Chúng ta đã có sẵn "điểm tựa"

"Điểm tựa" của nền GD Việt Nam, từ xa xưa được hình thành một cách vững chắc nhờ 3 yếu tố:

Lòng hiếu học của người Việt chưa bao giờ bị khô cạn hay xói mòn.

Cả nước ta có biết bao dòng họ hiếu học, gia đình hiếu học. Chính Đạo học của một dân tộc làm nền tảng cho sức mạnh GD. Một câu chuyện nhỏ, lưu giữ mãi trong tôi: Năm 1975, chúng tôi là những thanh niên 18- 19 tuổi, đến tuổi nghĩa vụ quân sự. Nhưng miền Nam đã được giải phóng, đất nước cần thế hệ trẻ vào giảng đường.

Vậy là chúng tôi trở về, mượn lại sách, ôn thi đại học. Gia đình một người bạn tôi (bị trượt ĐH) ở xã Quỳnh Đôi (Quỳnh Lưu, Nghệ An) đã "triệu tập hội nghị" gia đình và quyết định: Cả nhà sẽ xuống ở nhà bếp, còn nhà lớn bán đi để cho người con cầm tiền ra Hà Nội ôn thi ĐH. Người con đã không phụ công của cả gia đình, năm sau anh thi đỗ ĐH Kiến trúc và nay là một chủ doanh nghiệp lớn ở t/p Hồ Chí Minh.

Còn ngày nay, cứ nhìn vào việc các ông bố bà mẹ sẵn sàng nhịn ăn, nhịn mặc để có tiền cho con đi học, đủ thấy khát vọng học hành vẫn cháy bỏng trong lòng dân. Việt Nam ta là một nước nghèo, vậy mà có tới trên 7000? sinh viên học tập ở nước ngoài, phần lớn là du học tự túc.

Giáo dục đã được Đảng và Nhà nước xem là quốc sách

Ngân sách cho GD không ngừng tăng lên. Nếu năm 2001, ngân sách GD là 15 609 tỷ đồng, thì năm 2009 tăng lên tới gần 100 000 tỷ đồng, chiếm 20% tổng ngân sách nhà nước. Ngoài ngân sách nhà nước, tiền cho GD còn từ vốn vay và viện trợ không hoàn lại của nước ngoài.

Từ năm 1993 -2008, số tiền đó ước đạt 2,15 tỷ USD. Và những khoản đóng góp của dân, ước tính bằng khoảng 30% số tiền từ ngân sách. Với một nước nghèo như Việt Nam, tiền dành cho GD như vậy là không ít.

Báo chí và giới trí thức quan tâm nhiệt tình

Theo tính toán của một nhóm chuyên gia ở Bộ GD và ĐT, cách đây khoảng 20 năm, mỗi tháng có trung bình khoảng 300 bài viết (không kể tin tức) về GD trên các phương tiện thông tin đại chúng. Hiện nay con số đó đã là 1000.

Các bài viết đó đã "mổ xẻ" ngành GD đến nơi, đến chốn. Trong số đó có rất nhiều đề xuất hợp lý, thông tuệ và thiết thực. Điều đáng tiếc, phần lớn những đề nghị này chỉ nằm lại trên những trang giấy, chúng chưa đi được vào cuộc sống. Nhưng dẫu sao với số lượng bài báo viết về GD ngày càng tăng, chứng tỏ ngành GD thu hút được sự quan tâm rất lớn.

Như vậy, "điểm tựa" của nền GD Việt Nam đã có sẵn và khá vững chắc. Chỉ cần ngành tìm ra "đòn bẩy"!

"Đòn bẩy" và học thuyết GD

Ít nhất là trong hai mươi năm qua, theo dõi những ý kiến tranh luận về GD, tôi nhận thấy trong đó có rất nhiều ý kiến trí tuệ, có lý, phù hợp thực tiễn mà nếu thực hiện, nền GD nước ta có lẽ đã có một diện mạo khá hơn hiện nay.

Nhiều chuyên gia đặt câu hỏi: Cơ sở triết học của nền GD Việt Nam đã có chưa? Bản chất của nó là gì? Thiết nghĩ, đặt ra những câu hỏi như vậy chính là thể hiện mong uớc xây dựng học thuyết GD Việt Nam. Và  học thuyết này chính là "đòn bẩy" để nâng nền GD nước nhà lên một tầm cao mới.

Để có thể xây dựng được học thuyết GD, tôi nghĩ cần có một Đại hội GD toàn quốc theo tư duy mới- đó có thể coi như một Hội nghị Diên Hồng về GD của thời đại mới.

Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam- cơ quan quyền lực cao nhất sẽ là nơi ra quyết định này.

Cốt lõi của học thuyết GD Việt Nam là gì?

Đó là, học thuyết phải bảo đảm tạo ra tinh thần học tập suốt đời cho các thành viên trong xã hội..

Học thuyết phải đưa ra được mô hình GD của Việt Nam. Hiện nay chúng ta chưa có một mô hình GD phù hợp điều kiện kinh tế- xã hội, tâm sinh lý của người Việt Nam. Trước đây, ông cha ta học tiếng Hán, chúng ta theo mô hình của Trung Quốc. Có vài giai đoạn phát triển chữ Nôm, có tính độc lập, nhưng dấu ấn để lại chưa có tính chi phối. Thời Pháp thuộc, chúng ta theo mô hình GD của Pháp. Rồi tiếp đó là mô hình GD của Liên Xô, Đông Âu. Gần đây nhất, chúng ta theo mô hình của các nước nói tiếng Anh như Mỹ, Anh, Úc, New Dealand).

Chúng ta rất chịu khó học hỏi, đưa những cái hay của nước ngoài vào Việt Nam, nhưng thực tế nhiều năm qua, cái hay của họ đã không thành cái hay của GD nước ta, vì vậy việc đưa ra mô hình GD phù hợp với Việt Nam  là điều kiện có tính chất quyết định.

Học thuyết phải xác định rõ ràng cơ cấu quản lý trong GD, để trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm xã hội và sáng tạo mạnh mẽ cho các cơ sở GD và ĐT, trên nền tảng những quy định luật pháp và chế tài nghiêm minh

Học thuyết phải chứa đựng tinh thần tìm ra phương pháp nuôi dưỡng những khả năng lớn lao của trẻ em từ giai đoạn "cửa sổ cơ hội" (3- 5 tuổi), tiến tới nền GD thân thiện.

Một học thuyết GD với tư duy mới chắc chắn sẽ là một "đòn bẩy" hữu hiệu tạo ra sự thay đổi sâu sắc một nền GD với tiêu chí: Ttiên tiến, văn minh, có khả năng hội nhập GD thế giới.

Và đó, cũng chính là mùa xuân của GD Việt Nam.