>> Phần 1

Nguyễn Tất Thành đã nói như vậy trong những ngày tháng bôn ba ở Pháp và nhiều nước khác. Mọi hành động và việc làm của anh trong giai đoạn này đều xuất phát từ khát vọng giành độc lập cho dân tộc. Ngay khi vừa đặt chân tới Pháp, Nguyễn Tất Thành đã tự chất vấn khẩu hiệu "khai hóa văn minh" của người Pháp với đồng bào anh.

"Lúc đó cũng như bây giờ, Marseille vẫn là một thành phố nhộn nhạo, đường phố đầy những thủy thủ, ma-cà-bông, lái buôn và những tên trộm cắp thuộc tất cả các dân tộc. Trông thấy các cô gái điếm Pháp lên tàu với các thủy thủ, Thành đã nói với bạn: "Tại sao người Pháp không truyền bá văn minh cho chính đồng bào của họ trước khi họ làm như vậy với chúng ta?"

Sang những nước thuộc địa khác ở Châu Phi và chứng kiến những người da đen bị chết chìm giữa biển khơi khi thực dân Pháp bắt họ phải bơi ra những con tàu giữa cơn bão tố, Nguyễn Tất Thành nhớ tới đồng bào mình ở quê hương đang có hoàn cảnh tương tự.

"Ngay khi vừa đặt chân tới Pháp, Nguyễn Tất Thành đã tự chất vấn khẩu hiệu "khai hóa văn minh" của người Pháp với đồng bào anh"- Sử gia William Duiker .

Yêu nước là một tình cảm phổ biến của con người ở đa số các dân tộc, nhưng "coi nỗi thống khổ của đất nước và đồng bào như một nỗi lo luôn canh cánh hơn bất kỳ sự nghiệp nào khác" thì chỉ có ở một số người đặc biệt, tiêu biểu trong số ấy là Nguyễn Tất Thành.

Những người quen biết anh tại nước Pháp trong thời gian ấy đều nhận xét Thành là "chàng trai rụt rè, khiêm tốn, rất nhã nhặn, ham học hỏi" nhưng "có một đặc điểm thể chất đặc biệt, chứng tỏ Thành không phải là một con người bình thường - đôi mắt đen của anh luôn rực sáng và đi sâu vào tâm hồn người mỗi khi nói chuyện."

Lòng yêu nước đã biến thành quyết tâm sắt đá tìm cách giải phóng dân tộc và đồng bào khỏi ách thống trị thực dân. Lịch sử còn ghi lại bài thơ trong bức thiệp mà Nguyễn Tất Thành đã gửi Phan Chu Trinh trong những ngày ở Pháp:

"Trước khó khăn

như biển rộng, trời cao,

Với quyết tâm noi gương anh hào,

Cháu hứa tranh đấu cho đất nước".

Hoạt động chính trị để giải phóng dân tộc

Nguyễn Tất Thành là một người Việt hoạt động chính trị nổi tiếng ở Pháp từ khi anh gửi yêu sách 8 điểm tới Hội nghị hoà bình Versailles với cái tên Nguyễn Ái Quốc dưới danh nghĩa "Hội những người yêu nước An Nam".

Sử gia Duiker kể lại nỗ lực của Nguyễn Ái Quốc khi cố gắng thu hút sự chú ý của các nước lớn vào bản yêu sách này:

"Thành cũng đã đi dọc các hành lang trong Cung điện Versailles để gửi bản yêu sách tới các phái đoàn của các cường quốc lớn. Để bảo đảm bản yêu sách phát huy tác dụng cao nhất, Thành đã thu xếp xin đăng các yêu sách này trên tờ Nhân đạo, một tờ báo cấp tiến ủng hộ chủ nghĩa xã hội. Thành cũng ghi nhận đã sử dụng tiền ủng hộ của các thành viên của Tổng Liên đoàn Lao động để in thêm sáu nghìn bản và phân phát trên các đường phố Paris."

Nổi danh sau khi đệ trình bản yêu sách 8 điểm, Nguyễn Ái Quốc được gia nhập Đảng Xã Hội Pháp (06/1919). Con đường của anh đến với chủ nghĩa xã hội bắt nguồn từ chủ nghĩa yêu nước, sự phẫn nỗ khi thấy đồng bào anh bị hệ thống tư bản chủ nghĩa mang tính đế quốc bóc lột và chèn ép. Trong mọi cuộc họp với các nhóm thuộc Đảng Xã hội Pháp, Nguyễn Ái Quốc luôn chỉ nói đến vấn đề thuộc địa và kêu gọi giải phóng cho các dân tộc thuộc địa. Không nhận được sự hưởng ứng từ phía những người xã hội Pháp, có lần Nguyễn Ái Quốc đã to tiếng:

"Nếu như các anh không tố cáo chủ nghĩa thực dân, nếu như các anh không đứng về phía các dân tộc thuộc địa, thì làm sao các anh có thể làm cách mạng được?".

Nguyễn Ái Quốc đi theo con đường của Lenin, ủng hộ việc Đảng Xã hội Pháp gia nhập Quốc tế cộng sản của Lenin cũng vì Lenin ủng hộ việc giải phóng các dân tộc thuộc địa. Lời kêu gọi tại Đại hội Tours cuối tháng 12 năm 1920 đã nói lên trọn vẹn động cơ và mục tiêu chính trị của Nguyễn Ái Quốc: cứu dân tộc.

"Nhân danh toàn nhân loại, nhân danh tất cả những người theo phe xã hội chủ nghĩa cả cánh tả và cánh hữu, chúng tôi kêu gọi các bạn, các đồng chí, hãy cứu lấy chúng tôi".

Làm báo để truyền bá tư tưởng cứu nước

Trong thời gian ở Pháp, Nguyễn Ái Quốc rất tích cực làm báo. Bài báo đầu tiên của anh có tiêu đề "Vấn đề bản địa" được đăng trên tờ Nhân đạo ngày 02/08/1919, chỉ trích chính sách của người Pháp ở Đông Dương, đây cũng là chủ đề xuyên suốt trong các bài báo của Nguyễn Ái Quốc sau này.

Năm 1922, Nguyễn Ái Quốc thành lập hẳn một tờ báo riêng có tên "Người Cùng Khổ" để tố cáo sự đàn áp và bóc lột của thực dân. Sử gia Duiker viết:

"Trong những năm sau đó, nhiều nhà nghiên cứu cảm thấy ngỡ ngàng khi thấy một người có sức thu hút cá nhân mạnh mẽ và một nhân cách tinh tế như vậy lại có một lối viết thô mộc và nặng lời đến thế. Tuy nhiên, đây chính là điểm mấu chốt của tính cách của ông và hiệu quả chính trị trong nhiều năm. Không giống như nhiều nhà lãnh đạo Mác-xít khác, Nguyễn Ái Quốc thấy độc giả của mình bao gồm chủ yếu không phải là trí thức mà là dân thường như công nhân, nông dân, binh lính và công chức. Ông không mong muốn gây ấn tượng đối với độc giả bằng cách phô trương trí tuệ uyên bác của mình mà là thông qua cách viết đơn giản và sinh động, ông cố gắng thuyết phục họ."

Báo chí là phương tiện của Nguyễn Ái Quốc trong cuộc đấu tranh chính trị mà mục tiêu cuối cùng đã được ông khẳng định rõ ràng trong cuộc gặp với Bộ trưởng thuộc địa Pháp năm 1922.

Trước câu hỏi: "Ông thấy cần bất cứ điều gì, tôi luôn sẵn sàng giúp ông. Bây giờ chúng ta đã biết nhau, ông có thể trình bày trực tiếp với tôi". Nguyễn Ái Quốc đứng dậy và cảm ơn ông Bộ trưởng rồi nói "Mục tiêu chính của cuộc đời tôi và cái mà tôi cần nhất là tự do cho đồng bào tôi. Bây giờ, tôi có thể về nhà được chứ?".

Đoạn tuyệt với chủ nghĩa tiến hóa

"Con đường của anh đến với chủ nghĩa xã hội bắt nguồn từ chủ nghĩa yêu nước, sự phẫn nỗ khi thấy đồng bào anh bị hệ thống tư bản chủ nghĩa mang tính đế quốc bóc lột và chèn ép"- Sử gia William Duiker.

Mặc dù sống nhiều năm trên đất Pháp nhưng Nguyễn Ái Quốc đã có một quan điểm chính trị khác biệt so với một số nhà yêu nước khác như Phan Chu Trinh. Trong khi Phan Chu Trinh muốn đấu tranh cải biến xã hội theo con đường tiến hóa, vẫn dựa một phần vào nước Pháp, Nguyễn Ái Quốc lại ngày càng có xu hướng đi theo con đường cách mạng của Lenin. Ông nói:

"Tại sao 20 triệu đồng bào ta lại không làm gì để buộc chính phủ Pháp phải đối xử với chúng ta như người đối với người? Chúng ta là con người và chúng ta phải sống như con người. Bất kỳ ai không muốn đối xử với chúng ta như vậy đều là kẻ thù của chúng ta. Chúng ta không muốn sống chung với họ trên trái đất này. Nếu họ không muốn sống chung với ta như với con người, thì cuộc sống của chúng ta sẽ bị xúc phạm và trở rất nhục nhã trên trái đất này".

Quan điểm cách mạng của Nguyễn Ái Quốc cũng gặp phải không ít sự phản đối. Ngay chính Phan Chu Trinh cũng đã từng phản biện Nguyễn Ái Quốc rằng: "Anh muốn 20 triệu đồng bào của chúng ta phải làm gì khi mà trong tay họ không có chút vũ khí nào, nhưng lại muốn thách thức vũ khí khủng khiếp của người châu Âu. Tại sao chúng ta lại tự sát một cách vô ích như vậy?"

Nhưng về sau, chính Phan Chu Trinh lại là người bênh vực Nguyễn Ái Quốc trước những lời chỉ trích, cụ Phan hiểu một điều quan trọng nhất rằng mọi suy nghĩ và hành động của chàng thanh niên trẻ tuổi Nguyễn Ái Quốc khi ấy đều xuất phát từ "một trái tim yêu nước".

Trong một bức thư gửi cho người quen, Ông Trinh kết luận, "cháu Quốc đã lựa chọn con đường khó khăn và riêng để giải phóng đồng bào mình. Mọi người phải tôn trọng trái tim đầy nhiệt huyết của cháu".

Còn tiếp