Trung Quốc vừa phát hành bộ tem kỷ niệm năm mới với hình tượng con rồng dữ tợn. Nhiều người nói rằng, cuối cùng thì Trung Quốc đã gửi đi bức thông điệp đầy đe doạ với thế giới. Trong khi đó, Mỹ lại khẳng định về một chiến lược quân sự mới, lấy châu Á làm trọng tâm.

Vậy cả hai nước có đang hướng đến một cuộc đối đầu nguy hiểm? Liệu Mỹ có bắt đầu theo đuổi một chính sách ngăn chặn theo kiểu Chiến tranh Lạnh? Vị trí nào tương xứng với Trung Quốc trên vũ đài thế giới?

Khi Bắc Kinh chuẩn bị cho những sự kiện chào mừng nhân dịp 40 năm Tổng thống Richard Nixon có chuyến công du lịch sử tới Trung Quốc năm 1972 để mở ra quan hệ ngoại giao chính thức giữa hai nước, thì các nhà phân tích nói rằng, hai siêu cường này đang tiến vào một chương mới trong mối quan hệ chứa đựng sự bất ổn của họ.

Những câu hỏi về sự cạnh tranh ngày càng lớn giữa hai siêu cường đang khiến giới chức hai bên đau đầu và lo ngại, những đồn đoán thêm sôi nổi và xuất hiện các học thuyết khá bi quan về khả năng xảy ra một cuộc xung đột lớn.

Đâu phải bởi nhà thiết kế

Cuộc "tranh cãi nảy lửa" bắt đầu kể từ khi Trung Quốc chính thức phát hành tem Năm của Rồng - được coi là biểu trưng chính xác cho vấn đề hình ảnh của nước này khi họ tiếp tục trỗi dậy trở thành một cường quốc thế giới.

Hình ảnh cho thấy gương mặt "nhe nanh múa vuốt" của một con vật thần thoại, con vật được tôn kính nhất trong 12 con giáp trong cung Hoàng đạo của người Trung Quốc. Giới phê bình cho rằng, hình ảnh con tem gửi đi bức thông điệp đe doạ vào đúng thời điểm quốc tế ngày càng bất an về sự trỗi dậy của Trung Quốc. "Khi tôi nhìn thấy thiết kế tem rồng trên một tờ báo, tôi gần như hoảng sợ muốn chết", Trương Anh Hà - một tác giả danh tiếng viết trong blog trên Sina Weibo như vậy.

"Nó thực sự đáng sợ và mạnh mẽ", một người khác bình luận. "Miệng mở rộng và hung dữ" chuyển tải hình ảnh "đe doạ và hung hăng", người khác bình luận.

Nghệ sĩ thiết kế con tem Trần Thiệu Hoa đã lên tiếng bảo vệ tác phẩm của mình. Ông viết trên blog rằng, hình ảnh phản chiếu "sự tự tin quốc gia mới của Trung Quốc" như một cường quốc thế giới.

Trong khi các tem Rồng cũ thường được thể hiện một cách ôn hoà, nhẹ nhàng hơn trong những năm đầu tiên khi Trung Quốc mở cửa với thế giới, thì Thiệu Hoa nói rằng, hình ảnh năm nay của một "con Rồng hùng mạnh, đáng sợ, hung dữ" đã đại diện cho một Trung Quốc "tự tin và uy thế".

Lạc Lục Bình, một người viết blog đã so sánh tem Rồng như một tấm gương. "Chúng ta đã phá huỷ tấm gương cũ của chính mình như con rồng nghèo nàn lạc hậu. Sau cả trăm năm, chúng ta thấy hình ản của mình lớn mạnh, uy quyền... Đừng đổ lỗi cho người thiết kế gương. Bạn có thể sợ hãi bởi những gì bạn nhìn thấy trong tấm gương mới, nhưng đừng quên rằng, những gì bạn nhìn thấy phản án rất đúng hình ảnh của mình", ông viết.

Chiến lược thay đổi của Mỹ

Tuy nhiên, có lực cản ngày một lớn hơn với người Trung Quốc khi họ tiến tới vị trí toàn cầu là chiến lược quốc phòng mới mà Tổng thống Mỹ Barack Obama công bố gần đây. Nó nhấn mạnh về một đội quân nhỏ gọn hơn, nhưng tập trug lớn hơn vào châu Á - Thái Bình Dương và sức mạnh đang trỗi dậy của Trung Quốc.

"Mỹ đang triển khai lực lượng xung quanh châu Á - Thái Bình Dương nhằm kiềm chế sự gia tăng của Trung Quốc", tướng Lạc Nguyên của Trung Quốc viết trên nhật báo quân đội nước này như vậy. Đây được xem là phản ứng mạnh mẽ nhất từ Trung Quốc (tính đến thời điểm này) về chiến lược mới của Mỹ. "Ai có thể tin rằng điều đó không nhằm vào Trung Quốc, không phải là sự trở lại kiểu Chiến tranh Lạnh", ông cho biết.

"Obama nói, nước Mỹ 'sẽ thoát khỏi những hệ thống lỗi thời thời Chiến tranh Lạnh', và sẽ là tốt hơn nếu họ tránh xa khỏi tâm lý Chiến tranh Lạnh", tờ Nhật báo Trung Quốc nói. Báo này khẳng định, cả hai nước sẽ tổn thất nếu Mỹ coi khu vực "như là một sới vật để kiềm chế các cường quốc trỗi dậy như Trung Quốc".
Phản ứng chính thức của Bắc Kinh thì ôn hoà hơn, khi bộ Ngoại giao Trung Quốc khẳng định chính sách của nước này hoàn toàn là "phòng thủ" và gọi các cáo buộc của mỹ là "vô căn cứ và không đúng sự thực". Nhưng trong một cuộc họp gần đây với một nhóm báo chí Trung Quốc và phương Tây được chọn lọc (bao gồm NBC News), quan chức Trung Quốc phụ trách quan hệ Mỹ đã chia sẻ nỗi lo ngại của mình về các động thái từ Washington. "Hoà bình và thịnh vượng vẫn là những gì nhiều quốc gia mong muốn, chứ không phải là các liên minh quân sự", Thôi Thiên Khải, thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc nói.

"Tôi thấy khó hiểu về lý do tại sao Mỹ, nước có quân đội mạnh nhất thế giới, lại cảm thấy bất an về các nước khác", ông Thôi nhấn mạnh. "Tôi cho rằng, Mỹ nên làm nhiều hơn để khiến các nước bớt lo ngại về Mỹ, để các nước khác sẽ cảm thấy an toàn và Mỹ cũng cảm thấy an toàn".

Học thuyết mới

Nhưng theo giáo sư John J. Mearsheimer thì, sự thay đổi chiến lược của Mỹ và cuộc cạnh tranh an ninh ngày một gay gắt ở châu Á dường như là không tránh khỏi. Mearsheimer, giáo sư Khoa học Chính trị tại Đại học Chicago, nhà lý luận về quan hệ quốc tế, tác giả cuốn sách "The Tragedy of Great Power Politics" (Bi kịch của chính trị đại cường) đã đề cập tới học thuyết "hiện thực tấn công". Học thuyết này liên quan tới việc các siêu cường không ngừng tấn công, tìm kiếm an ninh bằng việc tối đa hoá sức mạnh. Ông còn dự đoán về phản ứng của Mỹ trước thách thức ngày một lớn từ Trung Quốc.

Trong cuộc phỏng vấn với NBC News, Mearsheimer chia sẻ các quan điểm về cuộc chơi quyền lực ở châu Á. "Chính quyền Obama chắc chắn là lo lắng về sức mạnh đang trỗi dậy của Trung Quốc cũng như các tuyên bố hùng hồn của họ hơn hai năm qua, và đó là lý do vì sao, Mỹ bắt đầu xây dựng một liên minh cân bằng để kiềm chế Trung Quốc", ông nói.

"Học thuyết hiện thực của tôi nói với tôi rằng, Trung Quốc sẽ cố gắng chi phối khu vực châu Á - Thái Bình Dwong khi họ trở nên hùng mạnh hơn và rằng Mỹ cũng như các nước láng giềng của Trung Quốc sẽ cố gắng kiềm chế sức mạnh ấy. Còn quá sớm để chắc rằng, học thuyết của tôi sẽ được chứng minh là đúng đắn, nhưng những tiến triển gần đây cho thấy, học thuyết của tôi sẽ có nhiều điều để nói về tương lai của châu Á", ông nhấn mạnh.

Suy nghĩe về dịp kỷ niệm 40 năm chuyến thăm lịch sử của Nixon tới Trung Quốc năm 1972, Mearsheimer chỉ ra rằng, quan hệ Mỹ - Trung dựa trên chính sách thực dụng. "Quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc chủ yếu được xác định bởi sự cân bằng quyền lực ở châu Á, chứ không phải bởi các nguyên tắc hay lý tưởng", ông nói. "Bắc Kinh và Washington đã bắt tay cùng nhau 40 năm trước khi họ đối mặt với mối đe doạ chung - Liên Xô. Nhưng Liên Xô ngày nay không còn và cân bằng quyền lực ở châu Á đã thay đổi nhanh chóng".

Với Mearsheimer, vai trò trong thế kỷ 21 của Trung Quốc trên thế giới đã thay đổi động lực quyền lực. "Ngày nay, Trung Quốc là quốc gia hùng mạnh nhất trong khu vực và nếu họ tiếp tục tăng trưởng nhanh chóng trong 30 năm tới, họ sẽ là nước mạnh nhất ở châu Á. Tôi tin rằng, họ sẽ cố gắng chi phối khu vực theo cách Mỹ chi phối Tây Bán cầu. Tuy nhiên, Washington sẽ ngăn chặn điều này và nó đồng nghĩa với việc, Trung Quốc, Mỹ sẽ trở thành đối thủ nếu Trung Quốc tiếp tục gia tăng". Ông cảnh báo: "Có rất ít khả năng cho thấy các nhà lãnh đạo Trung Quốc hoặc Mỹ có thể tránh được sự cạnh tranh chiến lược, mà theo cùng đó là khả năng về cuộc xung đột vũ trang giữa hai cường quốc".

"Tôi hoàn toàn nhất trí với giáo sư John Mearsheimer", tiến sĩ Nghiêm Hiểu Đồng, chuyên gia an ninh quốc tế hàng đầu Trung Quốc, viện trưởng viện Quan hệ quốc tế đương đại tại Đại học Thanh Hoa nói. "Khi khoảng cách của sức mạnh toàn diện giữa Mỹ và Trung Quốc thu hẹp lại, thì căng thẳng hai bên sẽ gia tăng và khả năng xung đột sẽ lớn hơn", ông nói với NBC News.

"Nhưng tôi không đồng ý rằng, cuộc cạnh tranh này sẽ vượt ra khỏi tầm kiểm soát và leo thang thành chiến tranh", ông nói. "Cả hai bên đều có vũ khí hạt nhân và nó sẽ ngăn chặn họ vào một cuộc chiến. Tôi có sự tự tin rất lớn về vũ khí hạt nhân với chức năng chính trị quan trọng là ngăn chặn chiến tranh giữa Mỹ và Trung Quốc".