Chiếc Nỏ Thần và Cây Linh Hồn

Nhiều người sẽ bảo "Vô lý, Avatar của ông đạo diễn mãi tận Hollywood, bối cảnh vào năm 2154, thì có liên quan gì đến chuyện Nỏ thần của Việt Nam từ thời An Dương Vương xa lơ xa lắc! Định bảo ông đạo diễn siêu phẩm Titanic copy ý tưởng chắc?!".

Sự thực là với tài năng đáng ngưỡng mộ thì khi nhắc đến James Cameron, chắc hẳn những kẻ chỉ nhăm nhăm trộm ý tưởng, lấy cốt truyện của người khác sẽ phải... xấu hổ. Bởi lẽ, với James Cameron, qua những bộ phim như Titanic, Terminator, True Lies, Alien... , ông đã trở thành một nhân vật luôn đi tiên phong và có sức sáng tạo đặc biệt trong nghệ thuật thứ bảy. Và lần này, với "Avatar", bộ phim ra đời sau hơn mười năm thai nghén, ấp ủ, "phù thủy" Cameron tiếp tục khẳng định cá tính riêng, không dấp lên bất cứ lối mòn nào của thế giới điện ảnh quá phong phú và muôn hình muôn vẻ.

Phim "Avatar"

Vậy điều gì khiến cho "Avatar" được liên hệ với "Nỏ thần" (và cũng có thể ở chiều ngược lại)?

Trước hết là cả hai câu chuyện đều có... cung tên và nỏ. Chỉ khác một chút là ở "Nỏ thần" thì Nỏ được gắn với sức mạnh vô song, là cái cớ quan trọng nhất để tạo nên toàn bộ "Truyền thuyết An Dương Vương" (một cái tên khác của truyện "Nỏ thần") xoay quanh.

Còn ở "Avatar", cánh cung và những mũi tên chỉ xuất hiện trong một vài tình huống đặc thù gắn với nó, đó là khi dân tộc Pandora hiền hậu ở hành tinh khác dùng chúng để săn bắt, chiến đấu và khi người thủ lĩnh của dân tộc trước lúc tử trận đã trao lại cho người tiếp nối để tiếp tục cuộc chống trả vì những điều linh thiêng và sự sinh tồn.

"Nỏ thần vô ý trao tay giặc, nên nỗi cờ đồ đắm biển sâu", câu thơ ấy bỗng dưng được gợi đến và gây giật mình khi xem "Avatar" dù nội dung đó thực sự chỉ được khắc họa xuyên suốt ở "Nỏ thần". Tất nhiên "Avatar" không chỉ có nội dung này (sẽ đề cập sau đây) mà "Avatar" còn có nhiều điều khác nữa để nói.

Nếu ở truyền thuyết "Nỏ thần", sự hòa hiếu từ phía nước Triệu chỉ là một thâm kế tráo trở; thì ở "Avatar", con người được chuyển hóa qua Chương trình Avatar cho ra một phiên bản người mới giống y như người da xanh Navi, tìm đến hành tinh Pandora, để thâm nhập vào cư dân bản địa, mở đường cho sự thôn tính hành tinh này.

Kịch "Nỏ thần"

Nàng Mỵ Châu trong trắng và hiền hậu của nước Âu Lạc và chàng "sứ giả hòa bình" Trọng Thủy (được vua cha hiểm độc Triệu Đà "cài cắm") đem lòng yêu nhau bằng tình yêu thực sự ở "Nỏ thần". Còn trong "Avatar", hiện thân của của người Navi đến từ trái đất - chàng Jake Sully (Sam Worthington đóng) và cô con gái thủ lĩnh của tộc người Navi - nàng Neytiri (Zoe Saldana) cũng yêu nhau sau bao chông gai, thử thách.

Cả hai cuộc tình đều dẫn đến một biến cố là những âm mưu và mục tiêu đen tối có ngày phải phơi bày. Nhưng hai chàng trai - chỉ là những người thực thi nhiệm vụ - đã cảm mến và yêu hai cô gái tài sắc vẹn toàn một cách chân thành. Họ đã "THẤY" nhau và câu chuyện tình yêu ấy đã khiến người đọc truyện và người xem phim thổn thức.

Tất nhiên, khi bộ phim đã được thực hiện dưới tay đạo diễn James Cameron thì không chỉ có tinh yêu đắm say, gây rúng động (như tình yêu của Rose và Jack trong Titanic ngày nào) mà còn có nhiều khía cạnh, nhiều tầng ý nghĩa khác. Tuy vậy "Avatar" đã cho một bài học - có thể nói là bài học truyền đời - mà câu chuyện "Nỏ thần" của Việt Nam đã để lại.

Đó là bài học về lòng tin với phía bên kia, bài học về lòng tham không cùng và bộ mặt thật của kẻ rắp tâm phá vỡ cổng thành, vô hiệu hóa nỏ thần, bài học về việc có "Tâm" phải đi kèm với có "Lực"... như trong truyền thuyết Mỵ Châu - Trọng Thủy. Trong bộ phim Hollywood là bài học về sự an nguy khi con người rắp tâm xâm chiếm mỏ khoáng chất quý hiếm Unobtainium - được coi như chiếc chìa khóa cho cuộc khủng hoảng năng lượng tại Trái đất vào thế kỷ 22. Cách thức để đi đến sự xâm chiếm ở cả hai tác phẩm tình cờ giống nhau đến ngỡ ngàng!

Chuyện Trọng Thủy trở thành rể của vua An Dương Vương cũng chẳng khác nào chuyện Jake Sully dần dần trở thành người dân Navi, anh không muốn hai bên bị tổn hại, theo quá trình diễn biến rất tự nhiên. Sức mạnh tinh thần của nước Âu Lạc chính là chiếc Nỏ Thần, còn sức mạnh tâm linh, cội nguồn của sự sống bất diệt trên hành tinh Pandora nói chung và tộc người Navi nói riêng là Cây Linh Hồn có kết nối với từng tán cây, ngọn cỏ.

Nhìn xa về thế giới, nhìn sâu vào điện ảnh

Vở kịch được đạo diễn trẻ Đức Thịnh dàn dựng rất xuất sắc, với nhiều mảng miếng tinh tế càng tăng thêm ý nghĩa khi được công diễn vào đúng lúc những vấn đề thời sự hệ trọng của đất nước đang được bàn tới mà khi xem nó, ta có thể soi xét và liên tưởng được nhiều điều với những bài học còn nóng hổi của tiền nhân.

Trong "Nỏ thần", nhân vật Thừa tướng Nhan Tấn thâm hiểm của nước Triệu ở phương Bắc đã dõng dạc "dạy bảo": "Từng con người trong chiến chinh buộc phải vào khuôn khổ, thì khi thanh bình lại tự buông lỏng kỷ cương. Chiến trường ai cũng nghĩ phải có giáo có gươm, ít ai ngờ chiến trường nằm trong vàng bạc, ngọc ngà, rượu ngon, gái đẹp”...

"Avatar" cũng thế, sức tác động của nó chắc chắn sẽ còn được nhắc tới rất lâu nữa, giống như nhiều bộ phim khác của James Cameron - đạo diễn tài ba gốc Canada, người vừa được gắn sao trên Đại lộ Danh vọng của Hollywood. Siêu phẩm này rất tình cờ được tại Việt Nam cùng thời điểm với ngày nó ra mắt tại thị trường Bắc Mỹ (18/12) và cũng là lúc cả thế giới đang quan tâm đến các vấn đề môi trường, biến đổi khí hậu đe dọa đến hành tinh mình đang sống.

"Avatar" đã dựng lên một thế giới mới với thiên nhiên kỳ thú, với sự sống tràn ngập màu xanh, với mỏ quặng quý hiếm trên vùng đất Pandora thanh bình, mà  loài người, với uy lực của mình đang bất chấp tất cả để hủy hoại sự hài hòa của sự sống, đe dọa sự của tồn vong của dân tộc, hành tinh khác và của chính mình.

Xem "Avatar" với hiệu ứng của công nghệ 3D (không gian ba chiều) thấy như mình đang được đạo diễn James Cameron và êkíp tài năng của ông (với phần hình ảnh, kỹ xảo, công nghệ, âm nhạc, diễn viên) dẫn dắt vào một thế giới khác, đầy mê hoặc, thông qua lối kể chuyện tài tình. Bạn cứ thử tưởng tượng có một Vịnh Hạ Long bay lơ lửng trên không trung thế nào thì sẽ thấy "Avatar" trong thế giới của 3D như thế!

Có thể ở ngay tại Việt Nam, với "Avatar", kỷ lục doanh thu một triệu USD lần đầu tiên được xác lập (khi tổng kinh phí cho nó khoảng 400 triệu USD), nhưng điều lớn hơn là nó giúp nhiều người có cái nhìn xa hơn về thế giới hiện thực mình đang sống và nhìn sâu hơn về thế giới điện ảnh đang dần thay đổi mà mình đang và sẽ trải nghiệm.

Ước sao đến một ngày "Nỏ thần" hay bao câu chuyện lịch sử, truyền kỳ khác của Việt Nam sẽ hóa thành những siêu phẩm như "Đại chiến Xích Bích" của Trung Hoa hay "Avatar" của Mỹ, gây tiếng vang trên toàn thế giới. Và thực tế hơn là tò mò, trông chờ xem trong dự án tiếp sau "Avatar", "ông vua không ngai" - ngài "phù thủy" James Cameron còn sáng tạo được gì hơn, để vượt lên chính bản thân mình.