Vào các buổi chiều khoảng 17g30 bên Hồ Gươm gần chân cầu Thê Húc, người ta lại thấy một cụ bà tóc bạc phơ xách 3, 4 cái túi đựng bánh mì, cơm nguội... ra để thả nuôi rùa, tôm, cá Hồ Gươm, những "đứa con" mà cụ bà yêu quý nuôi nấng suốt hơn hai mươi năm qua ...

Bống bống bang bang, lên ăn bánh mì...

Hình ảnh bà cụ, cứ chiều chiều lại xách túi to, túi nhỏ ra cạnh chân cầu Thê Húc, nơi có tán phượng rũ xuống mặt Hồ Gươm lấp lánh sóng nước cho rùa, cá, tôm Hồ Gươm ăn đã quá quen thuộc với những ai hay dạo quanh bờ hồ này.

Những ngày đầu, nhiều người thấy cụ làm việc không công ấy, người thì bĩu môi, người thì bảo. "Bà ấy "hâm" đấy!". Mặc cho những lời bàn tán đục trong, hàng ngày cụ vẫn làm cái việc ấy mà không chút đắn đo suy nghĩ.

Bao giờ cũng thế, trước khi cho cá ăn cụ thường chắp tay khấn, rồi nhón từng nhúm bánh mì, từng vốc cơm nguội thả xuống. Cứ như những chú rùa, cá, tôm đã đợi sẵn ở đó vậy. Khi thức ăn vừa rơi xuống, mặt nước bỗng lay động, hàng nghìn con cá, tôm có cả những chú rùa con kéo nhau về chén bữa chiều. Tiếng cá đớp mồi bôm bốp nghe rất vui tai. "Cứ đúng 17g30 ném thức ăn xuống cá, tôm mới ăn. Ném muộn các chú không ăn, mà sớm quá cũng không được.

Cụ Quốc Thị Gái, Ảnh Tiến Đề

"Bà Tấm"  bên Hồ Gươm

Bà thường được gọi là Mẩu, tên thật là Quốc Thị Gái 88 tuổi ở số 46, ngõ Phát Lộc (quận Hoàn Kiếm - Hà Nội). Cụ Gái quê gốc ở thôn Cổ Điển, xã Hải Bối (huyện Đông Anh - Hà Nội).

Năm 1947 cuộc sống gia đình khó khăn bà rời quê lên Hà Nội kiếm sống bằng nghề bán bánh đúc, bánh cuốn... và lập gia đình với một anh công nhân ga Hàng Cỏ - sau khi sinh được hai con trai một thời gian thì chồng bà mất.

Một mình bà cáng đáng kiếm miếng cơm, manh áo nuôi hai con nhỏ.  "Sáng tôi đi bán bánh cuốn, bánh đúc quanh phố cổ, ga Hàng Cỏ. Trưa tranh thủ bán nước chè, tối lại đội thúng bánh cuốn, bánh lá lên ga để bán cho khách ăn đêm. Nhiều hôm về đến nhà thì trời đã tảng sáng rồi", cụ Gái nhớ lại.

Và cứ thế, ngày hai buổi cụ đội bánh đi bán dạo khắp phố cổ, ga Hà Nội. Nhưng cho dù phải căng mình chiến đấu với miếng cơm, manh áo, nhưng hàng ngày cụ Gái vẫn tranh thủ thời gian đến các quán bia, nhà hàng... để xin những mẩu bánh mì thừa, cơm nguội để mang về cho rùa, cá... Hồ Gươm ăn.

Rất nhiều du khách hiếu kỳ xem cụ Gái cho cá Hồ Gươm ăn, Ảnh Tiến Đề

Tôi tìm đến nhà cụ, khi cụ vừa đi thu gom bánh mì, cơm nguội về. Trong căn nhà nhỏ bé, ẩm mốc chật chội, treo lủng lẳng khắp nhà những túi nilon đựng bánh mì, cơm nguội. Cụ tận dụng cả những ô thoáng để phơi cho bánh mì, cơm nguội khỏi mốc.

"Sao bà kiếm được nhiều bánh mì thế?" Tôi hỏi. "Thì cũng phải cố gắng kiếm thêm chút ít để dành cho ngày mưa, gió không đi kiếm được. Chẳng lẽ mưa gió lại để cho các chú (rùa, cá) nhịn đói".

Cụ Gái thường gọi rùa, cá, tôm... trong Hồ Gươm là chú. Cụ Gái bảo, cụ có thể ăn đói hơn một chút, chứ nhất quyết không để những chú rùa, tôm cá... nhịn đói.

Cụ Gái cho biết, cụ đã làm cái chuyện "dở hơi" này được hơn hai mươi năm rồi. Công việc hàng ngày của cụ là đi đến các quán bia, quán cơm phở để xin bánh mì thừa và cơm nguội về cho cá ăn.

Cụ kể, cách đây 20 năm, một hôm sau khi đi bán hàng về đến cầu Thê Húc mệt quá nên cụ ngồi nghỉ chân "gặm" cái bánh mì cho đỡ đói. Rồi thấy có mấy chú rùa nổi lên mặt nước bơi vờn cùng bầy cá, cụ ném thử vài mẩu bánh mì xuống, thì thấy các chú tranh nhau gặm bánh ngon lành. Từ hôm đó về nhà những "chú" rùa cá Hồ Gươm cứ ám ảnh cụ mãi, từ đó cứ khi bán hết hàng là cụ lại tranh thủ đến các quán bia, hàng ăn để xin bánh mì thừa và cơm nguội về cho rùa, cá ăn.

Những vốc thức ăn được thả xuống đều đặn hàng ngày. Ảnh: Tiến Đề

"Mình không có điều kiện để làm những cái lớn, thì mình cố gắng làm cái nho nhỏ, quan trọng là việc đó có ý nghĩa, không ảnh hưởng đến người khác và mình cảm thấy thanh thản là được, làm việc này là để vui tuổi già, mình vừa đi thể dục vừa kiếm được thức ăn cho rùa, cho cá vừa cảm thấy thoải mái tinh thần, chứ không có ước mơ gì cao sang!", cụ Gái tâm sự.

Thông thường cứ chừng 21g đến 23g cụ đi thu gom bánh mì, cơm nguội. Cụ kể, có đêm ngủ quên, trong giấc mộng mị chợt nghe ai đó gọi cửa. "Dậy đi bà ơi! Dậy đi bà ơi!", tỉnh giấc mở cửa ra thì không thấy ai.

"Phúc năng thắng số chú ạ! Mình làm phúc để lấy lộc cho con cháu sau này!", cụ Gái cho biết, đứa cháu nội của cụ bị một khối u to bằng quả trứng gà trên đầu, đi khám các bác sĩ bảo phải mổ, nhưng tỉ lệ ca mổ rất thấp. Ấy thế mà nhờ cái phúc phật, lộc trời nên cu cậu được các bác sĩ mổ bỏ khối u thành công, hiện cu cậu đã khôn lớn khỏe mạnh.

"Phúc năng thắng số". Dù không có cơ sở để tin vào những điều mà cụ Gái kể, nhưng với cụ, cụ vẫn có cơ sở để tin vào cuộc sống, tin vào những gì đã xảy ra với cụ. "Trẻ làm việc trẻ, già làm việc già, mình còn làm được việc gì thì cố mà làm".

Lặn lội thân vạc

Để có được thức ăn cho rùa, cá, mỗi đêm cụ phải đi bộ cả chục cây số đến các quán bia, hàng ăn để xin bánh mì thừa, cơm nguội. Những ngày đầu, nhiều người nghĩ cụ là kẻ "ăn xin", nên họ đuổi đi. Nhưng khi biết cụ đang làm cái việc "tâm đức" ấy, nhiều người còn gói sẵn lại trong túi, cụ chỉ việc đến rồi xách về. "Mình đi xin nên phải đi lúc khoảng 21g, vì khi đó khách họ ăn thừa mới có cho mình lấy".

Ngày nào cũng vậy, ngày nắng cũng như ngày mưa, mùa đông cũng như mùa hè. Cứ đến giờ là cụ lại xách túi lên đường đi "khất thực". Lúc cụ trở về, thì mọi người đã chìm sâu vào trong giấc ngủ. Sáng mai dậy, cụ phân ra thành các thứ khác nhau, thái nhỏ để cho cá, rùa dễ ăn, tránh dư thừa gây ô nhiễm môi trường. Thứ nào bẩn, cụ tranh thủ phơi ra cho khỏi thiu, mốc, rồi đóng gói để dành những ngày mưa bão.

Từ mấy chục năm nay, cụ làm việc quần quật suốt cả ngày, nhưng cụ chưa tốn mất viên thuốc, mũi tiêm nào. "Thấy tôi già rồi, con cháu cũng can ngăn, bảo tôi ở nhà nghỉ ngơi, vui vầy với con cháu thôi! Nhưng, ngày nào không mang thức ăn cho các chú (rùa, cá, tôm Hồ Gươm) được là tôi đứng ngồi không yên. Cứ nâng bát cơm lên là thấy nghèn nghẹn nơi cổ họng, tôi lại đem "phần" ra cho các chú". Cụ Gái nói xong, rồi đưa mắt nhìn về phía đền Ngọc Sơn, hình như cụ đang khấn nguyện một điều gì đó.