"12 năm học là 12 năm được rèn luyện, xây dựng cho mình nhân cách làm người - nhất định các cháu phải học tốt" - Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh đã nói với HS Trường THPT Sơn Tây (Hà Nội) trong lễ khai giảng năm học mới hôm 4/9.

Người đứng đầu Đảng cộng sản Việt Nam đã nhấn mạnh việc rèn nhân cách lên hàng đầu.

Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh với thầy trò Trường THPT Sơn Tây (Hà Nội) (ảnh: VNN)

GS. TSKH Lê Ngọc Trà từng nói: Thời đại chúng ta cũng đang chứng kiến sự lấn lướt của tư duy lý trí, của nền văn minh phương Tây đe dọa làm lệch sự phát triển cân bằng của con người, làm cho con người thông minh hơn nhưng cũng dễ trở nên khô khan, vô cảm, ích kỷ và thiếu lòng khoan dung trong thế kỷ đầy xung đột này.

Ở nước ta, sự mở rộng kinh tế thị trường vừa tạo điều kiện vật chất cho con người nhưng cũng đang tạo ra những thách thức gay gắt về đạo lý, về cách hưởng thụ văn hóa và thành tựu của văn minh, khoa học kỹ thuật.

Vượt qua được những thách thức này, con người mới làm chủ được những kết quả của phát triển kinh tế, không trở thành nô lệ của nó, đồng thời mới có thể tác động lại kinh tế, làm cho kinh tế phát triển mạnh hơn nhưng vẫn đảm bảo tính nhân văn và yêu cầu của sự phát triển bền vững.

Học 2 ngoại ngữ tốt, hay học ngoại ngữ nào cũng tốt

Gióng trống khai trường tại Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn (ảnh: Hải Châu)

Nhiều bạn đọc ủng hộ Phó Thủ tướng, rằng việc học ngoại ngữ thật vô cùng cần thiết với học sinh, và học được tốt 2 ngoại ngữ cùng một lúc thì còn gì bằng! Tuy nhiên, làm được chính xác như lời Phó Thủ tướng nói thật vô cùng gian nan.

Không ai có thể phủ nhận rằng ngoại ngữ trở thành yêu cầu không thể thiếu hiện nay đối bất cứ ai khi đất nước đang trên đà hội nhập quốc tế. Tiếng Anh là thứ tiếng soán ngôi trong các trường học từ bậc tiểu học, trung học đến cao đẳng, đại học, do tỉ lệ công việc cần tiếng Anh lẫn người học tiếng Anh ở nước ta áp đảo so với các ngôn ngữ khác. Thế nhưng, thế giới rộng lớn lại đang mở cửa hội nhập, cơ hội giao thương, giao lưu văn hóa, giáo dục đến từ mọi mảnh đất dù lớn hay nhỏ, gần gũi hay xa xô so với Việt Nam nhất.

Thành thạo tiếng của bất cứ nước nào không phải tiếng Anh, hay không phải là thứ tiếng người châu Âu hay châu Á - có thể nói, nhiều trường hợp cũng không có ít giá trị hơn người giỏi hai loại ngoại ngữ ở hai châu lục này. Thiết nghĩ, quan trọng hơn, là các em được có cơ hội lựa chọn, được khám phá, chiếm lĩnh kiến thức mà các em yêu thích.
 
Một câu hỏi lớn, chưa lời đáp

HS lớp 1 Trường Đoàn Thị Điểm (Hà Nội) háo hức với màn thả bóng bay ngày khai trường (ảnh: VNN)

Phó Thủ tướng động viên: Nếu còn gian lận trong thi cử thì phải chấm dứt trong năm học 2009 - 2010. Vì chừng nào còn gian lận, thì chất lượng đào tạo chưa nâng lên và sinh viên sẽ còn ỷ lại, lười học."

4 năm trước, trong các đợt thi tốt nghiệp, tuyển sinh đại học, cao đẳng năm học 2005-2006, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thiện Nhân từng cho rằng, sở dĩ có tình trạng trên là do "ba suy thoái": suy thoái đạo đức trong học sinh, trong thầy giáo, cô giáo và trong xã hội. Học sinh vi phạm đã là rất đáng trách, song điều đáng phê phán hơn là có những giáo viên trực tiếp hoặc gián tiếp tiếp tay cho hành động phi đạo đức này.

Câu hỏi này, nhiều người phải trả lời, và với nền giáo dục nước nhà lâu nay, việc nhiều người ấp a ấp úng chẳng làm ai bất ngờ.

Các biện pháp chống gian lận thi cử trước nay đã được nói tới nhiều, chính cũng là hướng tới những đối tượng gây ra thực trạng kia: Cấp ủy và chính quyền địa phương phải thể hiện quyết tâm và ủng hộ bằng việc làm cụ thể. Các cán bộ quản lý giáo dục phải gương mẫu; Ban giám hiệu các trường và các thầy giáo, cô giáo phải nghiêm túc thực hiện. Việc xử lý hành vi tiêu cực trong thi cử phải thật nghiêm khắc, nếu không thuốc sẽ bị "lờn" và phong trào cũng chỉ là hình thức.

Chống tiêu cực với học sinh là thứ yếu, mà chủ yếu là xử lý người lớn. Thứ trưởng Bộ GĐ-ĐT Bành Tiến Long quan niệm, dẫu có nhiều biện pháp, kể cả những biện pháp mạnh, nhưng để có kỳ thi nghiêm túc còn tùy thuộc nhiều vào ý thức, trách nhiệm cán bộ coi thi và các bậc phụ huynh, sự tự giác của mỗi thí sinh.

Đặt tình huống, câu hỏi này được đặt cho những nhà quản lý, lãnh đạo giáo dục, theo các bạn, có ấp úng không? Một bạn đọc tên Minh, đã làm việc này: "Thưa Bộ trưởng, cháu xin hỏi lại bác 3 lần câu này trước khi trả lời câu hỏi của bác: Theo bác thì ngành giáo dục còn tiêu cực không? Và cháu cũng hy vọng là: Nếu còn tiêu cực trong giáo dục thì phải chấm dứt trong năm học 2009 - 2010. Vì chừng nào còn tiêu cực, thì chất lượng đào tạo chưa nâng lên và sinh viên sẽ còn ỷ lại, lười học".

Nếu ai cũng chọn việc nhẹ nhàng...

Học viên Trường Trung cấp nghề Kỹ thuật Công nghệ Hùng Vương trong giờ thực hành nghề tiện (Nguồn: Thanh Niên)

Sự mất cân đối giữa các ngành nghề đào tạo cũng diễn ra khá rõ. Những ngành mũi nhọn đáp ứng nhu cầu cho sự phát triển, có cơ hội việc làm cao như điện, điện lạnh, điện tử công nghiệp, cơ điện tử, cơ khí chính xác... lại thiếu học viên. Trái lại, các ngành kế toán doanh nghiệp, quản trị doanh nghiệp lại có số học viên đăng ký cao nhất.

Ông Nguyễn Trần Nghĩa, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề TPHCM, lo lắng: “Nếu như học viên chỉ thích làm việc văn phòng, ngồi máy lạnh thì trong vài năm tới tình trạng thiếu hụt đội ngũ lao động kỹ thuật là không tránh khỏi. Chưa hết, trong tương lai sẽ xảy ra tình trạng thừa kế toán viên, nhà quản lý. Điều này càng ảnh hưởng đến quá trình tìm việc của sinh viên sau này”. (Thanh niên, 10/9)

Nhớ lại tuần trước, từ câu chuyện đau lòng khi một sinh viên Khoa cơ khí trường đại học Nông Lâm Tp HCM tạt axit vào thầy giáo vì thi mãi không qua, câu chuyện về “đại học không phải là con đường duy nhất” nhưng thực tế “chạy theo bằng cấp bằng mọi giá” lại được xới lại như một vòng tròn luẩn quẩn mãi không gỡ được hết năm này tới năm khác.

Câu chuyện “thừa thầy thiếu thợ” đã từng nhìn nhận cả mấy chục năm nay. Sự khác nhau về cơ quan cấp bằng “thầy - thợ” (Bộ GD-ĐT “quản” về việc đào tạo “thầy”, còn đào tạo “thợ” lại giao cho Bộ LĐ-TB&XH) vô hình trung đào sâu thêm khoảng cách nhận thức của xã hội về giá trị bằng cấp.

Sự thăng tiến trong nghề nghiệp, cũng như cách thức xét nâng cấp bậc lương trong hệ thống thang lương, ngạch lương cũng có sự đối xử hết sức không công bằng giữa những người theo con đường đại học với những lao động đã học nghề. Thậm chí những người có bằng cao đẳng nghề cũng không được đánh giá quá trình thăng tiến như những người theo học các trường cao đẳng trong hệ thống trường do Bộ GD-ĐT quản lý.

Bình luận này được một bạn đọc của tờ Tuổi trẻ đặt ra câu hỏi: Một khi luật pháp “phân luồng” rạch ròi “phân biệt đối xử” như thế, thử hỏi, nhận thức xã hội có dễ dàng chấp nhận theo “thợ” tốt - hay bằng mọi giá phải có bằng cấp “thầy”?

Các khoản thu vô lý đầu năm

23 khoản thu mà học sinh phải đóng ở trường Tiểu học thị trấn Phú Minh

Ông Phan Xuân Nho - Hiệu trưởng Trường THPT Tân Kỳ 3 (ảnh: Q Huy)

Phụ huynh Đ.V.T có con học lớp 1 của trường bức xúc: “Trường đặt ra những khoản thu rất vô lý, dường như họ cố nghĩ ra các khoản để thu tiền. Nào là quỹ chăm sóc cây, quỹ quản trường, vật kỷ niệm. Thậm chí phụ huynh còn phải đóng cả khoản hao mòn đồ dùng và bảo hiểm điện”.

Bà Bùi Thị Hoà, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, trong các khoản thu này, chính thức nhà trường chỉ có 2 khoản là Học 2 buổi/ngày và Hao mòn đồ dùng. Còn lại các khoản thu khác là do phụ huynh đề ra và nhờ giáo viên chủ nhiệm thu hộ(?) (Dân trí).

Hàng ngàn học sinh Trường THPT Tân Kỳ 3 (Nghệ An) ngỡ ngàng khi nghe nhà trường thông báo phải đăng ký mua vở cho năm học mới có logo, hình ảnh quy chuẩn riêng biệt của nhà trường với giá 3.900 đồng/cuốn trong khi giá ở chợ chỉ có 3.000 đồng/cuốn.

Ông Phan Xuân Nho, Hiệu trưởng Trường THPT Tân Kỳ 3 cho biết: Để xây dựng trường chuẩn, phải tạo ra một nét riêng biệt, không nên giống trường khác. "Mặc dầu tôi biết các em học sinh không được đồng thuận lắm”.

Ông Nguyễn Văn Ngữ, Vụ trưởng Vụ kế hoạch - Tài chính, Bộ GD - ĐT cho rằng, phần kinh phí chăm lo cho học sinh đối với các trường công lập về cơ bản vẫn được Nhà nước đảm bảo đầy đủ.

"Trong thực tế, vì muốn con em mình có điều kiện học tập tốt hơn nên tại một số trường, ban đại diện cha mẹ HS có thể quyên góp, vận động để tăng thêm điều kiện hỗ trợ như đun nước uống cho các em, trang bị thêm quạt, điện, ánh sáng, bảng chống lóa...".  (Thanh Niên, Lao Động)

• Nguyên Nhung (Tổng hợp)