Liên sở Tài chính và Giao thông vận tải (GTVT) TP. Hồ Chí Minh vừa hoàn tất dự thảo thu phí sử dụng tạm thời một phần vỉa hè - lòng - lề đường trên địa bàn. Theo đó, mức thu dự kiến đối với người dân sử dụng vỉa hè - lòng - lề đường để kinh doanh, buôn bán trên các tuyến phố chính từ 10.000 đến 50.000 đồng/m2/tháng (tùy khu vực).

Trường hợp sử dụng vỉa hè - lòng - lề đường để giữ xe, đậu xe công cộng có thu phí thì mức thu đề xuất 20.000 đến 70.000 đồng/m2/tháng. Riêng sử dụng vỉa hè - lòng - lề đường để xe tự quản, phục vụ kinh doanh trong nhà, mức thu đề xuất 10.000 - 35.000 đồng/m2/tháng.

Tình trạng lấn chiếm vỉa hè xuất hiện tràn lan trên các tuyến đường. Ảnh: phunuonline.com

Xem ra, đã có nhiều ý kiến khác nhau xung quanh phương án thu phí vỉa hè, bởi các mức phí quy định đưa ra chưa chặt chẽ và phù hợp. Có ý kiến cho rằng nếu thu phí theo kiểu "cào bằng" sẽ không công bằng bởi mỗi tuyến đường có đặc điểm khác nhau, có những đoạn đường phía đầu thì kinh doanh xôm tụ, nhưng phía cuối đường thì lại kinh doanh đìu hiu. Nếu áp dụng mức phí như nhau sẽ thiệt cho người buôn bán ế ẩm. Cũng có đề xuất khác là nên tăng gấp 5-10 lần mức thu phí bình thường đối với những trường hợp sử dụng lòng đường, vỉa hè vào mục đích đặt biển quảng cáo, xây dựng, lắp đặt, sửa chữa công trình...

Chốt lại những ý kiến đó, ông Tạ Quang Vinh - Phó giám đốc Sở Tài chính TP.HCM đã giải thích: "Cơ quan chức năng đã đưa phương án thu phí theo doanh thu của từng loại hình kinh doanh. Nhưng khảo sát từ các quận huyện thấy quá phức tạp vì phương án này phải tính đến đối tượng kinh doanh, nhiều người kinh doanh chỉ đặt xe thuốc hay một cái bàn nhỏ thì rất khó tính. Thậm chí, phương án mức thu căn cứ theo bảng giá đất của từng tuyến đường cũng được tính toán nhưng mức phí quá chi tiết, gây khó khăn cho công tác cấp phép và thu phí. Từ đó, liên sở đề xuất theo phương án như đã trình bày". (Theo Tuổi Trẻ)

Việc quy định thu phí vỉa hè với các hộ kinh doanh nếu không thực hiện triệt để, nghiêm khắc và thường xuyên thì việc thu phí sẽ bị phản tác dụng. Đó là xảy ra tình trạng lộn xộn lấn chiếm vỉa hè và "lách luật" để buôn bán kinh doanh, gây mất trật tự an toàn giao thông và ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị.

Hẳn nhiều người còn nhớ, trước đó, hồi tháng 1-2009, UBND TP Hà Nội quyết định thu phí đối với việc sử dụng hè phố, lề đường, mức phí phải đóng hằng tháng từ 20.000-50.000 đồng/m² và một số lề đường cấm buôn bán kinh doanh. Thế nhưng, khi nghị định ban hành, tại một số tuyến phố cấm lấn chiếm nhưng người dân vẫn tận dụng triệt để vỉa hè để mở quán nước, bán hàng ăn đêm, ăn sáng, chứa vật liệu xây dựng, trông rửa xe....bùng phát mạnh mẽ, nhất là trong những tháng gần đây. Khi lực lượng tuần tra đi kiểm tra thì diễn ra cảnh cửa hàng vội vàng dọn dẹp, còn ngày không kiểm tra thì lại đâu vào đấy. Thậm chí, lấn chiếm đến mức người đi bộ không còn chỗ để đi, phải đi dưới lòng đường và nhiều trường hợp khách đi bộ bị va quệt với các phương tiện tham gia giao thông.

Bao giờ vỉa hè mới được thông thoáng trên khắp các tuyến đường như thế này?. Ảnh: hanoi36phophuong.com

Được mệnh danh là chỉnh trang đô thị khiến nhiều nơi khác phải học tập, Đà Nẵng đã ban hành quy định thu phí vỉa hè từ năm 2004. Cụ thể, nếu sử dụng để kinh doanh, sản xuất hàng hóa thì mức phí đối với đường loại 1 là 30.000 đồng/tháng; thấp nhất là đường loại 5 với mức phí 5.000 đồng/tháng. Tương tự, đối với việc sử dụng làm nơi đậu, đỗ xe; giữ ôtô, xe máy, xe đạp thì mức phí đường loại 1 là 10.000 đồng/m²/tháng và đường loại 5 là 2.000 đồng/m²/tháng.

Nhiều vỉa hè hiện nay bị xuống cấp trầm trọng. Ảnh: Dantri

Trong khi đó, việc thu phí kinh doanh vỉa hè ở Hội An lại diễn ra khá nề nếp và chỉnh chu. Có lẽ là thị xã quy mô buôn bán kinh doanh nhỏ và đơn giản dẫn đến việc quản lí dễ dàng hơn. Nhưng theo quan sát thực tế thì lí do không hoàn toàn là như vậy. Rõ ràng, chính quyền Hội An đã rất nghiêm khắc, quy định cụ thể với từng gia đình chịu trách nhiệm không gian kinh doanh trước nhà mình. Nếu những ai vi phạm vượt quá phạm vi cho phép thì chủ hộ sẽ bị phạt. Đặc biệt đến khu phố cổ Hội An, nhiều khách du lịch đến thăm quan khá hài lòng bởi khu trung tầm là hàng loạt cửa hàng trưng bày sản phẩm được treo kín, bình lặng trong khuôn viên các ngôi nhà cổ trên phố, không hề phơi bày ra vỉa hè.

Trước việc nhiều người vẫn đang lúng túng, chưa biết ứng xử thế nào với vỉa hè, kiến trúc sư Nguyễn Trọng Huấn góp một giải pháp trước khi thành phố Hồ Chí Minh hay các nơi khác tiến hành việc thu phí vỉa hè. Ông Huấn cho rằng, trước khi đưa ra quy định thu phí, cần xây dựng lại và nâng cấp lại vỉa hè tốt hơn, đẹp hơn. Gợi ý này xem ra có lý, vì hiện nay, tại nhiều nơi vỉa hè đang bị xuống cấp, sụt lún, sạt lở nham nhở trông rất mất mĩ quan.

Hà Nội và Đà Nẵng là những thành phố lớn trên cả nước và khi áp dụng việc thu phí đều gặp khá nhiều khó khăn và rắc rối bởi những quy định đưa ra chưa chặt chẽ và khi thực thi không triệt để, thường xuyên với các hộ kinh doanh và gia đình sinh sống. Lí do là thành phố lớn nên việc quản lí buôn bán kinh doanh sẽ phức tạp hơn là đúng, nhưng không phải là nguyên nhân chính. Quan trọng nhất là ban hành quy định chặt chẽ với từng hộ kinh doanh trên từng tuyến đường. Đồng thời, khi luật đã ban hành thì việc quản lí đô thị phải dứt khoát xử lí triệt để và lâu dài. Có như vậy vỉa hè mới được khoác những chiếc áo chỉn chu, gọn gàng và đẹp đẽ.

• Lan Anh