Công trình thủy điện ở Kontum. Ảnh: giaothuong.net

Cơ hội giảm giá bị tiêu phí?

Cách đây vài tháng, trong một nghiên cứu của ĐH Kinh tế, ĐHQG Hà Nội, Ts. Nguyễn Đức Thành nhấn mạnh, một trong những yếu tố quan trọng mà tập đoàn EVN đã không chú trọng để cải thiện nhằm giảm giá điện là nâng cao năng suất và hiệu quả quản lý của tập đoàn này trong sản xuất, truyền tải và kinh doanh ngành điện.

Thực tế, kết quả kiểm toán mới công bố cho thấy, điều cảnh báo của Ts Nguyễn Đức Thành là hiện thực. Còn rất nhiều khoảng trống cho việc giảm giá của ngành điện, từ đó ít nhất có thể hoãn chuyện tăng giá điện hoặc làm tốt hơn, có thể tính đến phương án giảm giá bán.

Rất nhiều những bất cập, kẽ hở trong quản lý, mà nếu được xử lý tốt, có thể tạo khoảng trống rộng rãi cho điều chỉnh giá điện theo hướng có lợi cho người tiêu dùng, song song với không gian lựa chọn rộng rãi hơn do sức ép lạm phát giảm và xu hướng tiêu dùng tiết kiệm hơn.

Tin bài liên quan

>> Thử cố “giải oan” cho EVN >> Tập đoàn điện lực EVN: Thấy khó bỏ của chạy lấy người >> Không đảm bảo điện cho quốc gia: Lỗi của ngành điện >>Thư ngỏ của "ông chủ" gửi ngành điện lực >> EVN đầu tư đa ngành để "lấy ngắn nuôi dài" >> Nhận diện thủ phạm gây lãng phí điện năng >> Thiếu điện và thế độc quyền >> Thư gửi "ông" EVN đêm... mất điện

Phân phối nguồn lực

Hiện nay, việc phân bổ, sử dụng nguồn lực của EVN còn nhiều bất cập. Trước hết phải tính tới khoản tiền EVN đầu tư ra ngoài ngành chính trong khi vẫn chưa đáp ứng đủ số lượng và chất lượng điện năng theo yêu cầu của người tiêu dùng, cho sản xuất và sinh hoạt.

Dù chiếm tỷ trọng không quá cao, khoảng 7,22% vốn đầu tư và 4,82% tổng nguồn vốn chủ sở hữu, nhưng Tổng Kiểm toán Nhà nước Vương Đình Huệ cho biết, tính ra có thể tương đương một nhà máy nhiệt điện công suất 200 MW.

Ngay số tiền đầu tư cho chính hoạt động sản xuất, kinh doanh điện cũng có những bất cập. Có những trường hợp, các DN thành viên của EVN thiếu thận trọng, không khảo sát đầy đủ nhu cầu thị trường, khiến phải trả giá đắt.

Công ty Điện lực Tp. HCM, xây dựng cơ bản Dự án điều khiển phụ tải bằng sóng DLC số tiền hơn 12 nghìn tỷ đồng, nhưng đến nay vẫn còn dang dở, chưa/hoặc không thể đưa vào khai thác sử dụng, thiết bị còn tồn kho là 1.596 bộ thu. 

Trong khi đó, với dự án này, DN đã phải nợ hơn 8 tỷ đồng ODA cho đến cuối năm 2007 và mỗi năm phải trả tiền lãi và phí ngân hàng trên 200 triệu đồng.

Ngay cả khi dự án đã được cho phép ngừng lại nhưng EVN vẫn chưa có một phương án xử lý cụ thể đối với các thiết bị đã mua sắm từ năm 2004.

Có trường hợp, như công ty Điện lực 2 khi góp vốn thành lập Công ty cổ phần đã bàn giao 2 khách sạn nhưng chưa xác định lại giá trị 2 khách sạn và chưa được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt giá trị; đầu tư mua 1,8 triệu cổ phiếu với giá trị 45 tỷ đồng khi chưa xây dựng phương án trình HĐQT EVN phê duyệt... Với cách làm như vậy, khả năng thất thoát là khó tránh khỏi.

Nhiệt điện Hải Phòng là một trong những dự án huy động vốn nước ngoài của EVN. Ảnh: vietbao.vn

Hiệu quả và chi phí quản lý

Bên cạnh việc phân bổ, sử dụng nguồn lực còn bất cập, hiệu quả quản lý của EVN là một nan đề nếu muốn giảm chi phí, tạo cơ sở giảm giá thành.

Bằng chứng rõ ràng nhất của hạn chế trong quản lý của ngành điện chính là lượng hàng hóa, vật tư tồn kho gây thiệt đơn, thiệt kép cho ngành điện, tạo tác động cộng hưởng làm tăng giá điện, như đánh giá của Tổng kiểm toán nhà nước.

Ông Vương Đình Huệ ví von: "Tiền trong nhà là tiền chửa, tiền ra ngoài mới là tiền đẻ", bản thân hàng hoá tồn kho không có khả năng sinh lời, lại thêm khoản phải trích lục dự phòng rủi ro... do đó, với lượng vật tư tồn kho, EVN sẽ thiệt đơn thiệt kép.

Báo cáo kiểm toán đã nêu rõ, hiện nay "công tác quản trị hàng tồn kho tại một số đơn vị chưa tốt dẫn đến ứ đọng vốn trong khi phải đi vay đã ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh của EVN". Năm 2007, EVN có tới hơn 2000 tỷ đồng tồn kho.

Ở 32 đơn vị được kiểm toán còn tồn đọng lượng vật tư thu hồi kém, mất phẩm chất hoặc không có nhu cầu sử dụng/hoặc chưa có kế hoạch xử lý để giảm thiệt hại do xuống cấp, giảm giá (Công ty mẹ, Công ty điện lực TP. Hồ Chí Minh, Công ty Thông tin viễn thông điện lực...)

Lượng vật tư tồn kho tại một số đơn vị có giá trị lớn, gây ứ đọng vốn trong khi phải huy động vốn vay ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh trong đó có đơn vị ứ đọng vốn tới 40% vốn chủ sở hữu như Công ty điện lực Tp. HCM với hơn 900 tỷ đồng, hay Công ty Điện lực 1 tồn gần 1000 tỷ đồng, chiếm hơn 17% vốn chủ sở hữu.

Không chỉ để tồn kho vật tư, trường hợp Công ty Điện lực Tp. HCM còn làm thiếu hụt vật tư tương ứng với số tiền hơn 1000 tỷ đồng, cùng với một số vật tư kém hoặc mất phẩm chất ở nhiều đơn vị thuộc EVN.

Ngay việc quản lý sử dụng nhiên liệu của ngành điện cũng có những bất cập. Theo báo cáo kiểm toán, hiện nay, khoảng hơn 1,7 nghìn tỷ đồng chi phí than ở các nhà máy được kiểm toán năm 2007 "không có cơ sở để xác nhận chi phí". Theo ông Huệ, "nhiên liệu nếu quản lý tốt sẽ giảm được giá".

Đó là chưa tính tới những chậm chạp trong đầu tư với hàng loạt các dự án chậm tiến độ, ảnh hưởng tới việc đưa tài sản cố định vào khai thác, sử dụng để nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống, hiệu quả sử dụng vốn.

Bản thân hiệu quả quản lý của EVN chưa cao trong khi chi phí quản lý vẫn còn có thể giảm được.

Lắp tuốc-bin khí tại nhà máy nhiệt điện Phú Mỹ. Ảnh: vietnamenterprises.com.vn

Ts. Nguyễn Quang A gợi ý, thay vì tốn một khoản khổng lồ cho hàng ngàn người thu tiền điện, EVN có thể dùng các tiện ích kỹ thuật như ngân hàng thu hộ qua tài khoản, thẻ tín dụng... để giảm chi phí. "Nếu muốn làm, EVN có thể cắt giảm được những khoản chi phí rất lớn".

Theo ông Huệ, cùng với chi phí nhiên liệu, chi phí gián tiếp, vấn đề chi phí quản lý là nhân tố ngành điện cần xem xét để tìm nguyên nhân, từ đó xây dựng chương trình, đề án quản lý chi phí sản xuất kinh doanh và giá thành để hạ thấp chi phí.

Tổn thất điện năng

Giảm mức tổn thất điện năng cũng là một cơ sở để tạo địa dư cho giảm giá thành điện. Theo báo cáo kiểm toán, mức tổn thất điện năng năm 2007 của EVN là 10,56%, vượt 0,06% so với kế hoạch trong đó sản lượng tổn thất ở khâu truyền tải cao thế là 3,33% và ở khâu phân phối điện là 7,23%.

Nếu đến năm 2010 giảm được mức tổn thất điện năng xuống 8% theo kế hoạch nêu trong quyết định 276/2006/QĐ-TTg của Thủ tướng năm 2006 về giá bán điện thì với quy mô như hiện nay, chúng ta sẽ tiết kiệm được gần 1,5 nghìn tỷ đồng.

Ts. Nguyễn Quang A cho rằng, "1.500 tỉ đồng đối với EVN có thể không lớn lắm nhưng cũng là con số rất đáng kể. EVN đã không tận dụng các cơ hội có thể giảm chi phí để giảm giá thành điện. Tỉ lệ thất thoát điện thương mại 10,5% là vẫn rất cao, lẽ ra họ phải lao vào mà làm để giảm chi phí đầu tư".

Ảnh: vietbao.vn

Mặt khác, vào thời điểm này, lí do viện dẫn cho việc tăng giá do chi phí đầu vào tăng bây giờ đã trở nên khó thuyết phục. Vì thế, phương án tăng giá bán cũng cần được bảo lưu, tạm hoãn, thậm chí phải xem lại.

Vả lại, ngay bản thân đề xuất của EVN vào thời điểm đó đã có những bất cập, khi chỉ đòi cơ chế tăng giá mà không đưa ra một cơ chế giảm giá nếu có. Nghĩa là thay vì điều chỉnh giá bán điện theo bối cảnh thị trường, đề xuất của EVN gây cảm giác tập đoàn chỉ cho Chính phủ và người tiêu dùng một lựa chọn duy nhất là tăng giá điện.

Ai chịu trách nhiệm cho những cơ hội bị lãng phí?

Ngay cả trong trường hợp so với những yếu tố có thể làm tăng giá điện: giá than tăng theo phương án mới, lỗ vì tỷ giá hối đoái, chính sách tiền lương điều chỉnh... khoảng trống cho giảm giá không lớn thì chỉ từ con số kiểm toán, có thể thấy EVN vẫn có khoảng không lựa chọn khá rộng rãi.

6 nhóm chi phí	Giá (đ/kWh)	Tỉ lệ %
Thủy điện của công ty mẹ	117,60	5,73
Ðiện của các công ty thuộc  EVN	496,23	49,75
Ðiện mua ngoài EVN	882,85	37,7
Chi phí truyền tải điện cao thế	48,73
Chi phí quản lý, điều hành, điều độ hệ thống	6,19
Chi phí phát sinh tại 11 công ty phân phối điện	170
Giá thành	777,25

Cơ cấu giá thành điện tiêu thụ

Với những cơ hội giảm giá bị bỏ quên đó, ai sẽ phải là người chịu trách nhiệm cho những yếu kém tự thân của ngành điện?

Tổng Kiểm toán nhà nước đã khuyến nghị về trách nhiệm của tập thể và cá nhân trong những thất thoát, lãng phí không đáng có đó. Liệu những khuyến nghị đó sẽ được thực hiện tới đâu, hay vẫn "việc anh anh nói, đường tôi tôi đi"?

Ông Huệ trăn trở, rằng thực tế, chưa từng có cá nhân, tập thể nào bị xử lý trách nhiệm cụ thể theo đúng khuyến nghị của Kiểm toán nhà nước.

Sau nhiều nỗ lực vận động, Kiểm toán nhà nước đã được Chính phủ phê duyệt một văn bản pháp quy đòi hỏi sự ràng buộc trách nhiệm lớn hơn với những khuyến nghị trách nhiệm cá nhân.

Hi vọng, trong thời gian ngắn sắp tới, chúng ta sẽ được thấy đích dan những ai phải chịu trách nhiệm và bị xử lý vì đã tiêpu phí những cơ hội tiêu dùng điện giá rẻ của người dân và DN. 

• Phương Loan