Nhân vật 2009 của tôi
Nhân vật của năm 2009 mà các khách mời của Tuần Việt Nam lựa chọn theo góc nhìn riêng của mình có thể là một đại tướng, một nhà văn hóa, một doanh nhân, một giáo sư hay một người dân rất đỗi bình thường thì đều toát lên điểm chung ở họ là vai trò cá nhân nổi bật, hướng tới những giá trị tốt đẹp cho cộng đồng và hoạt động vì lợi ích chung của đất nước.
Đây là những lựa chọn mang tính cá nhân của một số nhà báo, văn nghệ sỹ, giám đốc doanh nghiệp, không đại diện cho quan điểm của Tuần Việt Nam, cũng không phải một cuộc bình chọn chính thức nào.
* TS Hồ Bất Khuất, trưởng ban Thư ký - Biên tập Tạp chí Gia đình và Trẻ em:
Đại tướng Phùng Quang Thanh: Lặng lẽ và mạnh mẽ
Đại tướng Phùng Quang Thanh
Trong điều kiện suy thoái kinh tế toàn cầu, Việt Nam đã nỗ lực rất lớn để năm 2009 kết thúc trong phấn khởi, lạc quan. Có rất nhiều cá nhân là nhà chính trị, doanh nhân, khoa học, thể thao... có thành tích nổi bật, nhưng người gây ấn tượng nhất lại là một nhà quân sự: Đại tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phùng Quang Thanh.
Chúng ta thấy rõ điều này khi nhìn nhận mọi vấn đề trong sự liên kết và cộng hưởng của chúng.
Trong năm 2009, hoạt động của của Đại tướng Phùng Quang Thanh có hiệu quả và ý nghĩa lớn. Với việc hàng loạt tàu hải quân của Nga, Mỹ, Pháp, Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil, Thái Lan, Singapore thăm Việt Nam, gây ấn tượng Việt Nam đang nổi lên, tham gia vào hoạt động an ninh toàn cầu.
Trước ngày kỷ niệm 65 năm thành lập quân đội, Đại tướng Phùng Quang Thanh dẫn đầu đoàn quân sự cao cấp của Việt Nam đã có những hoạt động đối ngoại hết sức có ý nghĩa. Đó là tham dự Hội nghị không chính thức Bộ trưởng Quốc phòng 10 nước ASEAN, thăm chính thức Ấn Độ...
Đặc biệt, hai chuyến thăm chính thức Mỹ và Pháp của Đại tướng đã để lại nhiều dấu ấn quan trọng. Ngoài việc bàn về chuyện hợp tác về quân sự, đặt vấn đề mua vũ khí, các thiết bị quân sự hiện đại, những chuyến thăm này có ý nghĩa biểu tượng rất lớn: Thế giới đã thay đổi tới mức người đứng đầu Quân đội nhân dân Việt Nam đến trụ sở Bộ quốc phòng Mỹ và Pháp - hai đối thủ chính trong quá khứ - để bàn chuyện hợp tác và hữu nghị.
Cũng trong thời điểm đó, Thủ Tướng Nguyễn Tấn Dũng thăm Liên bang Nga, tuyên bố và ký kết việc mua tàu ngầm, máy bay, tên lửa và các thiết bị quân sự hiện đại khác. Rồi việc Việt Nam công bố sách trắng quốc phòng, lần đầu tiên công khai ngân sách quốc phòng năm 2008 là 27 000 tỷ đồng, chiếm 1,8% tổng ngân sách toàn quốc. Thêm việc quân đội Việt Nam thay trang phục sỹ quan bằng màu ôliu chủ đạo... Tất cả những điều này nói lên rằng, Việt Nam đã đủ quyết tâm, đủ tự tin để minh bạch hóa, đa dạng hóa, quốc tế hóa hoạt động của quân đội - hạt nhân sức mạnh của một dân tộc quật cường trong mọi hoàn cảnh.
* Nhạc sĩ Dương Thụ:
Nguyên Ngọc - Một biểu tượng của giới tinh hoa Việt
Nhà văn hóa Nguyên Ngọc
Tôi rất kinh ngạc khi thấy ông già ở độ tuổi gần tám mươi vẫn còn rất nhanh nhẹn khi sử dụng computer, điện thoại cầm tay loại tối tân nhất chẳng khác gì đám trẻ tuổi teen.
Ông già ấy đầu tháng gặp ở Hà Nội, giữa tháng gặp ở Hội An, cuối tháng gặp ở TP Hồ Chí Minh lúc nào cũng kè kè một chiếc laptop và ba chiếc điện thoại cầm tay, một sóng Mobiphone, một Vinaphone, một Viettel để tránh trường hợp đứt liên lạc (vì ông hay lặn lội vào những vùng phủ sóng yếu).
Ông già ấy là Nguyên Ngọc, nhà văn Nguyên Ngọc, nhà văn hóa Nguyên Ngọc, nhà hoạt động xã hội Nguyên Ngọc, dịch giả Nguyên Ngọc. Ở chức danh nào ông cũng xuất sắc cả.
Với tư cách nhà văn, nhà văn hóa ông viết những thiên tùy bút những khảo luận rất sâu sắc về di sản văn hóa, về mối tương quan giữa văn hóa và sự phát triển của xã hội. Hàng chục bài viết có giá trị của ông về vấn đề này đăng trên các báo viết và báo mạng trong năm 2009 đã được tìm đọc.
Ông có công lớn trong việc truyền bá những tri thức của nhân loại thông qua việc cộng tác tích cực với nhà xuất bản Tri Thức trong việc dịch, hiệu đính, và giới thiệu sách.
Với tư cách là nhà hoạt động xã hội ông luôn có mặt ở những "điểm nóng"và với tất cả tâm huyết ông luôn là một người phản biện hàng đầu có thái độ tích cực, xây dựng và thiện chí cho những vấn đề được toàn thể xã hội quan tâm như vấn đề bôxit và vấn đề biển Đông.
Lòng yêu nước của một chiến sĩ cách mạng đã trải qua thử thách của hai cuộc kháng chiến, của những năm tháng khó khăn trước đổi mới cộng với tầm nhìn của một trí thức hàng đầu và sự sáng suốt hiếm có, ông đã có những đóng góp quan trọng trọng việc nêu ra những ý kiến đầy tính thuyết phục cho việc nhận thức lại và điều chỉnh chính sách cho những vấn đề trên.
Ngoài ra ông đau đáu với giáo dục nhất là giáo dục bậc đại học.Vì ông cho đó là nền tảng của việc nâng cao dân trí mà trong thời bình, dân trí quyết định mọi sự phát triển. Sự quan tâm ấy không chỉ bằng bài viết và những phát biểu trên báo chí mà bằng cả những hoạt động thực tiễn. Mặc dù bận rộn như thế, ông vẫn tham gia tích cực và có hiệu quả nhiều hoạt động văn hóa khác, trong đó có quĩ văn hóa mang tên Phan Chu Trinh và có chân trong hội đồng xét duyệt giải thưởng Phan Chu Trinh mà ông luôn đóng vai trò nòng cốt.
Với tư cách là dịch giả ông đã đoạt giải sách dịch năm 2009 của Hội Nhà Văn Hà Nội với tác phẩm "Nhẫn thạch" (dịch từ nguyên bản tiếng Pháp, tác phẩm đọat giải Goncourt 2008 của nhà văn Pháp Atiq Rahimi).
Luôn đứng ở trung tâm đời sống, bằng một cách nhìn mới, một sự sáng suốt thiên bẩm, và một tâm hồn trong sáng, tầm ảnh hưởng của ông đối với trí thức nhất là những trí thức trẻ là không thể bàn cãi. Ông không phải là nhân vật của đám đông mà là nhân vật của giới tinh hoa Việt đang hình thành, những người ngày càng tỏ ra có vai trò quan trọng trong một xã hội phát triển.
Nguyên Ngọc, một trong những biểu tượng của giới tinh hoa mới đang hình thành ở nước ta, và với tôi ông là nhân vật ấn tượng nhất của năm 2009.
* Ông Vũ Minh Trí, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Yahoo! Việt Nam:
Nguyễn Hướng Dương - Điều kỳ diệu từ đôi chân không lành lặn
Chị Nguyễn Hướng Dương
Nhìn lại bức tranh toàn cảnh của Việt Nam năm 2009, chúng ta sẽ thấy những mảng màu sáng tối khác nhau của một năm đầy biến động và sóng gió. Ảnh hưởng nặng nề của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu khiến tăng trưởng kinh tế quốc gia giảm sút, tác động tiêu cực của hiện tượng biến đổi khí hậu khiến thiên tai, bão lụt hoành hành dữ dội...
Bất chấp những khó khăn đó, có rất nhiều doanh nghiệp không những trụ vững bằng nội lực của chính mình mà còn phát triển đầy ấn tượng, đóng góp đáng kể cho quốc gia, giúp tốc độ tăng trưởng kinh tế cả năm của Việt Nam đạt trên 5%.
Bên cạnh đó, có những nhà chính sách và điều hành kinh tế vĩ mô, giống như những thuyền trưởng bản lĩnh và can trường, đã lèo lái con thuyền kinh tế quốc gia về đích, thậm chí vượt cả chỉ tiêu đề ra. Họ rất xứng đáng được tôn vinh và có nhiều bài báo cũng đã viết nhiều về những con người này.
Bản thân tôi là người đứng đầu một doanh nghiệp, muốn bổ sung thêm vào bản tổng kết năm 2009 thêm một góc nhìn khác: tôn vinh những con người bình dị, thậm chí là có số phận không may mắn, đã thầm lặng đóng góp cho những hoạt động thiện nguyện vì cộng đồng trong một năm đầy khó khăn.
Thật khó để lựa chọn giữa rất nhiều cái tên, nhưng với tôi, Nguyễn Hướng Dương, chủ nhiệm dự án sách nói (audio book) dành cho người khiếm thị là một trong những cái tên ấn tượng nhất.
Nguyễn Hướng Dương là người khuyết tật, bị mất 2 chân sau 1 tai nạn khủng khiếp khi chị vừa tròn 25 tuổi. Suốt mười một năm qua, trên đôi chân giả bằng gỗ hoặc trên chiếc xe lăn, Hướng Dương đã nỗ lực không mệt mỏi, đã đưa ra ý tưởng cũng như dành rất nhiều tâm sức để phát triển thư viện sách nói dành cho người khiếm thị.
Tính đến nay, với sự giúp đỡ và ủng hộ của rất nhiều tổ chức và cá nhân, thư viện của Hướng Dương và các cộng sự đã phát hành hàng trăm ngàn cuốn sách nói và hàng triệu cuốn băng cho những người khiếm thị trên cả nước, làm cầu nối giúp hàng ngàn học sinh sinh viên khiếm thị được cấp học bổng, tặng tay giả và xe lăn cho người khuyết tật...
Nhờ có sự hỗ trợ của thư viện, việc học của nhiều học sinh sinh viên khiếm thị thuận lợi, với hàng trăm sinh viên khiếm thị thi đậu CĐ, ĐH. Đây là những con số rất ấn tượng, ngay cả một người lành lặn cũng rất khó có thể làm được điều tương tự.
Nỗ lực vượt lên số phận nghiệt ngã để sống tình nguyện vì cộng đồng, Hướng Dương đã giúp cho rất nhiều người kém may mắn khác vượt lên chính mình, hòa nhập tích cực với những người lành lặn. Có thể nói, chị đã thắp lên trong lòng những người khiếm thị ánh sáng của niềm tin, và khát khao bay vào thế giới tri thức. Tôn vinh những nhân vật đáng nhớ của năm 2009, chúng ta không thể quên đóng góp của những con người như Hướng Dương!
* Ông Giản Tư Trung, Chủ tịch sáng lập Tổ chức giáo dục PACE:
Ngô Bảo Châu - người hiện thực hóa được giấc mơ "sánh vai"
GS Ngô Bảo Châu
Trong rất nhiều người mà tôi có biết thì GS Ngô Bảo Châu là người mà tôi cảm thấy mang được những "Tinh thần Việt Nam" và "Phẩm chất Việt Nam" mà tôi muốn đề cập đến thông qua đây.
Để lựa chọn "Nhân vật của năm" thì trước hết, theo tôi, phải đặt ra các tiêu chí. Dưới góc nhìn của tôi, tiêu chí như thế nào đó để mọi người dân đều có thể có cơ hội để nhận được danh hiệu đó. Không phải chỉ có tổng giám đốc, luật sư, nghị sĩ hay giáo sư, tiến sĩ... mới được đưa vào danh sách lựa chọn.
Người tôi chọn - Giáo sư Ngô Bảo Châu - chính là người mang những "tinh thần Việt Nam" mới, tạm gọi là "tinh thần đua tranh", "tinh thần sánh vai". Thông qua những con người Việt Nam tiêu biểu theo cách nghĩ như vậy chúng ta sẽ xác lập được "Tinh thần Việt Nam" mới và "Phẩm chất Việt Nam" mới mà một người Việt Nam nên có và cần có trong thời đại mới. Và những tinh thần và phẩm chất mới đó từ đó mà được lan tỏa ra. Những con người mới cho một nước Việt Nam mới cũng từ đó mà được định hình.
Một nước Việt Nam mới là thế nào? Đó là một nước Việt Nam có khả năng sánh vai và có khả năng đua tranh mạnh mẽ cùng thế giới trong nhiều lĩnh vực.
"Sánh vai" là từ rất hay của cụ Hồ, đã được sử dụng khá phổ biến. Khi sánh vai với các nước trên thế giới thì sẽ có thể hình dung ngay ra vị thế của Việt Nam.
Nhật Bản có bộ phim về cô gái Chiaki mà sau khi được chiếu trên màn ảnh nhỏ Việt Nam thì câu cổ vũ quen thuộc trong phim "Cố lên Chiaki!" trở nên rất phổ biến trong đời sống. Đó là một cô gái hơi bị hạn chế về đầu óc nhưng có khát khao cháy bỏng trở thành tiếp viên hàng không. Khi cô ấy đã thi đậu, do hạn chế về năng lực nên phải trải qua quá trình học rất vất vả. Sau này Chiaki trở thành tiếp viên hàng không xuất sắc của Nhật Bản, thành một biểu tượng tiêu biểu của ý chí, tinh thần vươn lên và đam mê cháy bỏng với công việc mình làm. Và cũng hình ảnh về cô gái này cũng thể hiện một trong những tính cách quan trọng của người Nhật.
Hay trong phim Forrest Gump về một cậu bé kém may mắn, sinh ra đã khiếm khuyết không được như người bình thường. Hạnh phúc đối với cậu là có một người mẹ tuyệt vời đã định hướng, dẫn dắt cho con vượt lên hoàn cảnh và nghịch cảnh. Khi xuất phát điểm không bằng người bình thường, để vươn lên, thì phải nỗ lực hơn người bình thường rất nhiều lần. Ở đây, đối với dân tộc là tinh thần sánh vai còn đối với cá nhân là ý chí nỗ lực để vượt lên chính mình.
Trong mấy năm qua, việc tôi và TS Vũ Minh Khương có tham gia cấp học bổng "Phẩm chất Việt Nam" cho sinh viên Đại học An Giang chính là muốn thông qua học bổng này tạo nhận thức và lan tỏa nhận thức này cho các sinh viên về những tinh thần và phẩm chất mà một người Việt Nam nên có trong thời đại ngày nay để đua tranh thành công và để sống hạnh phúc.
Đất nước mình về khoa học, kinh tế, nghệ thuật... còn khoảng cách khá xa so với thế giới. Với tư cách là một người Việt Nam, tôi ước mong có nhiều người VN có khả năng đua tranh thành công với thế giới trong nhiều ngành nghề, lĩnh vực. Một trong những đóng những đóng góp lớn của Ngô Bảo Châu là đóng góp cho khoa học, cho toán học, và còn một đóng góp lớn quan trọng nữa là đóng góp vào tinh thần sánh vai, tinh thần đua tranh của người Việt ta.
Từ nhân vật tiêu biểu cho tinh thần sánh vai - Ngô Bảo Châu - sẽ góp phần lan truyền tinh thần ấy đến nhiều người Việt khác để có thể cùng bạn bè thế giới chinh phục những đỉnh cao trong tinh thần đua tranh. Từ nông dân Việt Nam sánh vai với nông dân Mỹ, châu Âu đến các bác sĩ, nhà văn, nhạc sĩ...
Một dân tộc chỉ có thể hùng mạnh khi dân tộc đó có nhiều nhiều đóng góp cho nhân loại, thông qua đóng góp cho cộng đồng của mỗi cá nhân. Khi có nhiều giá trị đóng góp tức là dân dộc đó, con người đó có nhiều giá trị. Thế nên một người tật nguyền vượt lên chính mình, một bạn trẻ người dân tộc thiểu số, miền núi thi đậu ĐH, tự lập thân... thì đều có thể trở thành những con người tiêu biểu, góp phần hình thành nên "Phẩm chất Việt Nam". Ngoài ý chí thì những con người đó cần phải có tầm nhìn, nghị lực, đam mê, khả năng sáng tạo...
Để đánh giá về một người thì không thể chỉ coi trọng người chức to, nhiều tiền, tài cao hay học rộng; điều cốt lõi là người đó đem lại và gây ra cái gì cho xã hội. Nhiều khi để đạt được cái gì đó thì người ta mang lại nhiều nhưng gây ra cũng lắm. Đánh giá về người mang lại những gì tốt đẹp cho xã hội thay vì gây ra những điều phương hại đến người khác thì công bằng nhất là thông qua "sản phẩm" của chính họ và quá trình, cách thức họ tạo ra sản phẩm đó.
Sự thành công cũng vậy, phải được đo bằng giá trị của bạn, mà giá trị bạn có được là những gì mà bạn mang lại cho xã hội chứ không phải gây ra. Eistein cũng nói: Đừng cố gắng trở thành con người thành công mà hãy cố gắng trở thành con người có giá trị. Đó mới là chìa khóa để tạo nên phẩm chất, tinh thần VN - điều mà Ngô Bảo Châu đã góp phần mang đến.
Tổng thống Obama trong bài diễn văn đắc cử cũng có nói, nước Mỹ không tự hào vì có nền kinh tế mạnh nhất thế giới, không tự hào vì có nền quân sự mạnh nhất thế giới, hay những tòa nhà cao nhất thế giới, điều mà người Mỹ thực sự tự hào và ngẩng cao đầu trước thế giới, đó giấc mơ Mỹ và giá trị Mỹ. Qua đó ta cũng có thể thấy được rằng, tinh thần quốc gia và tính cách quốc gia quan trọng và có ý nghĩa như thế nào đối với sự thành bại của một quốc gia.
Nhật Bản, Mỹ, Đức... đạt tới vị trí như ngày hôm nay là do dân tộc tính, quốc gia tính của họ mà ra. Định hình câu chuyện về dân tộc tính mới là câu chuyện rất lớn. Một dân tộc muốn đua tranh với thế giới thì phải có phẩm chất ưu việt và chỉ khi dân tộc đó có được những phẩm chất ưu việt đó thì mới có thể trở thành một dân tộc sánh vai hay dân tộc dẫn đầu và được nể trọng.