Những sự kiện quốc tế đáng nhớ trong năm 2009 (Phần 2)

Một trong những sự kiện quốc tế đáng chú ý năm 2009 là tham vọng về quân sự - đặc biệt là hải quân - của Trung Quốc ngày càng rõ ràng hơn.

6. Trục hải quân Bắc Kinh –  Brazil

Ngay từ khi Trung Quốc không dấu giếm việc mua một số hàng không mẫu hạm cũ của Nga trong những năm 1990, các kế hoạch hải quân đầy tham vọng của nước này đã trở thành chủ đề được các chuyên gia quân sự nói tới rất nhiều. Vào tháng Ba, Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Lương Quang Kiệt đã đưa ra lời khẳng định mạnh mẽ nhất rằng Trung Quốc dự định bắt tay vào chương trình xây dựng một hàng không mẫu hạm lớn.

Lầu Năm Góc cho rằng Hải quân giải phóng nhân dân của Trung Quốc (PLAN) có thể có rất nhiều hàng không mẫu hạm trong một thập kỷ, với chi phí chế tạo vài tỷ USD. Nhưng vì kinh nghiệm của hải quân Trung Quốc chưa nhiều, nước này sẽ cần xúc tiến đào tạo thủy thủ và hoa tiêu cho kịp thời gian trên. Điều này có nghĩa là phải tìm một hàng không mẫu hạm đang hoạt động để huấn luyện.

Vấn  đề là, chỉ có bốn quốc gia trên thế giới hiện đang vận hành các tàu có khả năng cho cho máy bay thông thường hạ cánh. Mỹ không thấy có nhiều lợi ích trong việc giúp đỡ quân đội Trung Quốc, Pháp thì không làm được việc này vì lệnh cấm của EU, còn Nga mới đây tỏ ra thận trọng hơn trong việc hợp tác quân sự với cường quốc láng giềng phía Nam của mình. Chỉ còn Brazil, nước tất nhiên rất vui vẻ để cho các sĩ quan PLAN được tập huấn trên chiếc hàng không mẫu hạm 52 năm tuổi của mình - chiếc Sao Paulo (mua của Pháp từ năm 2000).

Bộ trưởng Quốc phòng Brazil Nelson Jobim đã tiết lộ chương trình này trong một cuộc phỏng vấn đăng trên websits của bộ hồi tháng Năm. Thời gian chính xác của thỏa thuận không được công bố, tuy nhiên nhiều người cho rằng Trung Quốc sẽ tài trợ không hoàn lại cho Sao Paulo để đổi lấy chương trình đào tạo. Một trang web của hải quân Trung Quốc cũng đã bóng gió rằng nước này sẽ giúp Brazil chế tạo các tàu ngầm hạt nhân, và chính ông Jobim cũng bày tỏ hy vọng chương trình này sẽ dẫn tới hợp tác quân sự giữa hai nước về nhiều mặt.

Mỹ  từ lâu chế ngự sức mạnh hải quân ở Đông Á, nhưng các tàu của Trung Quốc mới đây đã táo bạo hơn khi đương đầu với các tàu của Mỹ và đặt ra những thách thức pháp lý đối với cái mà Bắc Kinh coi là sự xâm phạm bất hợp pháp  lãnh hải Trung Quốc. Cùng với việc Trung Quốc và Ấn Độ đều đang trong quá trình xây dựng lực lượng quân sự mạnh mẽ, vai trò chế ngự của hải quân Mỹ hoàn toàn có thể bị lung lay.

Một cách công khai, Hải quân Mỹ vẫn cho rằng một chiếc hàng không mẫu hạm của Trung Quốc sẽ không thể  ảnh hưởng tới cán cân sức mạnh quân sự trong khu vực, nhưng báo cáo thường niên năm 2009 của Lầu Năm Góc về khả năng quân sự của Trung Quốc đã cảnh báo rằng chiến dịch hiện đại hóa quân sự của nước này có thể “gia tăng khả năng gây sức ép quân sự của Bắc Kinh”.

7. Người chết vẫn có hộ chiếu

Từ năm 2007, Bộ Ngoại giao Mỹ đã phát hành hộ chiếu điện tử công nghệ cao, trong đó có  các con chíp điện tử mang dữ liệu sinh trắc học nhằm tránh bị làm giả. Nhưng thật không may, theo một báo cáo hồi tháng Ba của Cơ quan Kiểm toán Chính phủ Mỹ (GAO), muốn có một tấm hộ chiếu siêu an toàn này dưới một cái tên giả không hề khó chút nào.

Một điều tra viên của GAO đã thử tìm cách có bốn hộ chiếu giả của Mỹ, sử dụng tên giả và tài liệu giả mạo. Trong một trường hợp, ông đã dùng số an sinh xã hội của một người đã qua đời năm 1965. Trong một trường hợp khác, ông dùng số an sinh xã hội của một đứa trẻ 5 tuổi bịa đặt, được tạo ra trong một cuộc điều tra trước đó, cùng một ID cho thấy nó đã 53 tuổi. Sau đó, ông sử dụng một trong những tấm hộ chiếu giả trên để mua vé máy bay, đã có được một tấm vé, và dùng nó để đi qua được một chốt kiểm tra an ninh tại một sân bay lớn của Mỹ.

Khi được nghe trình bày kết quả điều tra của GAO, Bộ  Ngoại giao Mỹ phải công nhận rằng quá trình phát hành hộ chiếu rất dễ bị tấn công và đồng ý nghiên cứu về vấn đề này.

Hơn 70 quốc gia đã thông qua hộ chiếu sinh trắc học - thứ mà các quan chức mô tả là một cuộc cách mạng an ninh về nhập cư. Tuy nhiên, điều tra của GAO đã chứng tỏ rằng ngay cả công nghệ tốt nhất cũng không thể đảm bảo cho một quốc gia an toàn khi bộ máy công quyền “hỏng hóc”.

8. Mỹ tham gia nội chiến tại Uganda

Tháng 1/2009, Jeffrey Gettleman đã tiết lộ trên Thời báo New York rằng quân đội Mỹ từng lên kế hoạch và cung cấp quỹ cho một cuộc tấn công quân sự tại Uganda chống lại một nhóm phiến quân ít người biết đến là Quân đội Kháng chiến của Chúa (LRA) ở miền Đông Congo. Cuộc tấn công đã diễn ra một cách tệ hại, các lãnh đạo phiến quân trốn thoát trong khi 900 dân thường bị sát hại trong các hành động trả đũa. Đây là lần đầu tiên Mỹ trực tiếp tham gia các hoạt động chống lại LRA - nhóm mà Mỹ liệt vào danh sách các tổ chức khủng bố. Lãnh đạo tôn giáo của LRA là Joseph Kony đã bắt giữ hàng chục ngàn trẻ em để phục vụ cho các tay súng và các vụ lạm dụng tình dục trong cuộc chiến dài hàng thập kỷ chống lại Chính phủ Uganda.

Tư  lệnh châu Phi mới của Mỹ (Africom) đã biện hộ cho vai trò của mình trong phái bộ của Mỹ tại đây khi nói rằng cuộc tấn công ở Uganda sớm muộn gì cũng phải xảy ra, và còn quá sớm để đưa ra phán xét cuối cùng về báo cáo của Mỹ. Tuy nhiên, một số nghị sĩ Mỹ có quan điểm khác, vai trò của Africom trong cuộc xung đột này có thể gia tăng. Một dự luật chưa được thông qua của Thượng nghị sĩ Russ Feingold (phe Dân chủ, của bang Wiscosin) và TNS Sam Brownback (phe Cộng hòa ở bang Kansat), cộng thêm sự ủng hộ rộng rãi của hai đảng có thể khiến Mỹ “loại bỏ mối đe dọa của LRA... nhờ các hỗ trợ chính trị, kinh tế, quân sự và tình báo”.

Dù  một vài người không tán thành việc đưa ông Kony ra trước công lý – ông này vẫn cố thủ trong rừng rậm kể từ khi Tòa án Tội phạm Quốc tế cáo buộc ông phạm các tội chống lại loài người. Những dự luận trên đã làm dấy lên các tranh cãi về vai trò thực sự của Africom - vốn chủ yếu là cố vấn và trao cho Mỹ quyền can thiệp vào một trong những cuộc xung đột phức tạp và đẫm máu nhất châu Phi.

9. Đào tạo gián điệp dự bị

Để  đào tạo một thế hệ gián điệp mới cho thế hệ các mối đe dọa toàn cầu mới, CIA và các cơ quan tình báo khác của Mỹ đã đề xuất xây dựng một chương trình tìm kiếm và đào tạo các nhân viên tiềm năng dựa trên nền tảng dân tộc và văn hóa khác nhau. Với cái tên Đào tạo nhân viên dự bị (ROTC) của quân đội tại các trường đại học và cao đẳng chuyên nghiệp của Mỹ, chương trình này sẽ tìm chọn “thế hệ người Mỹ đầu tiên và thứ hai, có hiểu biết sâu sắc về ngôn ngữ và văn hóa, và chuẩn bị cho họ một sự nghiệp tại các cơ quan tình báo”. Đó là mô tả của Giám đốc tình báo quốc gia Mỹ Dennis Blair về ROTC trong tài liệu trình Hạ viện thông qua.

Trong khi ROTC được công khai, sự tham gia của các sinh viên trong chương trình này sẽ được giữ bí mật nhằm tránh cho họ khỏi bị nhận dạng bởi các cơ quan tình báo nước ngoài. Các trường đại học sẽ nộp đơn xin mở các khóa và chương trình nhằm đáp ứng các nhu cầu của cộng đồng tình báo. Cộng đồng tình báo Mỹ đã tài trợ cho các chương trình nghiên cứu an ninh quốc gia tại hơn 14 trường đại học và cao đẳng. Chương trình này dường như sẽ là một nỗ lực quá tham vọng, xây dựng một dự án điểm có thể cung cấp các hỗ trợ tài chính cho sinh viên theo học khoa mật mã.

5 năm sau khi Ủy ban 9/11 khuyến cáo rằng CIA nên tuyển dụng nhiều nhân viên song ngữ hơn, chỉ 13% nhân viên của cơ quan này nói được ngôn ngữ thứ  hai. Giám đốc CIA Leon Panetta cho biết ông sẽ nghiên cứu để thực hiện điều này.

CIA hiện đang tuyển người trong các cộng đồng người Mỹ gốc Arập, và treo thưởng hơn 35.000 USD cho ứng viên nào biết các ngôn ngữ “quan trọng cho nghiệp vụ” như tiếng Arập, tiếng Phạn (Ấn Độ) và tiếng Trung.