Cuốn hồi ký Decision Points (Những điểm quyết định) của George W.Bush sẽ phát hành vào ngày 9/11 tới, được đánh giá sẽ trở thành "bước đột phá mở đầu cho một thể loại hồi ký mới". Nhưng ông Bush đã từng viết một cuốn hồi ký về Nhà Trắng.

Trong những giờ phút cuối cùng đầy biến động trên cương vị Tổng thống, ông đã cho ra mắt, dù hầu như không được hoan nghênh, một cuốn sách đã tiêu tốn nhiều tháng trời cũng như hàng nghìn đôla từ những người đóng thuế để làm ra nó.

Tựa đề của cuốn hồi ký đã mất này là A Charge Kept (Gánh nặng đã mang). Cuốn sách dày 128 trang và bạn có thể đặt mua tại Amazon.com. Trong cuốn sách này, người đọc có thể thấy chính quyền Bush đã tốn bao mồ hôi công sức hòng cứu vãn danh tiếng của mình, và được xem trước những vấn đề của chính quyền Bush sẽ được tái hiện trong hồi ký Decision Points.

A Charge Kept­ - tiêu đề cuốn sách là câu trả lời cho cuốn tiểu sử ra đời trong chiến dịch tranh cử năm 1999 của ông Bush - A Charge to Keep (Trách nhiệm để giữ gìn).

Đến năm 2008, mọi chuyện đã trở nên rõ ràng rằng Tổng thống Bush không có được hào quang thành công với những thành tựu rực rỡ, một nét đặc trưng của những vị Tổng thống hai nhiệm kỳ liên tiếp.

Cảm nhận được ngày nào đó họ sẽ được lịch sử minh oan, chính quyền Bush đã nhờ đến văn chương. Họ viết sách - một biên niên sử về "Những gì chúng tôi kế thừa, chúng tôi đã làm gì với nó và chúng tôi để lại những gì", như Marc Thiessen, cựu chuyên gia viết diễn văn cho tổng thống, người đã giám sát quá trình viết cuốn sách, nói.

amazon.com

Trước đây, những Tổng thống như Reagan và Clinton đã cho ra mắt những cuốn hồi ký tẻ nhạt, nhưng theo Thiessen, cuốn A Charge Kept được đánh giá là đáng đọc. Dù không hấp dẫn như những cuốn tiểu thuyết của Teddy White nhưng ít nhất nó cũng không "làm người đọc mất hứng thú sau khi đọc  hết khổ thứ hai".

"Một phần là vì cuốn sách được viết ra để làm rõ những vấn đề lịch sử", Matt Latimer, một chuyên gia viết diễn văn khác của Tổng thống Bush, nói. Không giống với Thiessen, Latimer lại luôn chỉ trích ông sếp cũ của mình (Tổng thống Bush). "Phần nữa là vì cuốn sách được viết ra để ai đó có thể bị thuyết phục khi họ nhìn thấy toàn bộ câu chuyện. Và một phần nữa là để giúp ai đó cảm thấy khá hơn".

Nhóm làm sách không có nhiều thời gian. Phải đến tận tháng 9/2008, Thiessen mới bắt tay vào làm cuốn A Charge Kept, trong khi hạn chót hoàn thành cuốn sách là ngày 20/1/2009. Như vậy ông chỉ có ba tháng để biên tập lại cuốn sách. Thiessen đã ký hợp đồng thuê tác giả thuộc phe bảo thủ Peter Schweizer. Hai người bọn họ đã vất vả làm việc với hàng nghìn trang hồi ký viết về mọi thứ từ cuộc chiến Iraq đến chiến dịch bảo vệ loài cá vược sọc dưa.

Đích thân Tổng thống Bush đã tham gia sát sao trong quá trình định hình cuốn sách và tổ chức các cuộc họp tại phòng Bầu dục để đánh giá cuốn hồi ký. Sau này ông đã nói với những nhân viên cao cấp của mình "Ngày nào đó sẽ có những đánh giá đúng mực về những gì chúng ta làm ở đây. Mọi người sẽ nhận ra những gì chúng ta đã làm và nói "Tôi đã không biết điều đó"".

Vậy cuốn A Charg Kept cho chúng ta biết điều gì về ông Bush? Vâng, Dick Cheney có thể thường được coi là đồng tổng thống của Bush, nhưng sau lời giới thiệu của mình ở trang 1, Cheney chỉ được nhắc đến thêm một lần trong toàn bộ cuốn sách, trong phần tham khảo về chiến lược năng lượng quốc gia.

Laura Bush và những việc bà làm cũng chỉ được nhắc đến trong vẻn vẹn năm trang sách. Phần đầu của cuốn A Charge Kept, khoảng 60 trang, chủ yếu về chính sách đối ngoại, chiến tranh, an ninh nội địa và quan hệ quốc tế. Cuốn sách nhắc đến Harriet Miller, còn bỏ qua Scooter Libby, Michael Brown và Ahmed Chalbi.

Cuốn sách cho thấy ông Bush nghĩ ông đã được chuyển giao một đống lộn xộn vào ngày 20/1/2001. Chúng ta được biết ông Bush "được thừa hưởng tình trạng suy thoái và một nền kinh tế đang đánh vật với gánh nặng thuế cao". Những khoản thặng dư ngân sách khổng lồ đang "biến mất". Và còn "tỷ lệ thiếu niên trong độ tuổi đến trường trung học sử dụng ma túy đã ở mức cao nhất trong lịch sử". Và không có gì để nói thêm về "những dấu hiệu đáng quan tâm về sự căng thẳng" trong nền dân chủ Mỹ Latinh"; chiến tranh lan tràn ở châu Phi; quá trình hòa bình ở Trung Đông "xuống thang nhanh chóng và dẫn đến cuộc khởi nghĩa lần thứ hai của người Palestin (second infitada)"; còn trẻ em thì "mắc kẹt trong những trường học không được giám sát theo các tiêu chuẩn học thuật".

Thế giới đầy bão tố đó khiến Tổng thống phải hành động. "Biện pháp Tổng thống chọn là hành động", không dưới một lần cuốn sách nhắc lại điều đó. Trong cuốn A Charge Kept, có một nguyên lý là ông Bush luôn hành động. Còn Nghị viện thường xuyên "không có hành động".

Nếu lịch sử đi theo một hướng khác, ông Bush vẫn sẽ hành động: "Ngay cả khi vụ khủng bố ngày 11/9 không xảy ra, Tổng thống Bush vẫn là nhà vô địch kiên định của sự nghiệp vì tự do trên toàn cầu".

Những thành tựu mà chính quyền Bush tự nhận, như việc giảm thuế năm 2001, vấn đề Iraq, cũng được róng lên bằng những cụm từ quen thuộc. Vì thế người đọc sẽ thấy hấp dẫn hơn khi bỏ qua những chương như "Kinh tế và ngân sách", "Nhập cư và an sinh xã hội" và "Phản ứng trước thảm họa" để xem những chương về ông Bush trong những giai đoạn khó khăn.

Người đọc sẽ không ngạc nhiên khi biết rằng những biện pháp giải quyết hậu quả của cơn bão Katrina được bắt đầu ngay sau thảm họa này. Hay việc Osama bin Laden được hình dung là đã suy yếu và đang lẩn trốn. Nhưng trong những trường hợp khác, ông Bush lại có một chiến thuật rất thú vị. Cuốn sách nói rằng ngay cả khi thất bại, ông Bush vẫn "đặt nền móng" cho các vị tổng thống tương lai.

Ảnh: vietnamnet.vn; vietbao.vn

Vậy nếu bản thân ông Bush không thể nói "nhiệm vụ đã hoàn thành" trong vấn đề cải tổ hệ thống an sinh xã hội, vị tổng thống tương lai chắc chắn sẽ vẫy biểu ngữ tung hô. Việc ông Bush được cho là đã "đặt nền móng cho chiến thắng cuối cùng của Mỹ" trong cuộc chiến chống khủng bố, đưa lại tình hình hiện nay tại Afghanistan, hẳn là một tin mới cho chính quyền Obama.

Theo Thiessen, giọng văn của cuốn hồi ký "chân thực nhưng không tự tán dương". Trên thực tế, so với khẩu hiệu hùng hồn "chết hay là sống" của ông Bush và giọng điệu đầy khiêu khích của Thiessen trong mục bình luận trên tờ Washington Post, A Charge Kept cho người đọc cảm nhận được người viết đã có sự kiềm chế tốt hơn. "Ngay cả những người không đồng tình với những quyết định khó khăn mà Tổng thống đã đưa ra cũng phải thừa nhận rằng ông luôn sẵn sàng đưa ra những quyết định khó khăn", cuốn sách kết luận. Với 20% ý kiến ủng hộ, cuốn sách không gây ra những phản ứng khó chịu, nó chỉ như một ý kiến bất động với một quyết định vô danh khác.

Thiessen hoàn thành cuốn sách vào tháng 12/2008. Sau đó bộ máy biên tập của Nhà Trắng bắt tay vào công việc. "Ngay cả khi những bức ảnh trên những bức tường được tháo xuống, chúng tôi vẫn tiếp tục nhận được những nhận xét và lời biên tập từ những quan chức cấp cao", Thiessen nói. Càng đến gần ngày kết thúc nhiệm kỳ tổng thống của ông Bush, mọi chuyện càng trở nên rõ ràng rằng chính quyền sẽ không công bố cuốn A Charge Kept như một cuốn sách đúng nghĩa. Nhưng các quan chức đã phát hiện ra nó sẽ thu hút sự chú ý của những nhà lịch sử muốn tìm hiểu về chính quyền Bush, hoặc sẽ là một cuốn tóm lược cho các cựu quan chức mang đến chương trình Fox News để bảo vệ Tổng thống cũ của mình.

Vì thế, trong những ngày cuối cùng của chính quyền, nhóm làm sách của ông Bush đã đăng 128 trang sách lên trang WhiteHouse.gov dưới dạng một file PDF. Rồi họ rời nhiệm sở. "Không có thời gian để tổ chức ăn mừng cuốn sách", Thiessen nói.

Thoạt đầu, gần như chẳng có ai chú ý đến cuốn sách. Khi thử tìm tên cuốn sách với chương trình Nexis, chỉ ra đúng một kết quả, trên trang blog về tôn giáo. Cuốn sách có thể đã biến mất vĩnh viễn nếu một ngày kia, David Hancock, điều hành một nhà xuất bản ở Virginia và là người hâm mộ ông Bush, không truy cập vào trang WhiteHouse.com. Hancock là người sáng lập Nhà xuất bản Morgan James, vốn có đặc điểm là chuyên phát hành những cuốn sách mà không thanh toán trước kiểu cuốn How I Made My First Million on the Internet and How You Can Too! (Tôi đã kiếm 1triệu đầu tiên trên Internet như thế nào và cách bạn cũng làm được như thế!) của Eweb Chia. Nhưng Hancock cũng thích khám phá và xuất bản những cuốn hồi ký của các nhân vật trong chính phủ - "những viên đá quý trong khu vực công" là cách ông gọi chúng. Morgan James có thể phát hành các cuốn sách này mà không cần thanh toán nhuận bút trước hoặc chia đều lợi nhuận với tác giả.

Với bản thảo mới này, Hancock không biên tập chút nào. Ông cho in toàn bộ những gì Thiessen viết vào bìa phụ, và trích thêm một câu nói mang tính hoàn toàn trung lập của Bush ("Chúng ta đã phục vụ nước Mỹ ở một trong những giai đoạn đáng tự hào nhất trong lịch sử...") in ở bìa sau. Cuốn sách được yết giá 12,95 đôla. Cuốn sách ra mắt công chúng vào tháng 4 vừa rồi, vào đúng thời điểm giới chính khách đã không còn lo lắng về những thất bại của ông Bush mà bắt đầu quay sang lo ngại về chính quyền của ông Obama. Cuốn sách không tổ chức quảng cáo, điểm sách trên đài phát thanh, và tất nhiên là không có những chuyến đi quảng cáo của tác giả.

Và một vài điều thật kỳ lạ đã xảy ra: Chậm rãi nhưng chắc chắn, A Charge Kept bắt đầu được bán ra. Hancock nói ông ta đã tiêu thụ được khoảng 2.000 cuốn. Ông nói: "Khi một cuốn sách bán được 2.000 bản dù tác giả không có những hành động quảng bá, đó là một thành công". Ông cũng dự đoán lượng sách bán ra sẽ tăng lên khi cuốn hồi ký mới của ông Bush ra mắt vào tháng 11 tới.

Khi được biết về doanh thu thành công của công trình văn chương tưởng như đã mất của mình, Thiessen đã cười lớn. Đối với những người trong chính quyền ông Bush còn sót lại năm 2008, việc Obama đạt số phiếu ủng hộ thấp trong cuộc trưng cầu dân ý khiến họ cảm thấy dự án thanh minh của ông Bush đang tiến triển nhanh chóng. "Cuộc nổi dậy của chính quyền Bush đang xảy ra sớm hơn tưởng tượng của bất cứ ai trong số chúng tôi", Thiessen nói.

• Phương Hà dịch từ The Daily Beast