổ chức, công dân, suy rộng ra là lãng phí một phần của cải xã hội; tạo kẽ hở cho những cán bộ, công chức có cái "tâm" chưa được trong sáng lợi dụng để "hành dân" trong khi trách nhiệm của họ là phục vụ nhân dân. Từ đó làm cho hiệu lực, hiệu quả quản lý hành chính nhà nước không cao, không đáp ứng yêu cầu quản lý của nhà nước cũng như đòi hỏi của người dân.

Với mục đích đơn giản, công khai và minh bạch thủ tục hành chính nhằm đáp ứng yêu cầu của sự phát triển kinh tế - xã hội, Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản về CCHC mà trong đó cơ chế "một cửa" tại các cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương là một bước mạnh trong lộ trình đó. Nhiều người dân ở một số địa phương làm tốt cơ chế “một cửa” đã được hưởng lợi từ nỗ lực này của Chính phủ.

Chỉ một ví dụ như thế để chứng minh là Chính phủ đã rất cố gắng tạo ra cơ chế giải quyết những rối rắm của thủ tục hành chính (chứ chưa phải là chưa có như một số người đã kêu ca).

Nhưng vấn đề là ở chỗ: Con người ở các khâu để “chạy” cơ chế đó chưa tốt. Mà trong đó, quan trọng nhất là bản lĩnh, phẩm chất, quyết tâm và năng lực của người đứng đầu cơ quan hành chính các cấp. Muốn “cải cách” điều này thì cần thiết nhất là phải có văn bản quy định rõ hơn nữa, cụ thể hơn nữa về quyền hạn và trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính.

Chính phủ giữ vai trò cơ quan quản lý hành chính cao nhất, Chính phủ cần đưa ra những định hướng và cơ chế giám sát cụ thể cho việc tiến hành cải cách. Chính phủ cũng đã đề ra cơ chế và đồng thời thực hiện để làm gương cho nhiều cải cách thủ tục hành chính. Nhưng Chính phủ không thể làm thay cho một cơ quan hành chính nào đấy…

Nói cho cùng lại quay lại câu chuyện muôn năm cũ là vấn đề con người thực hiện.

• TS. Phan An (Hà Nội)