Mặc dù, nghiên cứu này không nói lên được hết những vấn đề về sự tham gia của người dân vào quá trình ra các quyết định quy hoạch nói chung của chính quyền, nhưng cũng đã đưa ra được góc nhìn đáng lưu ý trong cách hành xử và mối quan hệ chia xẻ thông tin giữa chính quyền với người dân và ngược lại. 

Chẳng hạn như trong vụ việc xây chợ trên sân chơi Con Voi, nhiều người dân đã không được tham gia ý kiến. Ảnh: H.H

Ai tắc trách?

Xét trong hệ thống hành chính công quyền, bên cạnh báo chí, lẽ ra người dân có quyền truyền đạt ý kiến của mình qua nhiều cơ quan được trả lương từ ngân sách Nhà nước khác.

Nhưng, trong một vài trường hợp, ví dụ trường hợp công viên Thống Nhất, vừa kiến dư luận phản ứng gay gắt, nghiên cứu của Tổ chức Hành động vì đô thị đã chỉ ra rằng: "Một số tổ chức đại chúng đã không có tiếng nói, với lý do vấn đề này không liên quan đến các hoạt động chính của họ".

Đáng chú ý là người dân cho rằng họ mong muốn tham gia nhưng lại không có cơ hội bởi vì “chẳng bao giờ có ai hỏi ý kiến của chúng tôi”, “chúng tôi không biết phản ánh ở đâu”... Nhiều người cho rằng các hộp thư góp ý hay đường dây nóng hoạt động không hiệu quả.

Người dân phàn nàn, "không có cơ hội để làm điều đó, vì nhiều khi chỉ những người có vai vế mới được mời tới dự các cuộc họp cộng đồng về các vấn đề liên quan đến địa phương, mà những người này lại thường không nêu được các vấn đề thực sự ra để giải quyết".

Còn một số các tổ chức như Hội liên hiệp Phụ nữ, Đoàn thanh niên.… ít nhiều cũng chưa hoàn thành trách nhiệm với tư cách là cầu nối giữa Chính quyền và người dân.

Điều này dẫn đến hệ quả: "Nhiều người vẫn nghĩ rằng hiện tại chính quyền và các nhà đầu tư vẫn đang cùng nhau làm một điều gì đó mờ ám vì lợi ích của các doanh nghiệp mà không công bố ra công chúng. Kết quả là, người ta chia sẻ bực tức với nhau và viết về nỗi thất vọng trên blog cá nhân".

"Nhiều người không tin tưởng rằng ý kiến của họ sẽ được chính quyền cân nhắc". Ảnh minh họa: ask.com

Do có đặc thù riêng, nên trong Luật báo chí quy định cơ quan báo chí có quyền yêu cầu các cơ quan và viên chức phụ trách phải trả lời về vấn đề công chúng nêu lên trên các phương tiện truyền thông.

Tuy nhiên, trong các văn bản pháp luật khác, lại rất khó tìm ra thông tin về việc các cơ quan nhà nước, sau khi thu thập ý kiến của dân, cần công bố kết quả một cách minh bạch như thế nào.

Thực tế thì người dân đã thất vọng về cách thức một số cá nhân hành chính xử lý đơn khiếu nại của họ

"Họ không tin tưởng rằng ý kiến của họ sẽ được chính quyền cân nhắc".

Nghiên cứu trường hợp cụ thể trong vụ việc về công viên Thống Nhất, Tổ chức Hành động vì đô thị dẫn chứng:

Quá trình chuẩn bị can thiệp vào Công viên này đã diễn ra trong nội bộ các cơ quan chính quyền cơ sở và giữa họ với các nhà đầu tư từ năm 2002 và dồn dập vào 2007. Nhưng thông tin được công chúng biết đến qua tuyên bố không chính thức của nhà đầu tư, chứ không phải từ chính quyền.

Trong trường hợp này, UBNDTP Hà Nội đã vi phạm Quyết định 22/2007/QĐ-UBND ngày 09/02/2007 của chính họ quy định rằng các trang web chính thức của UBNDTP Hà Nội phải đăng tải danh sách các dự án đầu tư và các nhà đầu tư (Mục 2.b và 2.c, Điều 6).

Hiến pháp, các luật và trong nhiều văn bản quy phạm đều quy định phải cung cấp thông tin, đảm bảo quyền tham gia quản lý xã hội của người dân.

Liên quan tới quy hoạch và quản lý xây dựng, không chỉ trong Luật Xây dựng, mà trong Nghị định Chính phủ 08/2005/NĐ-CP về quy hoạch xây dựng, Nghị định 29/2007/NĐ-CP về quản lý kiến trúc đô thị hay Quyết định 22/2007/QĐ-UBND của UBNDTP Hà Nội đều có quy định đăng tải thông tin văn bản, quy hoạch.... trên các trang web và phương tiện thông tin đại chúng.

Tuy nhiên, theo nghiên cứu của Hành động vì đô thị, "các trang web của chính quyền thường mang tính hình thức hơn là cung cấp đầy đủ các thông tin cần thiết. Bên cạnh đó, chưa nhiều người dân biết sử dụng công nghệ thông tin, và nếu có thì họ vẫn gặp khó khăn do chưa có đủ hướng dẫn cụ thể tìm thông tin nào, ở đâu".

• Linh Thủy

Ghi chú: Tài liệu trích dẫn: "Sự tham gia của người dân vào quy hoạch và quản lý công viên công cộng - Trường hợp nghiên cứu công viên Thống Nhất, Hà Nội". Tổ chức Hành động vì đô thị, 2009.

Bài 3: Quy hoạch đô thị: Lấy ý kiến dân còn nặng hình thức?

Nguyên tắc minh bạch hóa là chìa khóa để đảm bảo lợi ích của tập thể trong quá trình ra các quyết định về quy hoạch xây dựng.