Thăm dò dư luận để giữ liên hệ người dân – lãnh đạo
	Thăm dò dư luận mới hiểu "lòng dân"
	Bàn tròn: Dư luận xã hội và quyết định chính sách

Nhà báo Lê Khánh Duy: Vậy những dữ liệu từ thăm dò DLXH có thể tác động thế nào đến các quyết định chính trị và quá trình hoạch định chính sách?

GS. Michael Traugott: Đây là một quá trình rất phức tạp. Đây là lần đầu tiên tôi đến Việt Nam nên chưa hiểu rõ lắm mọi việc ở Việt Nam, vì vậy tôi sẽ đưa ra các kinh nghiệm của nước Mỹ.

Mỗi khi các tổ chức truyền thông muốn viết tin bài về một vấn đề nào đó, việc họ làm hàng ngày là đánh giá câu chuyện này có đáng viết không, và những dữ liệu điều tra DLXH có sẵn không, để quyết định đưa cái gì vào bài, cái gì không, trên báo hoặc trên truyền hình. Những yếu tố mang tính thống kê của các dữ liệu có thể đem lại độ tin cậy và tính khoa học cho tin bài do có những con số chính xác được đưa ra.

Nhưng ở Mỹ có rất nhiều có nhóm lợi ích và họ cũng nhận thức được tầm quan trọng của các dữ liệu điều tra DLXH trong việc sản xuất thông tin, họ cũng muốn tham gia vào quá trình đó để đưa ra quan điểm của mình. Vì vậy có rất nhiều cá nhân tổ chức cùng làm nghiên cứu DLXH và đưa đến nhiều kết quả khác nhau về cùng một chủ đề. Những người được đào tạo chuyên sâu về nghiên cứu DLXH sẽ chỉ ra và giải thích được những điểm khác nhau đó, đánh giá tính khách quan, tin cậy của các bảng hỏi khác nhau.

GS. Michael Traugott, nhà báo Nguyễn Anh Tuấn và nhà báo Lê Khánh Duy trong cuộc Bàn tròn trực tuyến. Ảnh: Lê Anh Dũng

Có rất nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng người dân rất thích tham gia điều tra DLXH vì thứ nhất, thông qua các cuộc điều tra, trưng cầu, họ có thể chuyển tải ý chí nguyện vọng của mình đến các cấp lãnh đạo. Thứ hai là họ cũng rất quan tâm đến suy nghĩ của các công dân khác, và họ không có nhiều cách để biết ngoài những kết quả điều tra DLXH được công bố trên các phương tiện truyền thông.

Vấn đề là không phải ai cũng hiểu về các phương pháp nghiên cứu DLXH, người dân bình thường khó mà phân biệt được chất lượng của các cuộc thăm dò. Có rất nhiều vấn đề mà người dân quan tâm những không có cách nào để biết, họ sẽ tìm đến truyền thông. Một mẩu tin cũng chính là kết quả của một cuộc thăm dò cho biết những người khác nghĩ gì, vì vậy họ muốn chắc chắn rằng kết quả đó là có chất lượng và khách quan. Điều này tạo ra mối liên hệ giữa các nhóm lợi ích, các cơ quan công quyền và những công dân bình thường trong quá trình hoạch định chính sách.

Nhà báo Lê Khánh Duy: Như vậy có thể nói truyền thông chính là cầu nối giữa các cuộc thăm dò dư luận và các quyết định chính trị?

GS. Michael Traugott: Trong hội thảo, tôi đưa ra với những người tham gia một câu thành ngữ của Mỹ, không biết nghe có quen thuộc với các bạn không: “Một cái cây đổ trong rừng, nếu không ai nhìn thấy, sẽ không gây ra tiếng động gì”. Điều này có thể áp dụng với khái niệm về điều tra DLXH.

Đó là công việc tập hợp, thu thập và đo lường suy nghĩ tình cảm của người dân. Ý kiến của người dân vẫn luôn tồn tại dù bạn không tiến hành điều tra, thăm dò để đo lường nó, nhưng người dân làm cách nào để biết được nếu truyền thông không chuyển tải các kết quả điều tra, thăm dò trên các bản tin của mình.

Việt Nam đã có những bước sơ khởi trong thăm dò DLXH

Nhà báo Lê Khánh Duy: Thưa ông Nguyễn Anh Tuấn, GS. Traugott vừa đề cập đến vai trò của điều tra thăm dò ý kiến công chúng đối với quá trình hoạch định chính sách. Có điều tra khảo sát mới biết được ý kiến của người dân và truyền thông phải chuyển tải các kết quả đó. Vậy theo ông tình hình ở Việt Nam như thế nào?

Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Đầu tiên chúng ta phải ý thức rằng việc lấy ý kiến đánh giá của công chúng, tìm hiểu DLXH cũng nhằm mục đích phục vụ cho các cấp lãnh đạo, các cấp quản lý ra các quyết định, các chính sách đáp ứng đúng yêu cầu của người dân. Điều quan trọng nhất là các nhà hoạch định chính sách, các nhà lãnh đạo nhận thức rằng đây là việc rất cần thiết trước khi ra quyết định, trước khi ban hành chính sách.

Thứ hai, báo chí truyền thông nên đăng tải những kết quả đó để toàn xã hội biết , như vậy quá trình ra quyết định sẽ đỡ bị sai sót.

Việt Nam cũng đã bắt đầu có những bước khởi động, đặc biệt là ở các tờ báo, tuy chưa có những hệ thống bài bản như các nước phát triển.

GS. Michael Traugott và nhà báo Nguyễn Anh Tuấn trong cuộc Bàn tròn trực tuyến. Ảnh: Lê Anh Dũng

Nhà báo Lê Khánh Duy: Nhưng vào thời điểm hiện tại, ý kiến nguyện vọng của người dân vẫn được phản ánh qua truyền thông và có những ảnh hưởng nhất định đến quá trình hoạch định chính sách của Đảng và Nhà nước. Ông có thể nói rõ hơn về việc này?

Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Tôi thấy các tờ báo ở Việt Nam, trong đó có VietNamNet đã bắt đầu đảm trách vai trò này. Nhiều vấn đề báo chí nêu đã được lãnh đạo Đảng, Chính phủ quan tâm và điều chỉnh. Ví dụ dự án khách sạn Novotel trong công viên Thống Nhất đã được triển khai rồi, nhưng khi VietNamNet và một số báo nêu thì lãnh đạo thành phố đã quan tâm cân nhắc và chuyển đổi dự án này, không thực hiện nữa. Đó chính là một trong những tác động từ DLXH và ý kiến công chúng.

Có điều tôi nghĩ rằng ở Việt Nam chưa có một hệ thống nghiên cứu DLXH chuyên nghiệp. Nhưng đã có những bước khởi đầu rất quan trọng , và tôi tin rằng chúng ta sẽ làm dần và quen dần với cách làm này.

GS. Michael Traugott: Đây chính là điểm mà tôi cũng đã nhấn mạnh về chức năng đại diện của các cấp lãnh đạo. Việc thu thập ý kiến của công chúng sẽ chẳng có ý nghĩa gì nếu không có sự phản hồi từ các cấp lãnh đạo. Về cơ bản, các lãnh đạo làm việc để phục vụ ý chí nguyện vọng của người dân.

Trong rất nhiều trường hợp, các lãnh đạo là những chuyên gia trong một số lĩnh vực và họ hiểu rõ, hiểu sâu các vấn đề đặc thù hơn đa số công chúng và không nhất thiết phải hành động theo bất cứ kết quả điều tra DLXH nào. Tuy nhiên, người dân vẫn có thể bày tỏ sự hài lòng hoặc không hài lòng của họ đối với các chính sách liên quan đến những lợi ích thiết thân của họ.

Báo chí phải khách quan, công bằng trong thăm dò DLXH

Nhà báo Lê Khánh Duy: Còn vai trò của báo chí, những báo lớn, ví dụ ở Mỹ là New York Times, thì sao?

GS. Michael Traugott: Anh đã nhắc đến những cơ quan truyền thông lớn ở Mỹ, họ có vai trò quan trọng trong việc thu thập những dữ liệu DLXH độc lập. Giữa họ có sự hợp tác, ví dụ giữa CBS News và New York Times, kết hợp đưa các kết quả thăm dò dư luận lên cả truyền hình và báo in.

Báo in Mỹ hiện đang gặp khủng hoảng đặc biệt sự sụt giảm trong doanh thu quảng cáo và có nhiều tờ báo đã phải đóng cửa. Trong nhiều cách đảm bảo tài chính, một số tờ báo lớn đã cắt giảm phần đầu tư cho công tác thăm dò dư luận cho dù vai trò của báo chí trong lĩnh vực này là rất quan trọng.

GS. Michael Traugott trong cuộc Bàn tròn trực tuyến. Ảnh: Lê Anh Dũng

Nhà báo Lê Khánh Duy: Vậy ở Việt Nam, vai trò của báo chí trong nghiên cứu DLXH như thế nào?

Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Báo chí là nơi tiếp cận với một lượng bạn đọc lớn, với quần chúng nhân dân. Báo trực tuyến đã có những biện pháp thu thập ý kiến người dân như phản hồi, bình luận, chấm điểm. Chúng ta đã đi những bước đi ban đầu, nhưng cần làm nhiều, làm tốt hơn nữa và coi trọng vấn đề này, nâng lên thành một hệ thống chuyên nghiệp,  xây dựng tình thần, không khí của cả xã hội tôn trọng những ý kiến phản biện, góp ý. Đáng mừng là quá trình này ở Việt nam đang phát triển tốt, các ý kiến phản biện được lắng nghe ngày càng nhiều hơn.

Tất nhiên không có cái gì dễ dàng, nhận thức là một quá trình đấu tranh, tranh luận để đến được những điều tốt đẹp hơn. Còn rất nhiều việc chúng ta phải làm.

Nhà báo Lê Khánh Duy: Còn với vấn đề thiên vị, thiếu khách quan mà GS. Traugott đề cập đến, tờ báo cần làm gì để công tác thăm dò DLXH của mình được công bằng, trung thực?

Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Quan trọng nhất là tờ báo phải khách quan, bảo đảm uy tín của mình thì mới có bạn đọc, mới có vị trí trong xã hội. Mỗi lần công bố những kết quả thăm dò DLXH mà thông tin không trung thực hoặc không khách quan thì bạn đọc sẽ nhận ra, bạn đọc bây giờ có trình độ, có hiểu biết, có thông tin rộng rãi.

Tờ báo có thể là diễn đàn phản biện chính sách, nhưng người dân cũng có thể phản biện tờ báo. Người làm báo cần đối diện với sự phản biện đó và có thái độ lắng nghe cầu thị. Các tờ báo có thể phản biện xã hội, nhưng phản biện đi đôi với trách nhiệm, không nên chỉ có phê phán chỉ trích mà cần chỉ ra giải pháp giải quyết với tinh thần trách nhiệm cao để xã hội phát triển.

Nhà báo Lê Khánh Duy: Qua những ý kiến của GS, Michael Traugott và nhà báo Nguyễn Anh Tuấn, chúng ta nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của nghiên cứu DLXH đối với quá trình hoạch định chính sách cũng như vai trò của truyền thông trong việc làm cầu nối giữa hai yếu tố này. Xin cảm ơn hai ông đã tham gia cuộc Bàn tròn trực tuyến này.

• Tuần Việt Nam