Thách thức đầu tiên

Tổng thống Nga Dimitri Medvedev xem cuộc khủng hoảng là một dấu hiệu chứng tỏ rằng quyền lãnh đạo toàn cầu của nước Mỹ đã đến hồi kết, và Tổng thống Venezuela Hugo Chavez đã bày tỏ quan điểm rằng Bắc Kinh giờ đây thì phù hợp hơn là New York.

Tuy nhiên đồng đô la Mỹ, một biểu tượng của sức mạnh tài chính Mỹ, lại lên giá nhanh thay vì giảm giá. Theo như Kenneth Rogoff, giáo sư trường Đại học Harvard và là cựu chuyên gia kinh tế hàng đầu của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) nhận định: “Cho dù chúng ta gặp rắc rối, thì cũng thật là khôi hài vì phản ứng của các nhà đầu tư nước ngoài là đổ càng nhiều tiền hơn vào cho chúng ta. Họ không biết chắc chắn về một nơi nào khác để đầu tư. Họ dường như còn có niềm tin vào khả năng giải quyết vấn đề chúng ta đang gặp phải hơn cả chính chúng ta.”

Người ta thường nói rằng khi nước Mỹ bi sổ mũi, thì tất cả các nước khác đã bị cúm. Gần đây hơn, nhiều người đã cho rằng cùng với sự nổi lên của Trung Quốc và các quốc gia dầu mỏ, sự suy yếu của nước Mỹ có thể không ảnh hưởng đến các nước còn lại trên thế giới.

Thế nhưng nay khi nước Mỹ đã bị khủng hoảng tài chính, các nước khác lại cũng đang lần lượt rơi vào khủng hoảng. Nhiều nhà lãnh đạo của các nước khác đang chuyển dần từ vui mừng sang sợ hãi – và quan tâm đến sự đảm bảo các khoản vay không trả lãi của Mỹ.

Các cuộc khủng hoảng thường bác bỏ những cách suy nghĩ trước đó, và cuộc khủng hoảng lần này cho thấy rằng sức mạnh hiện có của nền kinh tế Mỹ vẫn còn rất ấn tượng. Tình hình hoạt động xấu của Phố Wall và của những nhà cầm quyền Mỹ đã buộc họ phải trả giá đắt cho sức hấp dẫn của mô hình kinh tế Mỹ.

Tương lai sức mạnh của nước Mỹ

Một trong những thách thức đầu tiên với tân tổng thống Mỹ là vấn đề khủng hoảng tài chính Ảnh: www.projectmanagement411.com

Câu hỏi lớn hơn liên quan đến tương lai sức mạnh của Mỹ về lâu dài. Một dự báo mới cho năm 2025 đang được chuẩn bị bởi Ủy ban Chiến lược Quốc Gia Mỹ (US National Intelligence Council) chỉ ra rằng sự thống trị của Mỹ sẽ “bị giảm đi rất nhiều,” và rằng một lĩnh vực chủ chốt mà vẫn không ngừng lớn mạnh của Mỹ - sức mạnh quân sự - sẽ trở nên ít lớn mạnh hơn trong thế giới cạnh tranh trong tương lai. Đây không còn là sự nghi vấn về vai trò giảm dần của Mỹ khi mà “phần còn lại của thế giới đang nổi lên”.

Quyền lực luôn phụ thuộc vào hoàn cảnh, và trong thế giới ngày nay, nó đươc phân chia theo một hình mẫu tương tự như một ván cờ ba mặt đầy phức tạp. Ở mặt trên cùng của bàn cờ, sức mạnh quân sự là đơn cực lớn mạnh và có vẻ như sẽ tiếp tục như vậy trong một khoảng thời gian nữa. Nhưng ở mặt giữa của bàn cờ, sức mạnh kinh tế lại là đa cực, với Mỹ, Châu Âu, Nhật Bản và Trung Quốc là những người chơi chính, và nhiều yếu tố ngày càng quan trọng khác.

Mặt dưới cùng của bàn cờ là lãnh địa của những mối quan hệ xuyên quốc gia mà vượt ra ngoài tầm kiểm soát của chính phủ. Nó bao gồm đa dạng những người chơi như là những ngân hàng điện tử chuyển những khoản tiền lớn hơn cả ngân sách của hầu hết các quốc gia, những kẻ khủng bố vận chuyển vũ khí hay những tay hacker phá hoại hoạt động mạng. Nó cũng bao gồm những thách thức mới như những dịch bệnh lan nhanh và biến đổi khí hậu.

Ở mặt dưới cùng của bàn cờ này, sức mạnh được phân tán rộng khắp, và sẽ là vô nghĩa khi bàn đến sức mạnh đơn cực, đa cực hay là quyền bá chủ.

Toàn cầu hóa: mối đe dọa đối với quyền lực Mỹ

Nước Mỹ, liệu có còn đứng ở vị thế dẫn đầu? Ảnh: library.smartcom.vn

Vào năm 1750, Châu Á chiếm tới 3/5 dân số thế giới và 3/5 tổng đầu ra của nền kinh tế. Đến trước năm 1900, sau cuộc Đại cách mạng công nghiệp ở châu Âu và Mỹ, châu Á chỉ chiếm có 1/5 tổng đầu ra của nền kinh tế. Đến năm 2040, châu Á sẽ quay trở lại đúng với những gì họ đã từng giành được.

Sự nổi lên của Trung Quốc và Ấn Độ có thể tạo ra sự mất ổn định, nhưng đó là vấn đề với những gì đã xảy ra, và chúng ta có thể học hỏi từ lịch sử về việc các chính sách có thể ảnh hưởng như thế nào để kết quả. Một thế kỷ trước đây, nước Anh kiểm soát sự nổi lên của sức mạnh Mỹ mà không có mâu thuẫn, nhưng thế giới đã thất bại trong việc kiểm soát sự nổi lên của sức mạnh Đức khiến cho 2 cuộc chiến tranh thế giới tàn phá diễn ra.

Sự nổi lên của các chủ thể phi nhà nước cũng phải được kiểm soát. Vào năm 2001, một nhóm người có vụ trang đã giết chết số người Mỹ nhiều hơn số người chính phủ Nhật Bản đã giết tại Trân Châu Cảng. Một dịch bệnh lây lan qua gia cầm hoặc qua khách du lịch trên máy bay cũng đã có thể giết nhiều người hơn cả số người bị chết trong Đại chiến thế giới thứ nhất và thứ hai. Những vấn đề về phóng xạ năng lượng (không liên quan đến các nhà nước) hóa ra có thể trở nên khó khăn và đáng quan tâm hơn hơn là sự chuyển dịch quyền lực giữa các quốc gia.

Thách thức đối với ông Barack Obama đó là: ngày càng có nhiều những vấn đề và những khó khăn vượt ra ngoài tầm kiểm soát thậm chí của một quốc gia quyền lực nhất. Mặc dù nước Mỹ đang làm tốt, xét theo những tiêu chí truyền thống về sức mạnh, thì những tiêu chí đó đang ngày càng không thể nắm bắt được nhiều những gì đang chi phối nền chính trị thế giới, một nền chính trị mà nhờ có toàn cầu hóa và cách mạng thông tin mà đang thay đổi theo cách sẽ ngăn cản người Mỹ giành được tất cả những mục tiêu toàn thế giới của họ nếu chỉ hành động một mình.

Ví dụ, sự ổn định tài chính thế giới vô cùng quan trọng đối với sự thịnh vượng của nước Mỹ, tuy nhiên nước Mỹ cần có sự hợp tác của các quốc gia khác để đảm bảo sự ổn định đó. Biến đổi khí hậu cũng vậy, nó sẽ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, nhưng nước Mỹ không thể tự giải quyết vấn đề một mình.

Và trong một thế giới mà biên giới quốc gia ngày càng trờ nên dễ bị xuyên thủng bởi những thứ như ma túy, những bệnh lây nhiễm, khủng bố, thì nước Mỹ buộc phải vận động sự liên minh thế giới để giải quyết những mối đe dọa và những thách thức chung.

Tân Tổng thống Obama: Phải làm gì để duy trì quyền lực nước Mỹ? Ảnh: Time

Là nền kinh tế lớn nhất trên thế giới, vai trò lãnh đạo của nước Mỹ sẽ vẫn rất cần thiết. Vấn đề về quyền lực nước Mỹ trong giai đoạn khủng hoảng tài chính sẽ không bị suy giảm, nhưng sẽ đem lại sự nhận thức rằng ngay cả một quốc gia quyền lực nhất cũng không thể đạt được những mục tiêu của họ nếu không có sự giúp đỡ của các quốc gia khác. May thay, Barack Obama hiểu được điều đó.

- Bài viết của Joseph S. Nye trên tạp chí Belfer Center, Đại học Harvard -

• Minh Phương dịch